– داڭقتى بالۋان داۋلەت تۇرلىحانوۆپەن بۇرىننان بەرى جاقسى ارالاسامىز,– دەپ باستادى ءوز اڭگىمەسىن لەۆون ارسەن ۇلى. – تالاي جىلدار كسرو قۇراماسى ساپىندا بىرگە كۇرەستىك. كوپتەگەن وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى مەن ءدۇبىرلى دودالاردا جۇبىمىز جازىلعان جوق. ەكەۋمىزدىڭ دە سپورتتىق عۇمىرىمىزدا قۋانىش پەن شاتتىققا تولى ساتتەر كوپ بولدى. سول سەبەپتى دە وسىنداي كەرەمەت كەزدەردى بىرگە وتكىزگەن داۋلەت دوسىمنىڭ اكەسى – بولات تۇرلىحانوۆتى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان ءتۋرنيردى بىزدەر اسىعا كۇتەمىز. قازاقستانعا كەلۋگە ءار كەز اسىعامىز. قازاق وتە قوناقجاي حالىق. وعان كوزىمىز ءالدەقاشان جەتكەن. ءار كەلگەن سايىن ءبىز ۇمىتىلماس اسەر الىپ, ءوز ەلىمىزگە كەرەمەت كوڭىل كۇيدە ورالامىز.
– ءوزىڭىزدىڭ بوزكىلەمدەگى تابىستارىڭىز تۋرالى قىسقاشا بايانداپ بەرسەڭىز؟
– اۋەلى جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىنداعى ەۋروپا ءبىرىنشىلىگىن ءۇش ءمارتە ۇتتىم. 1984 جانە 1985 جىلدارى ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلعان بەتتە كسرو چەمپيوناتتارىندا قولا جانە كۇمىس مەدالداردى يەلەندىم. وسى جەڭىستەردىڭ ارقاسىندا وداقتىڭ باس كومانداسى ساپىنا قابىلداندىم. 1985 جىلى الەم كۋبوگىن ولجالادىم. 1986 جىلى پيرەيدە ەۋروپا جانە بۋداپەشتە الەم چەمپيونى اتاندىم. 1988 جىلى سەۋلدە الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلدىم. 1989 جىلى مارتينيدە وتكەن الەمدىك دودادا قولا مەدالدى موينىما ءىلدىم. وسى جارىستاردىڭ بارلىعىندا مەن 68 كيلو سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتتىم.
– جوعارىدا ءوزىڭىز اتاعان جارىستاردىڭ سوڭعى ەكەۋىندە داۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ دا تابىستى ونەر كورسەتكەنى بارشاعا ءمالىم. سەۋلدە ول كۇمىس السا, مارتينيدە باس ءجۇلدەنى ولجالادى عوي...
– ءيا, شۆەيتساريانىڭ مارتيني قالاسىندا داۋلەت كەرەمەت ونەر كورسەتىپ, الەم چەمپيونى اتاندى. سودان بەرى تابانى كۇرەكتەي 30 جىل وتسە دە سول جارىستىڭ ءاربىر ءساتى كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمدا. ءتورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزدەرى باس قوسقان بايراقتى باسەكەدە قازاق بالۋانىمەن بىرگە ولەگ كۋچەرەنكو, الەكساندر يگناتەنكو, كاماندار مادجيدوۆ جانە الەكساندر كارەلين سىندى ساڭلاقتار باس جۇلدەنى ولجالادى. سول كەزدە كوماندالىق ارىپتەستەرىمنىڭ بۇل تابىسىنا ءداپ ءبىر ءوزىم چەمپيون بولعانداي شىن جۇرەكتەن قۋاندىم. ال سەۋلدىڭ جاي-كۇيى بارشاعا ءمالىم. وليمپيادادا تۇرلىحانوۆ التىن تۇعىرعا كوتەرىلۋگە ءتيىس ەدى. الايدا اقتىق ايقاستا ارامزا قازىلار ادىلدىكتى بەلدەن باسىپ, جەڭىستى جەرگىلىكتى بالۋانعا بەردى. سول كوپە-كورىنەۋ قياناتتىڭ كەسىرىنەن دارا تۋعان داۋلەت كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتۋعا ءماجبۇر بولدى.
– بوزكىلەمنەن قول ءۇزگەننەن كەيىن باپكەرلىك قىزمەتتى تاڭداپ, قازىرگى كەزدە ارمەنيانىڭ ۇلتتىق قۇراما كومانداسىن جاتتىقتىرىپ ءجۇرسىز. الماتىداعى جارىسقا دا ءبىراز مىقتى بالۋانداردى اكەلگەن ەكەنسىزدەر...
– بىرىنشىدەن, بۇل – داۋلەت دوسىما جانە داۋلەتتەي مىقتى بالۋاننىڭ العاشقى ۇستازى بولعان اكەسى بولات تۇرلىحان ۇلىنا دەگەن قۇرمەت. ەكىنشىدەن, بۇل – بىرىككەن كۇرەس الەمىنىڭ كۇنتىزبەسىنە ەنگەن ءىرى دودا. ايتۋلى جارىسقا كىل مىقتىلار جينالاتىندىقتان, ءبىز دە تاڭداۋلى سپورتشىلارىمىزدى الامانعا قوسۋدى قۇپ كوردىك. ونىڭ ۇستىنە, ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا مينسكىدە ەۋروپا ويىندارى وتەدى. وسى جارىس قارساڭىندا ءوز شاكىرتتەرىمنىڭ بابىن بايقاپ كورۋ قاجەت بولدى. سول سەبەپتى دە ارمەنيانىڭ بەلدى بالۋاندارىنىڭ ءبىرازى الماتىدا تەر توكتى.
– جارىستىڭ ۇيىمداستىرىلۋ دەڭگەيى مەن ءوز شاكىرتتەرىڭىزدىڭ ونەرىنە ريزا بولدىڭىز با؟
– ۇيىمداستىرىلۋ دەڭگەيىندە ەش گاپ جوق. بارلىعى ەڭ جوعارعى تالاپتارعا ساي بولدى. ال ارمەنيا بالۋاندارى اراسىنان ارتۋر الەكسانيانعا ەرەكشە ريزا بولدىم. ءيا, ونىڭ ريو وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى, لوندون وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, الەمنىڭ ءۇش جانە ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاعى بار. الايدا جاراقات الۋى سالدارىنان الەكسانياننىڭ التى ايدان اسا ۋاقىت بويى بوزكىلەمگە شىقپاعانىن ەسكەرگەن ءجون. سوعان قاراماستان ول الماتى بوزكىلەمىندە ءوزىن وتە كەرەمەت قىرىنان كورسەتىپ, 97 كيلو سالماق دارەجەسىندە دارا شىقتى.
– ءسىزدىڭ جەڭىستى جولىڭىزدى ۇلىڭىز جالعاستىرىپ ءجۇر ەمەس پە؟ ارسەننىڭ قازىرگى اياقالىسى قالاي؟
– بالۋاندىق ونەردە ارسەن دجۋلفالاكيان دا ءبىراز بەلەستەردى باعىندىردى. اتاپ ايتساق, لوندون وليمپياداسىندا كۇمىس مەدالدى يەلەندى. 2010-2013 جىلدار ارالىعىنداعى ءۇش الەم چەمپيوناتىندا جۇلدەگەرلەر ساناتىنان كورىنسە, 2014 جىلى باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. ەۋروپا چەمپيونى اتانىپ, سول جارىستا تاعى ءۇش ءمارتە ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان كورىندى. بيىل بۋحارەستە وتكەن قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىن قولا مەدالمەن قورىتىندىلادى.
– بيىل كۇزدە نۇر-سۇلتاندا كۇرەس تۇرلەرىنەن الەم چەمپيوناتى وتەتىنى بەلگىلى. وليمپيا ويىندارىنىڭ ليتسەنزيالارى ساراپقا سالىناتىن جارىسقا دايارلانىپ جاتقان بولارسىزدار؟
– ارينە! كۇزدە ارمەنيا قۇراماسى الەم چەمپيوناتىنا تىڭعىلىقتى دايارلىقپەن كەلەدى. وسى قوناقجاي قازاق جەرىندە ءبىز قالايدا توكيو وليمپياداسىنىڭ جولداماسىن مولىنان يەلەنۋگە بارىنشا كۇش سالامىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
