قوعام • 11 شىلدە، 2019

اركىم ءوز قۇقىعىن قورعاي ءبىلۋى ءتيىس

627 رەت كورسەتىلدى

ءار ادامنىڭ ەمدەلۋگە، كەزەكپەن ءۇي الۋعا، ەڭبەك ەتۋگە، وقۋعا، الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر الۋعا نەمەسە كولىك جۇرگىزۋگە قاتىستى جانە ت.ب. جاعدايلاردا زاڭدى قولدانۋى اسا ماڭىزدى. ال تۇرمىسقا ساي ءتۇرلى تالاپتارمەن قاتار ومىردە ءجيى كەزدەسەتىن قىلمىستىق، اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق بويىنشا اركىمنىڭ ءوز قۇقىن جەتىك ءبىلۋى قورعانۋ قۇقىن ارتتىرا تۇسەدى. بىراق سول زاڭداردى كوپشىلىك ءوز قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن قانشالىقتى دەڭگەيدە پايدالانىپ ءجۇر؟

ماسەلەن، ادام تىرشىلىگى ءۇشىن قىزمەت تە، اقشا دا، باسپانا دا ت.ب. دۇنيەنىڭ ءبارى  اسا قاجەت. ولاردى ادام ءوز يگىلىگىنە جاراتۋ­دا قوعامداعى قارىم-قاتىناس كوز­دەرىن رەتتەيتىن قۇقىقتىق قۇجاتتاردىڭ ماڭىزى تىپتەن ايرىقشا. سونىڭ ءبىرى دە، بىرەگەيى – زاڭ. سوندىقتان دا زاڭگەرلەر مەن قۇقىقتانۋشىلار زاڭ دەگەنىمىز – ءومىردىڭ ءنارى دەيدى. بىراق ول زاڭداردىڭ دەنى قۇقىعىمىزدى قورعاۋدا ەلەۋسىز قالا­دى.  ارينە، زاڭ كوپ، وعان داۋ جوق. ونىڭ ءبارىن كوپشىلىكتىڭ ءجىتى بىلە بەرمەيتىنى جانە راس. دەمەك، ءبىز جاقسى تىرشىلىك ەتۋ ءۇشىن ءومىردىڭ ءنارىن جەتە سەزىنبەيمىز. بۇل زاڭداردىڭ دارمەنىن، يگىلىگىن قاجەت كەزىندە قولدانا الماۋعا سوقتىرادى. مۇنىڭ اقىرى تۇسىنبەۋشىلىك تۋدىرىپ، بىتپەس داۋعا ۇلاسادى. ال ارادا تۋىنداعان كيكىلجىڭ ماسە­لەسىنە بايلانىستى ءتيىستى زاڭنامالار قارا­لار بولسا، داۋ-دامايعا جاۋاپ ىزدەلسە، كەز كەلگەن جان ءوز مۇددەسىن قورعايتىن زاڭداردى تابارى ءسوزسىز. زاڭنىڭ ۇستەمدىگى دە زاڭدى بىلۋدەن تۋىندايدى.

ماسەلەن، رەداكتسياعا شاعىم ايتا كەلگەن ءبىر ادام ءوزىنىڭ سىرتىنان اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس قوزعالعانىن اشىنا جەتكىزدى. بارىنەن بۇرىن سول ىسپەن جەتە تانىسا الماعانىن، وعان قوسا ءتىپتى نارازىلىق كەلتىرە الماعانىن ايتتى. ءسىزدىڭ تەك قۇقىق بۇزۋشىلىق ىسپەن تانىسۋىڭىزعا عانا ەمەس، سونىڭ قوزعالۋىنا قاتىستى قولدانار ءوز قۇقىڭىز بار دەسەك، الگى ازامات ودان مۇلدە بەيحابار ەكەنىن جەتكىزدى. ال ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 744-بابىندا جازىلعانداي، مۇنداي جاعدايدا ءار ازاماتتىڭ ايرىقشا قۇقى بار. اتالعان باپتا كوزگە شۇقىپ كورسەتكەندەي، وزىنە بايلانىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى iس جۇرگiزiلiپ جاتقان تۇلعا وزىنە قاتىستى تولتىرىلعان حاتتامامەن جانە iستiڭ باسقا دا ماتەريالدارىمەن تانىسۋعا ابدەن قۇقىلى. ءتىپتى ءىستىڭ جايى بويىنشا تۇسiنiكتەمەلەر بەرۋگە، حاتتامانىڭ مازمۇنى مەن رەسiمدەلۋi جونiندە ەسكەرتۋلەر جاساۋعا جانە دالەلدەمەلەر ۇسىنۋعا قاقىلى. وعان قوسا، قاجەت دەسەڭىز، ءوز قارسىلىعىن اشىق مالiمدەۋگە، ءسويتىپ قورعاۋشىنىڭ زاڭ كومەگiن پايدالانۋعا جانە ءiستى قاراۋ كەزىندە انا تiلiندە نەمەسە ءوزi بiلەتiن تiلدە سويلەۋگە ابدەن قاقىسى بار. ال ەگەر iس جۇرگiزiلiپ وتىرعان تiلدi بiلمەسە، اۋدارماشى تالاپ ەتىپ، ونىڭ كورسەتكەن قىزمەتىن وتەۋسىز پايدالانۋعا دا مۇمكىندىگى بار. ەگەر iس بويىنشا ءىس جۇرگiزۋدi قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنىڭ قولدانىلۋى بويىنشا، ناقتى دەرەكتەرگە جانە ءمان-جايلارعا سايكەس كەلمەيتىن مالىمەتتەر كورسەتىلگەن جاعدايدا اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامانى جاساۋدا زاڭنىڭ بۇزىلۋىنا، ايىپپۇل تولەۋ قاجەتتىگى تۋرالى نۇسقاماعا جانە iس بويىنشا قاۋلىعا شاعىم جاساۋعا جانە ودان ءۇزiندi كوشىرمە الۋعا جانە iستەگi قۇجاتتاردىڭ كوشiرمەلەرiن ءتۇسiرiپ الۋعا، سونداي-اق وزiنە وسى كودەكستە بەرiلگەن وزگە دە پروتسەستىك قۇقىقتاردى پايدالانۋعا تولىق قۇقىلى. مىنە، كوردىڭىز بە، بۇلار ادام قۇقىن قورعاۋداعى زاڭنىڭ تالاپتارى. ال وسى تالاپتاردى ورنىمەن قولدانا ءبىلۋ كوپتەگەن داۋدىڭ الدىن الارى ءسوزسىز.

جالپى، زاڭ دەگەنىمىز – اسا ماڭىزدى قوعام­دىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن اتا زاڭ­نىڭ 61-بابىنىڭ 3-تارماعىندا كوزدەلگەن تۇبەگەيلى قاعيدالار مەن نورمالاردى بەلگiلەيتiن، پارلامەنت نەمەسە كونس­تيتۋ­تسيانىڭ 53-بابىنىڭ 3-تارماق­شاسىندا كوز­دەلگەن جاعدايلاردا ەل پرەزيدەنتى قابىل­دايتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت بولىپ تابىلادى. ولاردى كەز كەلگەن ادامنىڭ قۇقىم بۇزىلدى دەگەندە ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرەر تىرەگى دەرسىز. ەندەشە وسى ورايدا ايتارىمىز، قوعامدىق قارىم-قاتىناستا قانداي دا بولماسىن ءبىر داۋعا قالعان ادام ونىڭ شەشىمىن وسى زاڭدار ارقىلى تاۋىپ، ءوز قۇقىن قورعاي الاتىنى ءسوزسىز. ال قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق بار جەردە داۋ-داماي دا بولمايدى. ويتكەنى زاڭنىڭ ەڭ باس­تى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – قوعامداعى الۋان مىنەزدى ادامداردى قۇقىقتىق ءومىر سالتىنا تاربيەلەۋ. مۇنداي قۇقىقتىق تاربيە بارىسىندا زاڭ ۇستەمدىگى دە قالپىنا كەلەرى انىق. سوندىقتان اركىم ءوز قۇقىن قاشاندا تالا ەتە بىلسە، بۇل زاڭنىڭ دا ورىندالعانى. ال زاڭنىڭ ءادىل ۇستەمدىك قۇرۋى قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى.


سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار