15 ءساۋىر كۇنى مىسىر پارلامەنتىندە قر ەلشىسى ا.يساعاليەۆپەن وتكەن كەزدەسۋبارىسىندا مار ۋاقىپتار ءمينيسترى مۇحتار دجۋماا كايردەگى سۇلتان بەيبارىس مەشىتىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن مىسىر ۇكىمەتى 181 ميلليون فۋنت (ياعني, 10,5 ميلليون اقش دوللارى) بولگەنىن جاريالادى. بۇعان قوسا, ۋاقىپتار مينيسترلىگى ءوز قاراجاتىنان بۇل جوبانى تەز اياقتاۋ ماقساتىندا قوسىمشا 10 ميلليون فۋنت بەرگەنىن باسىپ ايتتى. بۇل جاڭالىق قازاقستان مەن مىسىر اراسىنداعى تاريحي بايلانىستاردىڭ رامىزىنە اينالعان قازاق دالاسىنىڭ پەرزەنتى سۇلتان بەيبارىستىڭ مۇراسىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى كوپ ۇزاماي اياقتالادى دەگەن سەنىم ۇيالاتادى.
2007 جىلعى 28 قازاندا قر مەن مار ۇكىمەتتەرى اراسىندا قول قويىلعان كەلىسىم نەگىزىندە اتالعان مەشىتتى رەستاۆراتسيالاۋ جوباسى جانە ونىڭ 12,0 ملن. اقش دوللارى مولشەرىندە بيۋدجەتى بەكىتىلگەن ەدى. كەلىسىمگە سايكەس, اتالعان سومانىڭ 4,5 ملن. اقش دوللارىن قازاقستان تاراپى ءبولدى, ال قالعان بولىگىن مىسىر ۇكىمەتى قارجىلاندىرۋى ءتيىس ەدى. جوبا 2011 جىلدىڭ قازانىندا اياقتالۋى كەرەك بولعان, الايدا مىسىرداعى سول كەزگە بولعان ساياسي جانە ەكونوميكالىق داعدارىس سەبەبىمەن توقتاپ قالعان ەدى.
2018 جىلعى قازان ايىندا, ياعني 7 جىلدان سوڭ, سۇلتان بەيبارىس مەشىتىنىڭ رەستاۆراتسيالاۋ جۇمىستارى قايتا باستالدى. جوبا مار كونە ەسكەرتكىشتەر مينيسترلىگى جانە باس مەردىگەر «اراب كونتراكتورس» كومپانياسى ىسكە اسىرادى. مەشىتتىڭ شاڭىراقتى بولمەلەرى, ءدالىزى, كۇمبەزى, مۇنارالارى قايتا كوتەرىلىپ, ورتالىق الاڭ مەن سىرتقى قابىرعالارى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جوبانىڭ تەحنيكالىق باقىلاۋىن مىسىرلىق ارحەولوگتار مەن تاريحي ساۋلەتشىلەردەن قۇرىلعان ارنايى كوميسسيا جۇرگىزەدى.
مىسىردا كولەمى بويىنشا ەكىنشى ورىندى يەمدەنگەن بۇل مەشىت قالپىنا كەلتىرىلگەننەن كەيىن ەلدەگى ەڭ تانىمال تاريحي جانە تۋريستىك ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالاتىنىنا كۇمان جوق. مىسىردىڭ كونە ەسكەرتكىشتەر ءمينيسترى حالەد ءال-انانيدىڭ ايتۋىنشا, سۇلتان ءاز-زاھير بەيبارىستىڭ مەشىتى مىسىر استاناسى ءال-قاير قالاسىنداعى ەكىنشى ەڭ ءىرى مەشىت بولىپ سانالادى. سوندىقتان بابامىزدىڭ مۇراسى بۇل ەل ءۇشىن تاريحي ماڭىزدى نىسان, ال ساياسي تۇرعىدان قازاقستان مەن مىسىر اراسىنداعى دوستىق قاتىناستاردىڭ ءرامىزى بولىپ تابىلادى. «بەيبارىستىڭ كىندىك تامعان جەرى سانالاتىن قازاقستان حالقى مەن باسشىلىعى جوبانىڭ اياقتالۋىنا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىر. بۇل مىسىر پرەزيدەنتى ابدەل فاتتاح ءاس-ءسيسيدىڭ 2016 جىلعى اقپاندا استاناعا جاساعان ساپارى بارىسىندا ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى اراسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ ءبىرى», – دەپ مالىمدەگەن مىسىرلىق مينيستر ونى ورىنداۋ وزدەرىنىڭ باستى نازارىندا بولاتىنىن نىقتادى.
ونىڭ دەرەگىنشە, بۇعان دەيىن جوبانىڭ ارحەولوگيالىق جانە ارحيتەكتۋرالىق زەرتتەۋلەرى, سونداي-اق نىساننىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ جانە جەراستى جۇمىستارى اياقتالعان. «ەندى ارى قارايعى جۇمىس بارىسىندا مەشىتتىڭ كۇمبەزدى بولمەلەرىن, دالىزدەرىن, كۇمبەزىن, مۇنارالارىن, ورتالىق الاڭىن جانە سىرتقى قابىرعالارىن جوندەۋ جۇمىستارى ىسكە اسىرىلادى. جوبانى تەحنيكالىق قاداعالاۋدى مىسىرلىق ارحەولوگتار مەن تاريحي ساۋلەتشىلەردەن قۇرىلعان ارنايى كوميسسيا جۇرگىزەدى. بۇل كوميسسيا مەشىتتىڭ ىشكى باعانالارىنا بۇعان دەيىن پايدالانىلعان قىزىل كىرپىشتەردى جارامسىز دەپ تاۋىپ, ءوزىنىڭ تۇپنۇسقاسىنا كوبىرەك ۇقساس جوعارى ساپالى گرانيتتىك قىشتار پايدالانىلاتىن بولدى», – دەيدى مىسىردىڭ كونە ەسكەرتكىشتەر ءمينيسترى.
قازاقستاننىڭ مىسىرداعى ەلشىسى ارمان يساعاليەۆ قازاقستان مەن مىسىر اراسىنداعى تاريحي بايلانىستاردىڭ سيمۆولىنا اينالعان ۇلى دالا ۇلانى سۇلتان بەيبارىستىڭ مەشىتىندەگى رەستاۆراتسيالىق جۇمىستاردىڭ قايتا باستالعانىن قۋانا قارسى العاندارىن ايتادى. ول وسىعان وراي ەلىمىز اتىنان مىسىردىڭ پرەزيدەنتى مەن ۇكىمەت باسشىلىعىنا العىس ايتىپتى. «ورتاق مۇرامىزدى ساقتاۋعا دەگەن مىسىر باسشىلىعىنىڭ قامقورلىعىن ءبىز جوعارى باعالايمىز. بۇل – مىسىردى مۇسىلمان الەمىنىڭ ورتالىعىنا اينالدىرعان, ال كايردى ابباسيد حاليفاتىنىڭ استاناسىنا دەيىن كوتەرگەن كەمەڭگەر تۇلعامىز بەيبارىس سۇلتاننىڭ داۋىرىنەن ميراسقا قالعان تاريحي ەسكەرتكىش. ول جاقىن ارادا قايتا قالپىنا كەلتىرىلەدى جانە مىسىردىڭ مۇسىلمان الەمىندەگى ەرەكشە ءرولىنىڭ, تاياۋ شىعىستاعى بەدەلى مەن ابىرويىنىڭ تاعى دا ءبىر رامىزىنە اينالارىنا سەنىمدىمىز», – دەيدى قازاقستاندىق ديپلومات. قازاقستان شەتەلدە مادەني وبەكتىلەر سالۋعا ءححى عاسىردىڭ باسىندا كىرىسكەن بولاتىن. 2007 جىلى ەلىمىز سيريا استاناسى داماسكىدەگى بەيبارىس سۇلتان كەسەنەسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋدى, وسى ەجەلگى شام شاھارىندا داڭقتى بابامىز ءال-فارابيدىڭ تاريحي-مادەني ورتالىعى مەن كەسەنەسىن سالۋدى, مىسىرلىق كايردە بەيبارىس سۇلتان مەشىتىن قالپىنا كەلتىرۋدى قولعا الىپ, قارجى ءبولدى. بۇل تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى شەت مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا تۇرعىزىلعان تۇڭعىش ءىرى مادەني وبەكتىلەرىمىز بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇل ەسكەرتكىشتەردىڭ بارلىعى تەك قازاقستان, سيريا جانە مىسىر ءۇشىن عانا ەمەس, سونداي-اق بىرقاتار شىعىس جانە ەۋروپا ەلدەرى ءۇشىن دە زور تاريحي-مادەني ماڭىزعا يە.
الماتى
