«قوش كەلدىڭ, قىزىم. بۇل ۇيگە مەنى ديماشتىڭ اجەسى دەپ ىزدەپ كەلىپ وتىرسىڭ عوي. شىنى كەرەك, بۇرىن تەك اۋلەتتىڭ اجەسى بولسام, قازىر الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ديماشتايىمنىڭ تىڭدارماندارى «ديماشتىڭ اجەسى» دەپ توبەسىنە كوتەرەدى. بۇل دەگەنىڭ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەن. بۇگىن سەن قوناق بولىپ وتىرعان بۇل ۇيگە كوشكەنىمىزگە كوپ بولا قويعان جوق. ديماش تۋىپ-وسكەن قارا شاڭىراق اقتوبەدە عوي. ءبىز ءۇشىن وتە قىمبات, جۇرەككە جاقىن ورىن. ديماشتىڭ بالا كۇنىندە اۋلاسىنا اعاش وتىرعىزىپ ەدىك, بۇگىندە ول اعاش جايقالىپ, ماۋەسىن جايعان. جىل سايىن جازدا سول ۇيگە بارىپ, ءبىر-ەكى ايداي ۋاقىت وتكىزىپ, قاراپ-قامقور بولىپ قايتامىن. سول ۋاقىتتا ديماشتىڭ جان-جاقتاعى جانكۇيەرلەرى دە كەلىپ, داستارقان جايىپ, ەستەلىككە سۋرەتكە ءتۇسىپ ەمەن-جارقىن مارە-سارە بولادى. ديماشتىڭ ءوزىن كورمەسە دە, «ديماشتىڭ اجەسى عوي» دەپ ماعان مەيىرىم مەن قۇرمەت قوشەمەتتەرىن ارناپ جاتادى. بالاڭنىڭ مۇنداي جەتىستىگىن كورگەننەن ارتىق باقىت بار ما!» دەپ اڭگىمەسىن باستاعان ميۋا اجەنىڭ ۇنىنەن كەنجە ۇلىنداي بولىپ باۋىرىندا وسكەن نەمەرەسىنە دەگەن شەكسىز ماحاببات پەن ماقتانىشتىڭ ءدىرىلى قاتار سەزىلدى.
قالايشا ماقتانباسىن, اجەسى تۇرماق, تۇتاس ۇلتىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ءدۇلدۇل دارىننىڭ بويىنداعى بار يگى قاسيەتتىڭ قاينار بۇلاعى ءدال وسى تەكتى اتا مەن اجەنىڭ ءتالىم-تاربيەسى, مەيىرىم مەن پاراساتقا تولى ونەگەسىنەن دارىعان جوق پا؟ بۇگىندە الەمنىڭ نەبىر الىپ ساحنالارىندا ءان سالىپ, دۇنيە ديدارىن انىمەن الديلەپ جۇرگەن ءانشىنىڭ بويىنداعى سونادايدان مەنمۇندالاپ سەزىلەتىن ۇلكەنگە قۇرمەت پەن كىشىگە ىزەت, ەڭبەك پەن ادالدىققا نەگىزدەلگەن تاربيە قاينارى نەگىزىنەن وسى اتا مەن اجە, اكە مەن انا ارقىلى ىزگىلىك ءدانىن ەگىپ, ونى بۇگىنگى بيىككە جەتەلەگەندەي. سوندىقتان دا نەمەرەسىنىڭ ءاربىر جەتىستىگى اجە جۇرەگىنە قۋانىش سىيلاپ, ءومىرىنىڭ ەڭ ۇلكەن ماقتانىشىنا اينالعانداي. ونى ديماشتىڭ ءوزى دە سۇحباتتارىندا ءجيى ايتىپ وتىرادى. «مەنى كىشكەنتايىمنان اجەم تاربيەلەدى. اجەمنىڭ مەيىرىمى مەن باتاسى – ومىرىمدەگى ەڭ ۇلكەن كۇش» دەگەن مازمۇنداعى ءسوزى – جاي عانا قۇرمەت ءبىلدىرۋ ەمەس. بۇل – قازاق وتباسىندا ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان اجە تاربيەسىنىڭ, مەيىرىم مەن رۋحاني بايلانىستىڭ ايقىن كورىنىسى. قاي جەردە جۇرسە دە, ەڭ الدىمەن, اجەسىنە حابارلاسىپ, اماندىعىن ءبىلۋدى ۇمىتپايدى. تەلەفوننىڭ ارعى جاعىنان «ماما-اۋ…» دەگەن تانىس داۋىس ەستىلگەن ساتتە-اق اجەنىڭ جانارى جاسقا تولادى. نەمەرەسىنىڭ اماندىعىن ەستۋ – اجە جۇرەگىنە ەڭ ۇلكەن جۇبانىش, جانىن جىلىتاتىن ەڭ قىمبات ءسات. مۇنى ديماشتىڭ مىنا ءبىر سەزىمگە تولى تولقىنىستى سوزىنەن ايقىن اڭعارۋعا بولادى: «ادام بارىنە ۇيرەنەدى ەكەن. اتاق-داڭققا دا, قوشەمەتكە دە. بىراق مەن ءالى كۇنگە دەيىن ۇيرەنە الماعان ءبىر نارسە بار. ول – مامامنىڭ مەن قوڭىراۋ شالعان سايىن «ق ۇلىنىم…» دەپ كەمسەڭدەي باستايتىن ءساتى. ءار جولى سول ءسوزدى تۇڭعىش رەت ەستىگەندەي تولقيمىن. سول ءسوزدى تاعى ءبىر ەستۋ ءۇشىن تاۋ قوپارۋعا دا دايىنمىن…» دەسە, تاعى بىردە: «ادامعا ءوز ۇيىنەن ارتىق مەكەن جوق قوي. تاڭەرتەڭ ويانا سالىپ, اس بولمەسىندە بىردەڭە ءپىسىرىپ جۇرگەن مامامدى ءبىر يىسكەپ كەتەتىن ساتكە ەشتەڭە جەتپەيدى…» دەپ, تۋعان ءۇيدىڭ جىلۋىن, انا مەن اجەنىڭ مەيىرىمىن بارىنەن جوعارى قوياتىنىن ايتىپ, اعىنان اقتارىلعان ەدى.
– ديماش دۇنيەگە كەلگەندە سۆەتا ءالى ستۋدەنت ەدى. كەزىندە ءوزىم تۇرمىسقا شىعىپ, وقۋىمدى سىرتتاي جالعاستىرۋعا تۋرا كەلگەندىكتەن, كەلىنىمنىڭ وقۋىنا, ىزدەنۋىنە ەشتەڭە كەدەرگى بولماسا ەكەن دەدىم. بالام ەكەۋى شىعارماشىلىعىمەن الاڭسىز اينالىسسىن دەدىك. بۇل ويىمدى اتاسى دا قۇپتادى. ءسويتىپ, ديماش تۋعاندا كوپ ويلانباستان, اتاسى ەكەۋمىز اۋدان ورتالىعىنداعى جۇمىسىمىزدى, ۇيرەنگەن ورتامىزدى تاستاپ, ءۇيىمىزدى ساتىپ اقتوبە قالاسىنا قونىس اۋداردىق. ديماش قىرقىنان شىققانشا كەلىنىمنىڭ قاسىندا بولدى. كەيىن تۇبەگەيلى ءوزىمنىڭ قاسىما الدىم. ءۇيدىڭ ءىشى تار بولعاندىقتان, توسەكتەردى ەكى جاققا ىسىرىپ ورنالاستىرامىز. سوندا بەسىككە ارەڭ ورىن تابىلاتىن. تۇندە بالا جىلاسا, بارىپ ەسىگىن قاعىپ: – سۆەتا, بالانى ەمىزىپ جىبەرشى, – دەپ وياتامىن. ول كەلىپ ەمىزەدى. بىراق مەن بالانى قولىنا بەرمەيمىن, بەسىكتە جاتقان كۇيى ەمىزەتىن. ويتكەنى شارشاعان ادام ۇيىقتاپ كەتىپ, بالانى باسىپ قالۋى مۇمكىن عوي دەپ قورقاتىنمىن. ديماش مەكتەپكە بارعاندا دا ءوزىمىز اپارىپ, الىپ كەلەتىنبىز. اتا-انالار جينالىسىنا, اشىق ساباقتارعا دا ءوزىم قاتىساتىنمىن. ويتكەنى مەن دە مۇعالىم بولعان سوڭ, مەكتەپتەگى جاعدايدى جاقسى تۇسىنەمىن. ءبىر كۇنى اتا-انالار جينالىسىنا بارا الماي, سۆەتاعا: – ۋاقىت تاۋىپ مەكتەپكە سوعىپ كەتشى, مۇعالىمى نە ايتادى ەكەن, – دەدىم. ءسويتىپ, سۆەتا جينالىسقا بارعان ەكەن. مۇعالىم سىنىپتاعى بالالارعا: – مىناۋ ديماشتىڭ اناسى. تەلەديداردان كورىپ جۇرگەن شىعارسىڭدار, ءان ايتادى, – دەپ تانىستىرىپتى. سول كەزدە ديماش ورنىنان تۇرىپ: – اپاي, بۇل مەنىڭ انام ەمەس. مەنىڭ انام ۇيدە. بۇل – سۆەتا اپا, – دەپتى. سوندا ءبىر كۇلگەنىمىز بار. كىشكەنتايىنان قولىمىزدا ءوسىپ, قۇدەكەڭ ەكەۋمىزدى اكەسى مەن اناسى سياقتى كورىپ كەتكەنى عوي. باعىمىزعا وراي سۆەتا كەلىنىمىز كورگەندى جەردىڭ قىزى, وتە پاراساتتى, اقىلدى بولىپ بۇيىردى. ءبىزدى قۇرمەتتەپ, سەنگەنى عوي, بۇل جاعدايعا ول رەنجىگەن جوق, كەرىسىنشە, بالانىڭ بىزگە باۋىر باسىپ وسكەنىن ءتۇسىنىپ, قۋانا قۇپتادى. ديماش قانا ەمەس, راۋشان مەن ءابىلمانسۇر دا اتاسى ەكەۋمىزدىڭ قولىمىزدا ءوستى. ودان بالالار جامان بولدى دەپ ويلامايمىن, – دەپ اڭگىمەسىن جالعاعان ميۋا اپا نەمەرەسىنە قاتىستى تاعى دا كوپتەگەن قىزىقتى ەستەلىكتەرىن ءبولىستى.
«ديماشتىڭ ءبىزدى «پاپا» مەن «ماما» دەپ اتاپ كەتۋىنەن تۋادى. شىنىمەن دە ول ءبىزدى بىرازعا دەيىن تۋعان اناسى مەن اكەسى ساناپ ءجۇردى. «مامام مەنى 47 جاسىندا تۋعان» دەيتىن. بىردە ءسوز اراسىنداعى اڭگىمەمىزدى ەستىپ قالعان راۋشان نەمەرەم: «كوكەمدى اجەم ەمەس, سۆەتا مامام تۋعان ەكەن عوي» دەپ شىندىقتى توبەدەن قويىپ قالعانداي قىلعانى بار (ك ۇلىپ الدى). ارينە, بارلىعى بالالىق قوي. بىراق ءبىز بالالاردى باۋىرىمىزعا باسقانىمىز بولماسا, اكەسى مەن شەشەسىنەن ەشقاشان الىستاتقان جوقپىز. قانات پەن سۆەتا دا مۇنى قۇپ كورىپ, الاڭسىز ونەرمەن اينالىستى. ديماش پەن راۋشان بالاباقشاعا بارعان جوق. ءوزىم مۇعالىممىن عوي, ەكەۋىن دە ۇيدە تاربيەلەپ, مەكتەپتەرىنە اتاسى ەكەۋمىز تاسىدىق. كەيىنىرەك تەك مانسۇردى عانا بالاباقشاعا بەردىك. اللاعا شۇكىر, قازىر ءبارى ەرجەتتى. راۋشانىمىز تۇرمىستا, قۇتتى ورنىنا قوندى. قالعانىمىز سول باياعىشا, وسىلاي ءبىر شاڭىراق استىندا بىرگە تۇرامىز», دەيدى ديماشتىڭ اجەسى.
بۇگىندە جاسى سەكسەنگە تاياپ قالعان ميۋا اجە نەمەرەسىنىڭ جانكۇيەرلەرىمەن تەك جۇزدەسۋلەردە عانا ەمەس, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى دا بايلانىس ورناتىپ, ولارمەن ءجيى سىر ءبولىسىپ تۇرادى. اسىرەسە شەتەلدىك تىڭدارمانداردى بۇل اۋلەتتىڭ ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرەتىنى ەرەكشە قىزىقتىرادى. ولار ءۇشىن اتا-انا, بالا, اجە ءبارىنىڭ بىرگە تۇرۋى تاڭسىق كورىنەدى. ال ميۋا اجە ءۇشىن بۇل – ءتۇسىندىرۋدى قاجەت ەتپەيتىن قاراپايىم ءومىر سالتى. قازاقى تانىمدا وتباسىنىڭ بەرەكە-بىرلىگى, ءبىر ءۇيدىڭ ىشىندە بىرگە ءومىر ءسۇرۋى – ەجەلدەن قالىپتاسقان ءداستۇر. «اكە-شەشە بالاسىمەن بىرگە تۇرماعاندا, قايدا تۇرماق؟» دەپ, ءازيز انا بۇل جاعدايدى وزىنە ءتان قاراپايىمدىلىقپەن عانا تۇسىندىرەدى. اتا مەن اجە ءتالىمىن بويىنا مىقتاپ دارىتقان ديماشتىڭ بۇل ورايداعى: «مەن ۇيلەنگەن سوڭ دا ءبارىمىز بىرگە تۇرامىز…» دەگەن پىكىرى ونىڭ وتباسىنىڭ بەرەكەسى مەن بىرلىگىن بارىنەن بيىك قوياتىنىن اڭعارتادى.
– ارينە, قازىر جاستار جەكە, دەربەس ءومىر سۇرگىسى كەلەدى. ۇلكەندەر دە نەمەرەلەرىنىڭ شۋىنان شارشاپ, بولەك كەتۋگە بەيىلدى تۇراتىنى بايقالادى. اعايىن-تۋعانمەن ارالاسۋ دا بۇرىنعىداي ەمەس, ادامدار ءبىر-بىرىنەن الىستاپ بارا جاتقانداي سەزىلەدى. ايلاپ, ءتىپتى جىلداپ ءبىر-ءبىرىنىڭ ەسىگىن اشپايتىن تۋعاندار بار. سوندىقتان بولسا كەرەك, شەتەلدىكتەردى ديماشتىڭ اجە, اتا-انا, باۋىرلارىمەن ءبىر شاڭىراق استىندا تۇرۋىن ۇلكەن جاڭالىق سانايدى. بىراق بۇل ەشقانداي دا تاڭداي قاعىپ, تامساناتىن قۇبىلىس ەمەس قوي. قازاقتىڭ باعزىدان كەلە جاتقان ءوز بولمىسى, قۇندىلىعى. ال اتا مەن اجە – اۋلەتتىڭ قازىناسى, تاربيەنىڭ تامىرى. وسى قاسيەتتەرىمىزدى جوعالتىپ الماساق ەكەن دەيمىن. اللاعا شۇكىر, بۇل جاعىنان قۇدەكەڭ ەكەۋمىز بار بىلگەنىمىزدى بالالاردىڭ بويىنا سىڭىرۋگە تىرىستىق. ۇرپاعىمىز سانالى بولسىن دەدىك. كەزىندە قانات وسى ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, كوشەمىز دەگەندە اقتوبەدەگى ءوز قارا شاڭىراعىمىزدا, اعايىن-تۋىستىڭ ورتاسىندا قالا بەرسەك دەگەن دە وي بولعان. الايدا مۇنى ەستىگەندە قانات پەن سۆەتا: «وندا نەسىنە ءۇي سالىپ جاتىرمىز, ءبىز دە وسىندا قالامىز. سىزدەرسىز ەشقايدا كەتپەيمىز», – دەپ كەسىپ ايتتى. ديماشىمنىڭ دا ۇيلەنگەن سوڭ بارلىعىمىزدىڭ ءبىر شاڭىراق استىندا بىرگە جاراسىپ ءومىر ءسۇرۋىمىز – باستى ارمانى. كەزىندە مەن كەلىن بولىپ تۇسكەندە ەنەم بولمادى. ەرتەرەك ومىردەن ءوتىپ كەتكەن ەكەن. سوندا: «كەلىنىم بولسا, بارلىق جاعىنان قولداپ, كومەكتەسسەم», دەپ ارمانداۋشى ەدىم. اللا سول تىلەگىمە جەتكىزدى, شۇكىر. سۆەتا دا زيالى, اقىلدى ادام عوي. وسى كۇنگە دەيىن ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدى قالدىرىپ, اۋىر ءسوز ايتىپ كورمەپپىز. وتباسىنداعى مۇنداي قارىم-قاتىناستى كورىپ وسكەن نەمەرەلەردىڭ دە جانۇياسىنا جاقىن, باۋىرمال بولىپ وسەرى انىق. مىڭ دا ءبىر تاۋبە دەيمىن, ديماشتىڭ بويىنا وسى ءبىر جاقسى قاسيەت دارىعان. كوپشىل, مەيىرىمدى, ۇنەمى ماڭايىنا جاقسىلىق جاساسام دەپ الىپ-ۇشىپ تۇرادى. «ەلىم ءۇشىن پايدامدى تيگىزسەم» دەگەن تىلەگىنە اللا جەتكىزسىن دەپ تىلەيمىن. ءبىز دە وعان ۇنەمى: «قانداي جەتىستىككە جەتسەڭ دە, ارتىڭدا قازاق دەگەن حالقىڭ تۇر» دەپ ايتىپ وتىرامىز. تەك اللا ءتىل-كوزدەن ساقتاسىن!», دەپ ميۋا اجە اسەرلى اڭگىمەسىن تۇيىندەدى. باتاسىن بەرىپ, باۋىرساق پەن شۇباتىن ۇسىندى. «مەنىڭ جولىمدى» بەرسىن دەپ اق ورامالىن سىيلاۋدى دا ۇمىتپادى. عيبراتتى عۇمىردىڭ ونەگەسىنە كوڭىل مارقايتقان ءبىز كۇننىڭ كەشكىرىپ كەتكەنىن دە بايقاماپپىز. جاندى سەمىرتكەن جاقسى اڭگىمەنىڭ جىپ-جىلى اسەرىمەن ءۇيىمىزدى بەتكە الدىق.
