ۇيىم مالىمەتىنشە, 2019 جىلدىڭ باسىندا الەمدە 65-تەن اسقان ادامدار سانى 705 ميلليون بولعان, ال بەس جاسقا تولماعان بالالار سانى - 680 ميلليون. اعا حالىقتىڭ نەعۇرلىم كوپ شوعىرلانۋى كونتراتسەپتسيا يدەيالارى باسىم دامىعان ەلدەردە بايقالادى. دامىعان ەلدەردە ايەلدەر كەيىنىرەك تۋىلىپ, وزدەرىن جاعىمسىز جۇكتىلىكتەن قورعايدى, سوندىقتان بالالار از. ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ كوبىنە دامىعان ەلدەردە كەزدەسەدى. الايدا دامىعان ەلدەردە ايەلدەر كەش جۇكتى بولادى جانە قاجەت ەمەس جۇكتىلىكتەن ساقتانادى, سول سەبەپتى بالالار از. مىسال رەتىندە قارت ادامدارى كوپ, بالالارى از مەملەكەتتەر رەتىندە جاپونيانى الۋعا بولادى. وندا ۇكىمەت زەينەتاقى مەرزىمىن 70 جاسقا دەيىن سوزۋدى قاراستىرىپ وتىر (قازىرگى ۋاقىتتا 65 جاستان باستاپ زەينەتكە شىعادى). ال افريكا ەلدەرىندە كەرىسىنشە, بالا سانى ەداۋىر كوپ. بالالار اراسىندا ءولىم كوپ بولعانىنا قارماستان, افريكالىق ءار ايەلگە جەتى بالادان كەلەدى ەكەن. سونداي-اق, بۇۇ مالىمەتىنشە, سوڭعى جارتى جىلدا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى دا وسكەن. وسىدان ونداعان جىل بۇرىن ورتاشا ەسەپ بويىنشا 52 جاس بولسا, بۇگىندە 72-گە جەتكەن. بۇل زەينەتاقى تولەۋ جۇيەسىنە ايتارلىقتاي كۇش تۇسىرەدى ەكەن, سول سەبەپتى قارتتاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كوبىرەك رەسۋرس قاجەت.
بۇۇ-نىڭ كلاسسيفيكاتسياسىنا سايكەس, جاسى 65 جانە ودان جوعارى ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 7 پايىزدى قۇرايتىن قوعام «قارتايۋشى» بولىپ سانالادى. قازىر قازاقستاندا اتالعان كاتەگورياعا كىرەتىن ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ ۇلەسى – 6,6%. 2020 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بۇل كورسەتكىش 7,4 پايىزعا جەتۋى مۇمكىن. ياعني, اينالاسى ءبىر-ەكى جىلدا قازاقستان قارتايۋ پروتسەسى ءجۇرىپ جاتقان ەلدەردىڭ قاتارىن تولىقتىرادى. بۇۇ ۇسىنعان دەرەكتەرگە سايكەس, 2000 جىلى الەمدە 60 جانە ودان جوعارى جاستاعى حالىق سانى 600 ميلليون بولسا, 2009 جىلى قاريالاردىڭ قاتارى 737 ميلليونعا جەتكەن. ساراپشىلار 2050 جىلى حالىقتىڭ «كوپتى كورگەن» بولىگىنىڭ سانى 2 ملرد بولادى دەپ توپشىلايدى. Bloomberg Sunset Index الەمدە «دەموگرافيالىق قارتايۋ» بويىنشا الدىڭعى قاتاردا بولگاريا, اۆستريا, فرانتسيا, جاپونيا, تايلاند, گرەكيا, رەسەي, بەلارۋس دەپ بەلگىلەدى. 2009 جىلدان بەرى قازاقستاندا ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى حالىقتىڭ ۇلەسى ازايىپ كەلەدى. ەڭبەك قاتىناستارىندا ءۇش الەۋمەتتىك توپ بولسا, ەلىمىزدە قازىر ەڭبەككە قابىلەتتى جاسقا دەيىنگى جانە ودان كەيىنگى كاتەگورياعا كىرەتىن ازاماتتار باسىم. ياعني, بالالار مەن قاريالار. ماسەلەن, 2011-2016 جىلدار ارالىعىندا ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى حالىقتىڭ ۇلەسى 68,9 پايىزدان 65,9 پايىزعا دەيىن تومەندەسە, ءدال وسى ۋاقىتتا بالالار سانى – 24,5 پايىزدان 27,1 پايىزعا, قارتتار 6,6 پايىزدان 7 پايىزعا دەيىن وسكەن. 2011 جىلدان بەرى ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ءۇش جاسقا كوتەرىلىپ, 72 جاس شاماسىندا تۇراقتاعان.
