وسىنىڭ ءوزى-اق قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «اقتوبە – ەل ەكونوميكاسىن العا تارتا الاتىن لوكوموتيۆتەردىڭ ءبىرى» دەگەن سالماقتى دا ساليقالى پىكىرى تەكتەن تەك ايتىلماعانىن كورسەتەدى. سونداي-اق ەلباسىنىڭ وبلىسقا كەلگەن ساپارلارىنىڭ بىرىندە ايتقان «اجارىڭ اتقان تاڭداي اشىلا بەرسىن, ارايلى اقتوبە» دەگەن جۇرەكجاردى لەبىزى دە ءالى كۇنگە دەيىن اقتوبەلىكتەردىڭ جادىندا ءجۇر. وسىنداي ەكونوميكالىق الەۋەتى مىقتى, ونەركاسىبى قارىشتاپ دامىعان, الەۋمەتتىك سەرپىنى جوعارى ءوڭىرگە ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جۇمىس ساپارىمەن كەلگەنى تامىرى تەرەڭ ساباقتاستىق پەن قامقورلىقتىڭ كورىنىسىندەي اسەر قالدىردى.
حالىقتان اسقان دانا جوق. قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ اقتوبە وبلىسىنا ساپارىنىڭ باستى ءتۇيىنى قازاقتىڭ تۇڭعىش دارىگەر قىزى اققاعاز دوسجانوۆا اتىنداعى كونگرەسس-حوللدا ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن وتكىزىلگەن كەزدەسۋدە جاسالدى ءارى قورىتىندىلاندى.
– سارسەنبىنىڭ ءساتتى كۇنى قۇتتى مەكەن اقتوبەگە جولىم ءتۇسىپ, وزدەرىڭىزبەن كەزدەسىپ وتىرعانىما قۋانىشتىمىن. مۇعالجار تاۋىنىڭ بوكتەرىندە ورنالاسقان ءوڭىردىڭ تاريحى مەن شەجىرەسى تەرەڭ. بۇل توپىراقتا ءابىلقايىر حان, ايتەكە, ءموڭكە بيلەر سەكىلدى تاريحي تۇلعالاردىڭ كىندىگى كەسىلگەن. سونداي-اق اقتوبە حالقىمىزدىڭ ماقتان تۇتار باتىر قىزى – ءاليانىڭ كىشى وتانى. تاريحتى ءبىلمەگەننىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر. قالىڭ تاريحىمىزدىڭ ءبىرنەشە بەتتەرى وسى ءوڭىردەن تامىر تارتادى, – دەدى ەل پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جيىنعا قاتىسۋشىلاردى اقتوبە قالاسىنىڭ الداعى 150 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, بۇگىندە ءوڭىردىڭ وندىرىستىك, لوگيستيكالىق جانە ترانزيتتىك الەۋەتى زور ەكەنىن ايتتى.
– ايماقتىڭ قارقىندى دامۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك بار. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ بەلسەندىلىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 1400-دەن استام جوبا ىسكە اسىرىلدى. بۇدان بولەك, شەتەلدىك ينۆەستورلار وڭىردە الەۋمەتتىك نىساندار سالۋعا بەلسەندى اتسالىسۋدا, – دەدى ق.توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋى ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ نەگىزگى مىندەتى ەكەنىن ايتتى.
– ازاماتتارعا قاجەتتى جاعداي جاساۋ بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتىنە اينالۋى ءتيىس. مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى – ونىڭ حالقى! ولاردىڭ تىلەكتەرىن ەسكەرىپ, تولعاندىرعان ماسەلەلەرىن شەشۋ ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى قاعيداتى بولۋى ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ق.توقاەۆ جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋىندە ءوڭىردىڭ بىرقاتار شەشىلمەگەن ماسەلەلەرىن دە اتاپ ءوتتى.
– وبلىستاعى ورتاشا جالاقىنىڭ كولەمى – 141 مىڭ تەڭگە, ال رەسپۋبليكا بويىنشا 168 مىڭ تەڭگە. بۇدان بولەك, بىرقاتار اۋدان تۇرعىندارىنىڭ تابىس كولەمىندە ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بار. لايىقتى جالاقى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور. سوندىقتان ازاماتتارىمىزدىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ارقاشان مەنىڭ باستى نازارىمدا بولادى. حالقىنىڭ تابىس كولەمى وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ جۇمىس كورسەتكىشىنە اينالۋى ءتيىس, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ساپالى ءارى قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي سالۋدى, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدى, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قولداپ, ورتا تاپ قالىپتاستىرۋدى, سونداي-اق ءوڭىردىڭ كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋ جونىندە قاجەتتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەل ەكونوميكاسىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 2050 جىلعا دەيىن 50 پايىزعا ارتتىرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ مىندەتتەمەسىن ەسكە سالىپ, الداعى بەس جىلدا بۇل كورسەتكىشتىڭ 30 پايىزعا جەتۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
– وبلىس اكىمىنە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» رەسپۋبليكالىق باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جۇيەلى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن. بيىلدان باستاپ وعان بولىنەتىن قارجى 30 ميلليارد تەڭگەگە ءوستى. كاسىپكەرلەر ءوز ءىسىن دامىتۋ ءۇشىن بەرىلەتىن ميكرونەسيەلەردى كەدەرگىسىز الۋى ءتيىس. ءبىز ولارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ, بولاشاعى بار ءار جوباعا كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت, – دەدى ق.توقاەۆ.
سونىمەن قاتار قازاقستان پرەزيدەنتى وڭىردەگى تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەن, اۋىلدارداعى ينتەرنەت شەكتەۋلى ەكەنىن ايتىپ, ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ جونىندە بىرقاتار مىندەت قويدى.
– اگروونەركاسىپ سەكتورى – ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى ارقاۋى. اقتوبە وبلىسى – جەرىنىڭ كولەمى جاعىنان ەلىمىزدەگى ءىرى ءوڭىرلەردىڭ ءبىرى. اكىمدىك اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىس جوسپارىن ازىرلەۋى ءتيىس. ءوڭىر ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارۋى كەرەك, – دەدى ق.توقاەۆ.
ءىس-شارا سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى اقىن ب.قالماعانبەتوۆتى, ەڭبەك ارداگەرى س.قۇسايىنوۆانى, قازاق كامەرالىق حورىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءارى ديريجەرى م.قۇسپانوۆتى, اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ اۆتوكولىكتى پايدالانۋ ءجونىندەگى شەبەرى ۆ.پلۋگيندى جانە الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ مەدبيكەسى ل.مارشەنينانى العىس حاتتارمەن ماراپاتتادى.
پرەزيدەنتتىڭ وبلىس جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋى كەزىندە وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى كەڭەس ءبىرمانوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سال اۋرۋلارىنا شالدىققان مۇگەدەك ازاماتتاردى قولداۋ قورىنىڭ ءتورايىمى قۇرالاي بايمەنوۆا, وبلىستىق ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى اينۇر باقتىعاليەۆا جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, اقتوبە وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى سەرگەي ۆيشنياك ءسوز سويلەپ, پرەزيدەنتتىڭ وي-تۇجىرىمدارى كوڭىلدەرىنەن شىققانىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋ الدىندا «Green Capital Kazakhstan» جىلىجاي كەشەنىنە بارعان بولاتىن. قازاقستان پرەزيدەنتى اقتوبە وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا جىلىنا 3 مىڭ توننا كوكونىس وسىرەتىن «Green Capital Kazakhstan» جشس-ءنىڭ جىلىجاي كەشەنىن ارالاپ كوردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كاسىپورىننىڭ شىعاراتىن ونىمدەرىمەن تانىستى جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسىنداي ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە قوسۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ كەلەسى كەزەكتە اقتوبە قالاسىنىڭ يندۋستريالىق ايماعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. مەملەكەت باسشىسىنا گرانيت پەن كەراميكالىق تاقتايشالار شىعاراتىن «زەردە-كەراميكا اقتوبە» جشس زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جونىندە مالىمەت بەرىلدى. اتالعان ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ جالپى قۇنى 9,2 ميلليارد تەڭگە.
قازاقستان پرەزيدەنتىنە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى, ونەركاسىپتىڭ جاڭعىرتىلۋى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋى تۋرالى باياندالدى. سونداي-اق ق.توقاەۆقا وبلىستاعى ءىرى ءوندىرىس نىساندارى, سونىڭ ىشىندە مۇناي وندىرەتىن «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جانە جەل ەلەكترى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىمەن اينالىساتىن «ARM WIND» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جۇمىسى جونىندە مالىمەت بەرىلدى.
ق.توقاەۆ كومپانيا باسشىلارىنا ارنالعان سوزىندە ەڭبەككەرلەردىڭ جالاقىسىن جىل سايىن ءوسىرۋ جانە ساتىپ الىناتىن تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردەگى قازاقستاننىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ اينالاسىندا بەلدەۋ قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى وبلىس باسشىلىعىنا وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا كەشەندى شارا قابىلداۋدى تاپسىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ سونداي-اق اقتوبەدەگى «قازحروم» تۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فەرروقورىتپا زاۋىتىندا بولدى. مەملەكەت باسشىسىنا قازاقستان مەتاللۋرگياسى كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن زاۋىتتىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىسى مەن وندىرىستىك كورسەتكىشتەرى كورسەتىلدى.
پرەزيدەنتكە «حالىق باقىلاۋى» جوباسى تانىستىرىلدى. باستاما اياسىندا ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءوندىرىس ورنىندا قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىنىڭ ساقتالۋى مەن ەڭبەكتىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە اتسالىسادى.
مەملەكەت باسشىسى جوبانىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ, ونىڭ ىسكە اسىرىلۋ ناتيجەلەرىن جوعارى باعالادى, سونداي-اق بۇل تاجىريبەنى كەڭىنەن قولدانۋدى تاپسىردى.
– ءبىز بۇل باستامانى قولدايمىز. ويتكەنى وندىرىستە جاراقات الىپ قالۋ قاۋپى جوعارى بولعاندىقتان, مۇنداي جۇمىس وتە پايدالى جانە قاجەت. ەڭبەككەرلەردى الەۋمەتتىك جاعىنان قىزىقتىراتىن جوبانىڭ ماڭىزى زور. بارشاڭىزعا دەنساۋلىق, باق-بەرەكە تىلەيمىن, – دەدى ق.توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ وڭىرگە جۇمىس ساپارى شەڭبەرىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ فورۋمىنا قاتىستى. اقتوبە مەديتسينالىق ورتالىعىندا وتكەن ءىس-شارا بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنە مەديتسينالىق كلاستەر قۇرۋ تاجىريبەسى جانە اقتوبە وبلىسىنىڭ ۇلگىسى بويىنشا وڭىرلەردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كلاستەرلىك ءادىستى قولدانۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى جونىندە مالىمەت بەرىلدى.
ق.توقاەۆ «حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ: ساياسات, عىلىم, ءبىلىم, العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق جاردەم ءتاجىريبەسى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا ءسويلەگەن سوزىندە ۇلت دەنساۋلىعى مەملەكەتىمىزدىڭ باستى بايلىعى ەكەنىن ايتتى.
– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن نەگىزى قالانعان اقتوبە مەديتسينا ورتالىعى وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا ايرىقشا ۇلەس قوسىپ وتىر. ءبۇگىندە تۇرعىندار نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىنا بارماي, شەتەلگە شىقپاي, وسى ورتالىقتا نەيروحيرۋرگيا, بالالار كارديولوگياسى, ترانسپلانتولوگيا سالالارى بويىنشا ساپالى ەم قابىلداي الادى. بارلىق وبلىس وسىنداي دەڭگەيگە ۇمتىلۋى قاجەت. بۇعان الەۋەتىمىز جەتەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە مەديتسينالىق-دەموگرافيالىق احۋالدىڭ جاقسارىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان حالقىنىڭ سانى 2 ميلليون ادامعا ءوسىپ, ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 6 جىلعا ۇزارعانىن ايتتى.
– ينفراقۇرىلىم ايتارلىقتاي جاڭاردى. 219 جاڭا اۋرۋحانا, 1200-گە جۋىق جاڭا زاماناۋي ەمحانا مەن امبۋلاتوريالىق مەكەمەلەر سالىندى. ءبىز بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزدىك. بۇگىندە رەسپۋبليكالىق كلينيكالار بۇرىن تەك شەتەلدەردە عانا جۇزەگە اسىرىلاتىن كۇردەلى وپەراتسيالاردى جاسايدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ, مەديتسينالىق قىزمەت پەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە ولاردىڭ حالىققا قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ, وتاندىق مەديتسينا عىلىمىن دامىتۋ, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى شارالارعا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى.
– العاشقى جاردەم ادامدارعا بارىنشا جاقىنداتىلۋى ءتيىس. ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان بارىنە بىردەي قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنە جانە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق جاردەمگە بولىنەتىن قارجىنى وسى سالاعا جۇمسالاتىن قاراجاتتىڭ جالپى كولەمىنىڭ 60 پايىزىنا دەيىن ارتتىرۋ قاجەت. ناتيجەسىندە 2025 جىلعا دەيىن الدىن الۋ شارالارىنا عانا بولىنەتىن قارجى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىنىڭ دەڭگەيىنە جەتەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ق.توقاەۆ 2019-2021 جىلدارى جەتى وڭىردەگى 10 مەديتسينالىق نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 120 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىنەتىنىن ايتتى. پرەزيدەنتتىڭ ءسوزىنە قاراعاندا الداعى ءۇش-بەس جىلدا وتاندىق مەديتسينانى, سونىڭ ءىشىندە اۋىلدىق جەرلەردەگى اۋرۋحانالاردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتارمەن جانە كولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن تولىق شەشۋ كوزدەلىپ وتىر.
– مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىنا بايلانىستى مىندەتتەردى, ءدارىگەرلەردىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىن كوتەرمەي جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. بيىلعى 1 ماۋسىمنان باستاپ بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە دارىگەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى جەكەلەگەن كاتەگوريالار بويىنشا 30 پايىزعا ارتادى. مامان دايارلاۋ ساپاسى بويىنشا مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەرگە تالاپتى كۇشەيتۋ قاجەت. مۇندا تەوريالىق بازا عانا ەمەس, سونداي-اق ءتاجىريبەلىك داعدىعا ماشىقتانۋ دا ماڭىزدى. سوندىقتان وڭىرلىك ەمحانالاردىڭ ءبىر بولىگىن مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا بەرۋ كەرەك. نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت سياقتى ءىرى قالالار جوعارى تەحنولوگيالى مەديتسينالىق ورتالىقتارعا اينالۋى ءتيىس, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا تابىس جانە جەمىستى پىكىرتالاس تىلەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ وڭىرگە جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا «جەكپە-جەك» سارايىنا باردى. مەملەكەت باسشىسى گيمناستيكاعا جانە باسقا دا جاتتىعۋلارعا ارنالعان زالداردى ارالاپ كوردى. بۇل كەشەندە بوكس, كۇرەس, دزيۋدو جانە وزگە دە سپورتتىڭ جەكپە-جەك تۇرلەرىنەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جارىستار وتكىزۋگە مۇمكىندىك بار.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قازاق كۇرەسىنەن جاستار اراسىندا ءوتىپ جاتقان وڭىرلىك كوماندالىق تۋرنيرگە قاتىسۋشىلاردىڭ بەلدەسۋلەرىن تاماشالادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى تانىمال سپورتشىلارمەن اڭگىمەلەسىپ, ولارعا جەتىستىكتەرى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى. مەملەكەتتىڭ ءاردايىم سپورتقا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەتىنىن جەتكىزدى.
اقتوبە وبلىسى