قوعام • 30 ءساۋىر، 2019

بىرلىكتىڭ كۇشى

1341 رەت كورسەتىلدى

قاراشاڭىراق دەپ وتىرعانىمىز – قازاقستان. قازاقستاننىڭ ءتۇپ يەسى – قازاق حالقى. قازاق جەرىنىڭ قاسيەتىن ءبىلىپ راحمەت ايتۋدان جالىقپاي كەلە جاتقاندارعا قازاق تا ريزا. مەكەندەگەن جەرىنىڭ، ىشكەن سۋىنىڭ قادىرىن بىلگەننەن ولار دا جامان بولعان جوق.


كەشەگى «ورىس» دەگەن ءسوز «كەڭەستىك»، ال «رەسەي» دەگەن ەل «كەڭەس وداعى» دەگەن الىپ يمپەريانىڭ اتىمەن الماستىرىلىپ ايتىلاتىن زاماننان قالعان «حالىقتار دوستىعى» بۇگىنگى پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ دە باستى پوستۋلاتىنا اينالىپ وتىر. قازاقستاننىڭ باستى بايلىعى اتانىپ، بۇگىندە مەملەكەتتىڭ برەندىنە اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى، قازاقستان حالقىنا العىس ايتۋ كۇنى، 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى، وسىنىڭ ءبارى دە تاتۋلىقتى ساقتاپ، ىنتىماقتى كۇشەيتۋ جولىندا ۇلتتىق يممۋنيتەتتى كۇشەيتىپ، ۇلت ارازدىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن راسيزمگە قارسى قولداناتىن قازاقستاندىق ەكپە ەسەبىندە تانىلىپ، تيىمدىلىگىن كورسەتكەندىكتەن، الىس-جاقىن تۇتاس قىزىعا قارايتىن حالگە جەتتى. ەل بىرلىگىنە بايلانىستى مەرەكەلەردى مەديتسينالىق ەكپەگە بەكەر تەڭەپ وتىرعان جوقپىز، قوعام اعزاسىن دەرتتەن تازا ۇستاۋدىڭ امالى، دىمكاس جەرى سىر بەرىپ جاتسا، قارسى تۇراتىن قابىلەتىن قوزعاپ، ساۋىقتىراتىن قۇرالعا اينالدىرار كۇشى بارى مويىندالىپ كەلە جاتقانى شىندىق.

ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ بويىمىزدا بۇعىپ جاتقان ينتەرناتسيوناليستىڭ بەلگىلەرى كوپ. بۇل الدىمەن «ولاردان قانداي پايدالى نارسە ۇيرەنە الامىن؟» دەگەن سۇراققا جاسىرىن تۇردە جاۋاپ ىزدەتەدى. قازاقستاندى مەكەندەگەن جۇزدەن اسا ۇلتتىڭ ءبىر-بىرىنە بەرەتىنى دە، الاتىنى دا از ەمەس.

قوعام بۇل جاعدايعا ءبىر كۇندە كەلگەن جوق. تاريحي وتانى بولا تۇرا تاعدىر جازۋىمەن ءار اۋىلعا پەرەسەلەن بولىپ كەلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاقشا سايراپ تۇراتىن بالالارىن ءبىز ءالى كۇنگە جىلىلىقپەن ەسكە الامىز. «حالىقتار دوستىعى» دەپ اتالاتىن ۇلكەن ۇعىمنىڭ كىشكەنتاي عانا ەلەمەنتىن قىزىلتاڭ قوي كەڭشارىندا ءجۇرىپ-اق ءبىز دە كورىپ وستىك. ءۇپىر-ءشۇپىر ون بالاسى بار تراكتورشى ۆاسكا اعانى ورىس دەپ ول كەزدە ەشكىم ويلاماعان ەكەن دە. «قارا يۆان» دەگەن اكەسى قارا مولانىڭ تۇبىندە سۋ ۇستاپ، تەمىر قىزدىرىپ سوعىپ جاتاتىن. ول قىزىلتاڭ جۇرتىنا تەحنيكانى جوندەۋدى، قۇرال-سايمانمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەتتى. اباي مەن ءى.جانسۇگىروۆ كوشەلەرىنىڭ بويى تولا ورىس، نەمىس، ۋكراين، چەشەندەر بولاتىن. 1950 جىلدارى ولاردى ورتالىققا قاراي جىلجىتۋ تۋرالى ارنايى قاۋلى شىعىپ، ۇدەرە كوشە باستاعان كەز ەكەن. كوكتەمگى ەگىستى، كۇزدەگى جيىن-تەرىننىڭ جايىن ويلاپ، شارۋاشىلىقتىڭ نەگىزگى تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعانداردىڭ اۋىلدى تاستاپ كوشكەنىنە رەنجىگەن كەڭشار ديرەكتورى قانابەك زامانوۆ اعامىز جالىنىپ: «سيىر بەرەم، قوي بەرەم، ءۇي بەرەم، قالىڭدار» دەپ الگى ءارتۇرلى ۇلىس وكىلىن شەتىنەن ۇگىتتەي باس­تايدى. بۋىنىپ-ءتۇيىنىپ، تۇيەگە قومىن ارتىپ العاندار كونسىن بە، رايىنان قايتپايدى. تۇك شىعارا الماسىن ءبىلىپ كۇيىپ كەتكەن ديرەكتور: «ءاي، ۆاسكا، سەن دە كەتەيىن دەپ ءجۇرسىڭ بە؟» دەيدى باسقالارعا قاراعاندا مومىنداۋ جىگىتكە ۇمىتپەن قاراپ. سويتسە جۋاس دەپ جۇرگەن اعامىز ايتاتىن كورىنەدى: «قانابەك اعا، كەتكىسى كەلگەندەر كەتە بەرسىن. ەگەر قىزىلتاڭ ورتەنىپ كەتسە، مەن ك ۇلىن كۇزەتىپ ءۇش كۇن وتىرامىن». تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا وسى ۆاسكانى بالالارى رەسەيگە كوشىرىپ اكەتپەك بولىپ جيىلىپ كەلگەندە، اعامىز قايتا-قايتا اقسۋ وزەنىنە قاراي قاشىپ، جاعاسىندا ۇزاق ويعا شومىپ، كوپكە دەيىن كونبەي ءجۇرىپ الىپتى. كەيىن قىرىق جىل كورشىسى بولعان راحىمعا جازعان حاتىن بۇكىل اۋىل وقىپ، كوزدەرىنە جاس الىپ بەرتىنگە دەيىن ايتىپ ءجۇردى. الدەقاشان رەسەيىنە كوشىپ كەتسە دە، ەل ءالى كۇنگە ەسىنە الىپ، قۇرمەتتەپ وتىرادى.

توي توبەلەسسىز تارقامايتىن زاماندا، ءبىر-بىرىمەن اعايىن، قۇداندالى بولىپ كەلەتىن قىزىلتاڭنىڭ جاستارى ءوزارا توبەلەسىپ، جاعا جىرتىسىپ، جۇدىرىقتاسىپ جاتسا دا، وزگە ۇلتتىڭ ءبىر بالاسىنىڭ ماڭدايىنان شەرتپەيتىن. ويتكەنى ولاردىڭ ءبارى اۋىلدىڭ سالتىن بىلەدى، شەتىنەن قازاقشا سايراپ تۇر، ەڭ باستىسى، اۋىلدىڭ ءار ازاماتىن ءوز باۋىرىنداي سىيلايدى.

مىنە، كەشەگى قاراپايىم اۋىلداردا قالىپتاسقان وسى ۇلگى قاتارداعى قالىپتى جاعدايعا اينالۋى كەرەك ەدى. كەرىسىنشە، بۇگىندە وزگە ۇلتتىڭ ءبىر وكىلى قازاقشا سويلەپ تۇرسا، جەردىڭ استىنان جەتى اتامىز ءتىرىلىپ كەلگەندەي، جۇرەگىمىز جارىلا قۋانىپ، ءجوندى-ءجونسىز ماداقتاپ، اسپانداتىپ جاتامىز. قاراشاڭىراقتا تۇرعاننان كەيىن قاسيەتىن سەزىنىپ، ءتىلىن ۇيرەنىپ، سويلەگەننىڭ نەسى ارتىقشىلىق؟ كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە قازاق تىلىنە جاسالعان قۇرمەت جىلدارمەن بىرگە تەرەڭدەپ، كوش ىلگەرى باسسا، قالىپتى جايت قانا عوي. بارلىق وركەنيەتتى ەلدەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنە عوي دەپ ەشكىم ەشكىمگە جالىنبايدى. سەبەبى – قاجەتتىلىك. وسى ۆاسكا اعامىز بەن ونىڭ ون بالاسىن «قازاقشا ۇيرەن» دەپ ەشكىم جەلكەسىنەن ءتۇيىپ، دىگىرلەگەن جوق، «اقشا تولەيمىز، اينالايىن، وقي قويشى» دەپ جالىنعان جوق. ولار ەشكىممەن ساناسپادى، ولارمەن ەشكىم تىرەسپەدى. ساناسۋ، ەسەپتەسۋ – ۇلتارالىق ساياساتتىڭ سورى. باسقاعا بويىڭداعى جاقسىڭدى، ىزگىلىگىڭدى بەرسەڭ – تاتۋلىق پەن بەرەكەگە باستايدى، مويىنداماي، جاقسىسىن مانسۇق قىلساڭ – ارازدىققا ۇرىندىرادى. بار شىندىقتىڭ قاراپايىم ءتۇيىنى وسى عانا.



سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار