اتالعان مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 3640 جەكەمەنشىك بالاباقشا بار ەكەن. بۇل بىزدەگى بارلىق (1134) مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمنىڭ 35 پايىزىن قۇرايدى. دەمەك, 3-6 جاستاعى بالالاردىڭ وسىنشا ۇلەسى مەملەكەتتىك بالاباقشاعا مۇقتاج. ءالى 3 جاسقا دەيىنگى بالالار تۋرالى ءسوز قوزعامادىق. بالاسىن بالاباقشاعا بەرە الماي وتىرعان اتا-انالاردىڭ كوبى – ءىرى قالالاردىڭ تۇرعىندارى. جەكە بالاباقشا مەگاپوليستەردە جەتكىلىكتى, الايدا ونىڭ باعاسى قولجەتىمدى ەمەس. ماسەلەن, ەلورداداعى جەكە بالاباقشالار ءبىر بالاعا 30-50 مىڭنىڭ اراسىندا اقى الادى. ەليتا ساناتىنداعى بالاباقشادا باعا بۇدان دا قىمبات. ال مەملەكەتتىك بالاباقشاعا استانالىقتار ءبىر بالا ءۇشىن جاسىنا قاراي 10-14 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا اقى تولەيدى. ەكى-ەكى جارىم ەسە ارزان بولعاندىقتان, كىم دە بولسا بالاسىن مەملەكەتتىك بالاباقشاعا بەرۋدى ءجون كورەدى. ءبىراق وعان كەزەككە تۇرۋى ءتيىس. كەزەك الادى. الايدا ول كەرى كەتەدى.
امانجول تەلىسجان ۇلىنىڭ 2 جارىم جاستان اسقان قىزى بار. كىشكەنتاي قىزعالداعى ەلورداداعى جەكەمەنشىك باقشاعا بارادى. وعان ايىنا 40 مىڭ تەڭگە تولەيدى. بۇل – تەك بالاباقشاعا بەرىلەتىن سوما, ونىڭ سىرتىندا بالانىڭ كيىم-كەشەگى بار. كەيدە بالاباقشاعا قاجەتتى قۇرالدار دا اتا-انانىڭ اقشاسىنا الىنادى. سول سەبەپتى قىزىن كەزەككە قويعان. «قىزىم دۇنيەگە كەلگەن 2017 جىلدىڭ باسىندا اۆتوماتتى تۇردە كەزەككە قويىلدى. سوندا ول تىزىمگە 373-ءشى بولىپ تىركەلدى. ءبىز 2-3 جىلدىڭ ىشىندە كەزەگىمىزدىڭ كەلەتىنىنە سەنىمدى جۇردىك. ماماندار كەزەك قوياتىن www.indigo24.kz سايتىن جاقىندا جاڭارتتى. سول پروتسەستەن كەيىن كىرىپ قاراساق, 983-ورىنعا ءتۇسىپ قالىپپىز. ودان كەيىن ءتىزىم تاعى تومەندەدى. كەزەگىمىز 3 ەسەگە كەرى كەتتى. ول نەگە العا ەمەس, ارتقا جىلجيدى؟», دەيدى اتا-انا. وسى سۇراقپەن سايتتىڭ ونلاين قىزمەتكەرىنە شىققان, بىراق ەشكىم جاۋاپ بەرمەگەن. جاۋاپ كۇتىپ ءجۇرگەندە كەزەك الاتىن ۋاقىت تا جەتەدى. اتا-انا امالسىز اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن شاعىم جاسايتىنىن, ءتيىستى تەكسەرىس جۇرگىزەتىن جوعارى ۆەدومستۆولارعا ارىزداناتىنىن ايتادى. سوندا عانا اتالعان سايتتىڭ حابارلاما بولىمىندەگىلەر: «ءبىرىنشى اسكەري قىزمەتكەردىڭ, ودان كەيىن كوپ بالالى, ءۇشىنشى مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار بالاباقشا كەزەگىنە قول جەتكىزەدى. ءسىزدىڭ كەزەك سوندىقتان كەرى كەتتى», دەپ تۇسىندىرگەن. ال اتا-انا: «جارايدى, 100, ءتىپتى 200 ورىنعا شەگىنسىن, بىراق 610 ورىنعا نەگە كەرى كەتەدى؟ كومەككە مۇقتاج وتباسىنىڭ بالالارىن ءدال ءبىز قول جەتكىزەتىن ۋاقىتتا نەگە الدىمىزعا ءتىركەي سالدى؟ بۇدان بۇرىن, كەزەككە قوياردىڭ الدىندا نەگە سونىڭ ءبارى ەسكەرىلىپ بارىپ بولىنبەيدى؟», دەيدى جانايقايىن جەتكىزگەن ا.تەلىسجان ۇلى. ونىڭ ويىنشا, جاۋاپتى تۇلعالار قاي وتباسىدان قانشا بالاعا ورىن بەرىلەتىنىن, قايسىسى قاي ورىندى العانىن ايتۋ كەرەك. ويتكەنى وسى جۇيەنىڭ ءوزى اقپارات اشىق, ايقىن بولۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. بىراق ەشكىم ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزبەيدى.
جۇيەنىڭ دە جۇيەسى بار
كەرى كەتكەن كەزەك ماسەلەسىنىڭ ءمانىسىن سۇراپ باس قالانىڭ ءبىلىم باسقارماسىنا حابارلاستىق. باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دۋلات شايكەن ۇلى قانداي دا ءبىر پىكىر ءبىلدىرۋدەن باس تارتىپ, ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەدى. سوندىقتان جوعارىدا جانايقايىن جەتكىزگەن اتا-انا ا.تەلىسجان ۇلىنىڭ قىزى كەزەككە قويىلعان №68 «بالبۇلاق» بالاباقشاسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قاراشاش قاميدوللاقىزىمەن بايلانىستىق. ونىڭ ايتۋىنشا, بالاباقشا كەزەگىنە جولداما بەرەتىن جۇيە وتە ءتيىمدى ءارى جەمقورلىققا جول بەرمەيدى. ونى اتا-انالار دا راستايدى ەكەن. كەز كەلگەن اتا-اناعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزەتىنىن ايتقان بالاباقشا باسشىسى اتالعان مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمعا قازىردە 2-3 جاسقا دەيىنگى 30 بالاعا ورىن بارىن جەتكىزدى. ال جوعارىداعى جايتتى بۇرىن جەكە كەزەكتە تۇرعان ءۇش ءتۇرلى وتباسىن (اسەري قىزمەتكەرلەرى, كوپ بالالى, مۇگەدەك بالاسى بار وتباسىلار) جالپى كەزەككە قوسىلۋىمەن بايلانىستىرادى. سودان كەزەك سانى 3-4 ەسەگە ءوسىپ كەتىپتى. بىراق كەزەكتىڭ بەرىلۋى جۇيەلەنگەن. «بىزدەگى بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا جولدامانى الدىمەن وسى ءۇش وتباسىنىڭ بالالارى الادى, ودان كەيىنگىسىن كەز كەلگەن كەزەكتەگى وتباسىنىڭ بالاسىنا بەرەدى. ماسەلەن, بىزدە 30 ورىن بار. 1-ورىندى اسكەري, ەكىنشىسىن كوپ بالالى, سايكەسىنشە 3-ءشى جولدامانى مۇگەدەك بالاسى بار وتباسىنداعى بالا الادى. ال 4-ءشى ورىندى كەزەگى كەلگەن بالاعا بەرەدى. 5,6,7-ورىنداردى قايتادان جوعارىداعى وتباسىلاردىڭ بالالارى السا, 8-ءشى جولداما كەزەكتەگى بالاعا بەرىلەدى», دەپ ءتۇسىندىردى ق.قاميدوللاقىزى. ماماننىڭ سوزىنە سەنسەك, وقۋشىلار سارايىندا 2-3 اپتادان بەرى بەلگىلى ءبىر كەستەمەن استانالىق اتا-انالارعا كەڭەس بەرىلۋدە. ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى جولداما العاننان كەيىن بالاباقشاداعى ماسەلە 5 كۇن ىشىندە شەشىلەدى. قۇجاتتارىن تولىقتىرىپ, كەلىسىمشارتقا وتىرۋعا وسىنشا ۋاقىت بەرىلگەن-ءدى. «بالاباقشامىز قالا ماڭىندا ورنالاسقاندىقتان, ودان وسى اۋداننىڭ تۇرعىندارى عانا ورىن الادى. سول سەبەپتى كەزەك جاقسى ءجۇرۋى مۇمكىن. الايدا ءبىزدىڭ كەنتتە الدىڭعى ءۇش كەزەكتى الاتىن وتباسىلار ءبىرشاما كوپ, وسىعان وراي 4-ءشى كەزەكتى الاتىن بالالاردىڭ جولداماسى كىدىرۋى ىقتيمال», دەيدى مەڭگەرۋشى.
سىلبىر سايتتىڭ الەگى
ەلوردا تۇرعىنى ءمولدىر ماراتقىزىنىڭ ۇلكەنى 4,5 جاستا, ال كىشىسى 2-دەن ەندى اسقان. ەكى بالاسىنىڭ كەزەگىن كوپتەن بەرى اسىعا كۇتىپ ءجۇر. اكىمدىك كەزەك بويىنشا جولداما بەرەتىن كۇندى ماۋسىمنىڭ 10-نا بەلگىلەگەن. «بۇل حابارلاما كوكتەمدە تارادى. سودان بەرى وسى داتانى كۇن ساناپ كۇتتىك. جاز جەتىپ, 10 ماۋسىمدا تاڭعى ساعات التىدان باستاپ كومپيۋتەردىڭ الدىندا سايتتى كۇزەتتىك. بىراق جۇيەگە كىرە المادىق. اينالىپ تۇرىپ الادى. iKomek-كە حابارلاسقاندا بەرگەن تەحنيكالىق مامانى بايلانىستان تىس جەردە. بۇكىل شارۋامىزدى تاستاپ, تاعاتسىزدانا توسقانىمىز بەكەرگە كەتتى. سول كۇيى سايتقا دا قوسىلا المادىق, جولداماعا دا قول جەتكىزبەدىك», دەپ قىنجىلادى. اتا-انانىڭ ويىنشا, سايتتىڭ السىزدىگىن ماماندار الدىن الا تەكسەرىپ, قولدانۋشىلارعا حابار تاراتۋى ءتيىس ەدى. بىراق ولار ءۇش ساعات بويى كۇتكەن بىرنەشە ادامنىڭ شاعىمىنان كەيىن عانا حابارلاما تاراتقان كورىنەدى. حابارلامادا سايت جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلعانى, جۇيەگە شابۋىل جاسالىپ جاتقانى ايتىلا كەلە: «ءبىر ۋاقىتتا 500 مىڭنان استام ادام جۇيەگە كىرۋگە تالپىنىس جاسادى. قازىر تەحنيكالىق ماماندار جۇمىس ىستەپ جاتىر. كەلتىرىلگەن ىڭعايسىزدىقتار ءۇشىن كەشىرىم سۇرايمىز», دەلىنگەن. قالالىق ءبىلىم باسقارماسى سايت قايتا ىسكە قوسىلسا, الدىن الا حابار تاراتاتىنىن مالىمدەپتى.
ءىت مامانى ەربول سەرىكباي بىزگە اتا-انانىڭ «ەلەكتروندى جۇيە ءجوندى جاسالماعان» دەگەن شاعىمىن: «مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ سايتى جەكەمەنشىك كومپانيالاردىڭ تەندەر ۇتىپ الۋى ارقىلى ازىرلەنەدى. ال سايتتىڭ جۇمىس ىستەۋ جىلدامدىعى ونىڭ ۇتقىرلىعىنا جانە تەحنيكالىق مامانعا بايلانىستى. كەي كومپانيالار سايتتى باسقا ءبىر پورتالدىڭ شابلونىنا سالىپ جاساي سالادى. ەندى ءبىر سايتتا 5 قىزمەتكەردىڭ جۇمىسىن ءبىر ادام اتقارادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە سايتتىڭ جۇمىسى ناشارلايدى», دەپ ءتۇسىندىردى. قىزمەتكەر قاي كەزدە جۇمىسىنا سالعىرت قارايدى؟ ايلىعى از بولعاندا. ال كومپانيا قانداي جاعدايدا 1 قىزمەتكەرگە 2-3 ادامنىڭ ايلىعىن بەرىپ, 5 قىزمەتكەردىڭ جۇمىسىن ىستەتەدى؟ قالعان 1-2 ادامنىڭ جالاقىسىن جىمقىرعىسى كەلگەندە. وعان قوسا, از اقشاعا دايىندالعان قۋاتتىلىعى ناشار سايتتى بۇزۋ دا وڭاي ەكەنى بەلگىلى. بۇكىل اتا-انا تەلمىرىپ وتىرعان www.indigo24.kz سەكىلدى سايتقا ءبىر مەزەتتە ميلليونداعان قولدانۋشى قوسىلۋى ءۇشىن مەيلىنشە قۋاتتى بولۋى قاجەت-اق. مەملەكەت وعان لايىقتى قارجىنى بولگەن بولار, ءبىراق ونىڭ جۇمسالۋى قانشالىقتى قاداعالانىپ جاتىر؟ ماسەلە – سوندا.
باياعى جارتاس ەمەس پە؟
بالاباقشانىڭ كەرى كەتەتىن كەزەگى تۋرالى وسىعان دەيىن دە ءسوز بولعان ەدى. «اق جول» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى 2015 جىلى سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ اتىنا «بۇگىندە جاس وتباسىلارعا بۇلدىرشىندەرى ءۇشىن مەملەكەتتىك بالاباقشادان ورىن الۋ ۇلكەن ءماسەلەگە اينالىپ وتىر» دەپ باستالاتىن ساۋال جولداعان. دەپۋتاتتىق ساۋالدا جوعارىدا ءبىز جازعان جايتتارمەن قوسا مەملەكەتتىك بالاباقشادان ورىن الۋ ءۇشىن اتا-انالاردىڭ جىلدار بويى ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ تابالدىرىعىن توزدىرۋعا تۋرا كەلەتىنى ايتىلعان. «بۇل سالاداعى ورىندى بولۋدەگى بيۋروكراتتىق بوگەتتەر مەن تاۋسىلمايتىن تەجەۋلەر كوپشىلىكتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ, جىل سايىن ۇلكەن داۋ-دامايعا اينالۋدا» دەگەن ساۋالدا زاڭبۇزۋشىلىقتاردىڭ كەزدەسەتىنى دە كورسەتىلگەن.
«جۇيە جاڭاردى, جۇمىس جاقساردى» دەگەن سوزدەر جالاڭ اقپارات ەمەس پە؟ ويتكەنى جۇيە 4 جىلدان بەرى ءبىر ىزگە كەلمەگەن, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقپاي تۇر. ءالى دە سول جانايقاي, جولدان قوسىلاتىن جاندار, ءباز-باياعى كەرى كەتەتىن كەزەك, ارتقا جىلجيتىن ورىن. جۇمىس جاقسارسا, 4 جىلدان بەرى بۇل تىرلىك نەگە تۇزەلىپ كەتپەيدى؟..
