كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە قارجى نارىعىن رەتتەۋ مەن دامىتۋ جانە ميكروقارجىلىق قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جونىندە نەگىزگى باياندامانى ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى ەربولات دوساەۆ جاسادى. ول زاڭ جوباسى ۇلتتىق بانكتىڭ قاداعالاۋ مانداتىن كۇشەيتۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەنىن ايتتى. وزگەرىستەر جۇيەلىلىك تاۋەكەلدەرىنىڭ جيناقتالۋىنا جول بەرمەيدى جانە ولاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, دەي كەلىپ ە.دوساەۆ ۇلتتىق بانكتىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ فۋنكتسيالارىن جاڭا مەملەكەتتىك ورگانعا بەرۋ تۋرالى باستاما جاسالعانىن ايتتى.
وسى باستامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن زاڭ جوباسىندا ەكى اۋقىمدى باعىت قامتىلعان. ءبىرىنشى باعىت قارجى سەكتورىن رەتتەۋدىڭ تاۋەلسىز ورگانىن قۇرۋ. قارجى نارىعىن دامىتۋ مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ فۋنكتسيالارى ەندى وسى – قارجى نارىقتارىن رەتتەۋ مەن دامىتۋ اگەنتتىگىنە بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ۇلتتىق بانك سياقتى, بۇل جاڭا اگەنتتىك تە قازاقستان پرەزيدەنتىنە تىكەلەي باعىنادى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن بولادى. قىزمەتكەرلەردىڭ ءمارتەبەسى ۇلتتىق بانكپەن ءبىردەي.
ال وزگەرىستىڭ ەكىنشى باعىتى – رەتتەۋشى اربيتراج بەن تۇتىنۋشىلاردى كرەديتتەۋ نارىعىنداعى جۇيەلىلىكتى بۇزاتىن پروبلەمالاردى جويۋعا باعىتتالعان. مۇندا بارلىق كرەديتتەۋ سەبەپتەرىنە قاتىستى ءتيىستى رەتتەۋ مەن قاداعالاۋ قۇرالدارىن نەگىزگە ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇگىندە تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەردىڭ رەتتەلمەيتىن بەلسەندى ءوسۋى بايقالادى. ولار – ونلاين كرەديتورلار, كرەديتتىك سايكەسسىزدىكتەر مەن لومباردتار. مۇندا ءىشىنارا قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرىلەدى. اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ دە قاداعالاۋ ورگانىنىڭ رەتتەۋ اۋقىمىنا ەنگىزىلەتىن بولادى. زاڭ جوباسىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جىل سايىن شامامەن 10 ملرد تەڭگە مولشەرىندە شىعىس شىعارۋعا تۋرا كەلەدى, – دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
سۇراق بەرۋ ءراسىمى باستالعاندا العاشقى ءسوزدى دەپۋتات ومارحان وكسىكباەۆ الىپ, ۇلتتىق بانكتىڭ قايتا قۇرىلۋى قالاي ءجۇرگىزىلەتىنىن, قانشا شتات بىرلىگى قىسقارتىلاتىنىن جانە قىسقارتىلعان شتاتتىڭ شىعىندارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەرى قايتارىلاتىنىن نە قايتارىلمايتىنىن سۇرادى. وعان ە.دوساەۆ 500-دەي ادامنىڭ جاڭا اگەنتتىككە كوشەتىنىن ايتتى. ال ولاردى ۇستاۋدىڭ بەلگىلەنگەن شىعىنى بيۋدجەتكە قايتارىلاتىنى تۋرالى ناقتى جاۋاپ بەرە المادى. وسى ارادا سپيكەر دە سۇراق بەرىپ, جاڭا اگەنتتىكتىڭ قاي قالادا ورنالاساتىنىن جانە ۇلتتىق بانكتىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنا قاشان كوشىپ كەلەتىنىن سۇرادى. وعان ە.دوساەۆ اگەنتتىكتىڭ الماتى قالاسىندا اشىلاتىنىن, ال ۇلتتىق بانكتى نۇر-سۇلتانعا كوشىرۋ تۋرالى جوسپار بار ەكەنىن ايتتى. كەلەسى سۇراقتى قويعان دەپۋتات قانات مۋسين بارلىق قارجى ۇيىمدارى وزدەرىنىڭ ەسەبىن ءالى دە ۇلتتىق بانككە بەرەتىن بولادى, دەمەك, جاڭا ورگان ونىڭ بەرگەن اقپاراتىن پايدالانادى. وسىعان بايلانىستى ول قاداعالاۋ ورگانى بولا تۇرا قارجى ۇيىمدارى وزدەرىنىڭ ەسەپتەرىن نەلىكتەن ۇلتتىق بانككە بەرەدى دەپ سۇرادى. وعان قارجىلىق ۇيىمدار ەسەپتەرىنىڭ ستاتيستيكالىق بازاسىن قاداعالاۋ ورگانى ۇلتتىق بانكپەن بىردەي پايدالانۋىنا بولاتىنى ايتىلىپ, جاۋاپ بەرىلدى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ, دەرەكتەردى دۇرىس بەرمەۋ جۇمىستارى دا سىن كوتەرمەيتىنىن ايتىپ, وتىرىسقا قاتىسىپ وتىرعان ءىىم, ادىلەت مينيسترلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وكىلدەرىن دە سۇراقتاردىڭ استىنا الدى. اسىرەسە ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين ولاردىڭ جۇمىستارىنداعى كوپتەگەن شالالىقتاردى اتاپ بەرىپ, ولاردى جويۋعا شاقىردى.
تالقىلاۋعا قاتىسقان دەپۋتات ساپار احمەتوۆ ۇلتتىق بانكتىڭ پىكىرىنە سايكەس جاڭا ورگان مۇددەلەر قايشىلىعىن جويۋعا ىقپال ەتەتىنىن, ءتۇرلى تاۋەكەلدەردى جانە قارجى سەكتورىنداعى جوسىقسىز پراكتيكانى بولعىزباۋعا ارنالعان كۇش-جىگەردى ءبىر جەرگە شوعىرلاندىراتىنىن ايتتى. «ءبىزدىڭ ويىمىزشا بۇل وتە دۇرىس شەشىم, ويتكەنى 2011 جىلى قارجىلىق قولداۋ اگەنتتىگىن ۇلتتىق بانككە قوسۋ ءتيىمسىزدىك كورسەتتى. جاڭا ورگان ءوزىنىڭ عانا ەمەس, ۇكىمەتتىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى دەگەن سەنىم بار», دەدى ول.
تالقىلاۋعا باسقا دا بىرنەشە دەپۋتات قاتىسىپ, زاڭ جوباسىن قولداۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇسىردى. سونىمەن زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانىپ, ەكىنشى وقىلىمعا ازىرلەنۋگە جىبەرىلدى. وسى زاڭ جوباسى بويىنشا پىكىر بىلدىرگەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ونىڭ ءتيىمدىلىگى جوعارى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. «تيىمدىلىك قۇقىقتىق قانا ەمەس, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سيپاتتا دا بولادى. بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك قارجى جۇيەسىندە تۇراقسىزدىقتىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرى بار ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. سول قاتەرلەرگە قارسى ارەكەت ەتەتىن دەربەس وسى ورگان ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعالى وتىر. ول بانك سەكتورىنداعى ءتارتىپتى ساقتاپ, ازاماتتاردىڭ ميكروقارجىلىق سەكتورداعى قۇقىلارى مەن ءمۇددەلەرىن قورعايتىن بولادى, سونىمەن قاتار تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندىرۋ نارىعىنداعى پروبلەمالاردى بولدىرماۋعا قىزمەت ەتەدى. ميكرونەسيەلەۋ ۇيىمدارى ەندى كەلىسىمنىڭ شارتتارىن تەك قارىز الۋشىعا پايدا كەلتىرەتىن جاعدايدا عانا وزگەرتە الاتىن بولادى», دەدى ول. سونىمەن بىرگە ول زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەرمەن بىرگە دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىس توبى قۇجاتتى ءالى دە جەتىلدىرە ءتۇسۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
وتىرىستا قارالعان ەكىنشى زاڭ جوباسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» بولدى. زاڭ جوباسى اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە جانە اتقارۋشىلىق قۇجاتتاردى ماجبۇرلەپ ورىنداتۋ سالاسىندا قالىپتاسىپ وتىرعان قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋگە باعىتتالعان. سونداي-اق وسى زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ارقىلى جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ جانە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ تيىمدىلىگىن, اتاپ ايتقاندا, سوت ورىنداۋشىسى قابىلدايتىن پروتسەستىك قۇجاتتاردى, ارەكەتتەردى وڭتايلاندىرۋ ارقىلى ارتتىرۋ جانە وسى ارەكەتتەردىڭ دايەكتىلىگىن ايقىنداۋ; زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ; اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ تاراپتارى ءۇشىن ءماجبۇرلەپ ورىنداتۋ جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ; جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ تارتىپتىك پراكتيكاسىن جەتىلدىرۋ; «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ سوت اكتىلەرىن اتقارۋشىلىق قۇجاتتار تىزبەسىنە ەنگىزۋ; مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جالاقى تولەمەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بەرگەن ۇيعارىمداردىڭ ءتيىمدى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى مىندەتتەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ دەپۋتاتتار ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارعا ارنالعان وزدەرىنىڭ ساۋالدارىن جولدادى.
