تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندىق دامۋ مودەلى ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگى مەن تيىمدىلىگىن بارىمىزگە تولىق دالەلدەگەنى انىق. ءبىز بارشا الەمگە ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ جانە ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ اينىماس ۇلگىسىن كەڭىنەن تانىتا بىلدىك. الداعى سايلاۋ ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ دانالىعى مەن كورەگەندىگىن تاعى دا دالەلدەيتىنى ايقىن. پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ەل دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. پرەزيدەنت جارلىعى وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى قازىردەن باستاپ شۇعىل شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى د.نازارباەۆا.
بۇدان ءارى وتىرىس كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى قاراۋعا كوشتى. الدىمەن قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ جەڭىلدىكتى كرەديت بەرۋى تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل تۋرالى نەگىزگى باياندامانى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ جاسادى. ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىنداعى تالاپتاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ سىرتقى شەكاراسىنىڭ قازاقستان ۋچاسكەسىندەگى وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ كەدەندىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت. قازىرگى قولدانىلىپ وتىرعان ينفراقۇرىلىم ءوسىپ جاتقان اعىمدى تولىق قامتاماسىز ەتە المايدى. وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ۇلعايتۋ ءۇشىن قارجى مينيسترلىگى «ەتالوندىق وتكىزۋ پۋنكتى» تۇجىرىمداماسىن ازىرلەدى. وسى تۇجىرىمداماعا سايكەس كولىك قۇرالدارىنىڭ توقتاۋسىز قوزعالۋى ءۇشىن تەحنيكالىق باقىلاۋدىڭ بىرىڭعاي وتكىزۋ دالىزدەرى ورناتىلاتىن بولادى. 2018 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا بەيجىڭ قالاسىنا جاساعان رەسمي ساپارىندا ەلباسى ۇسىنىلىپ وتىرعان نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە قول قويعان. اتالعان قۇجات شەڭبەرىندە 9 اۆتوموبيل جانە ءبىر تەمىر جول وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جاڭعىرتۋ جانە تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ جوسپارلانعان. وسى جوبانى ىسكە اسىرۋعا قىتاي تاراپىنان 2 ملرد يۋان كولەمىندە نەسيە الىناتىندىعىن ايتا كەلىپ, مينيستر ونىڭ تولىقتاي ىسكە اسىرىلۋى 2023 جىلعا بەلگىلەنگەنىن جەتكىزدى.
د.نوكەتاەۆا جوبانى ىسكە اسىرۋعا نەگە باسقا ەلدىڭ كومپانياسى جالدانباعانىن سۇرادى. وعان قىتاي كومپانياسى وسى سالادا وتە تاجىريبەلى ەكەندىگى جانە وسىنداي قىزمەتتىڭ بارلىق الەمدىك كولەمىنىڭ 30 پايىزدىق ۇلەسىن قامتىپ وتىرعانى, سونىمەن بىرگە قىزمەتتەرىنىڭ باسقا ەلدىڭ كومپانيالارىنا قاراعاندا ارزان ەكەندىگى ايتىلدى. شاعىن تالقىلاۋدان كەيىن زاڭ جوباسى ماقۇلدانىپ, زاڭ قابىلداندى.
ەكىنشى بولىپ 1995 جىلعى 23 جەلتوقسانداعى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى بايقوڭىر قالاسىنىڭ مارتەبەسى جانە ونداعى اتقارۋشى وكىمەت ورگاندارىن قۇرۋدىڭ ءتارتىبى مەن ولاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل تۋرالى باياندامانى تسيفرلىق دامۋ, قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى مارات نۇرعوجين جاسادى. بايانداما اياقتالعان سوڭ سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى ءسوز الىپ, بايقوڭىر قالاسىنىڭ ءبىرتالاي ماسەلەسى شەشىلمەي تۇرعانىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە ول 1995 جىلدان وسى ۋاقىتقا دەيىن 18 راتيفيكاتسيا مەن قۇقىقتىق قۇجاتتار قابىلدانعانىن ەسكە سالا كەلىپ, قالادا تۇراتىن 70 مىڭ حالىقتىڭ 70 پايىزى جەرگىلىكتى حالىق بولسا دا, ولاردىڭ كوپتەگەن ماسەلەسى ءالى كۇنگە ورنىنان جىلجىماي تۇرعانىن جەتكىزدى. ماسەلەن, تاريفتەر ماسەلەسى شەشىلمەگەن, كاسىپكەرلەر نەسيە الۋ ءۇشىن عيماراتتارىن كەپىلگە قويا المايدى, قوسارلانعان سالىق تولەۋ وزگەرمەگەن, بايقوڭىردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە رەسەي تاراپى قاراجات بولمەيدى, ال قازاقستان جاعى جالداۋدا بولعاندىقتان قارجىلاندىرا المايدى جانە 2013 جىلى پروتون زىمىرانى قۇلاپ, اۋاعا 600 توننا گەپتيل تاراعان. وسىنىڭ شىعىنىن ءبىزدىڭ تاراپ 13 ملرد تەڭگە كولەمىندە دەپ ەسەپتەپ, رەسەيدەن وتەۋدى تالاپ ەتكەن. الايدا, وسى كۇنگە دەيىن ودان جاۋاپ جوق, دەي كەلىپ دەپۋتات بايقوڭىر قالاسىن جالعا بەرۋدەن بوساتۋ تۋرالى م.نۇرعوجيننىڭ پىكىرىن سۇرادى. ءمينيستردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بۇل ماسەلەلەردىڭ ءبارى مەملەكەتارالىق كوميسسيانىڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن ايتا كەلىپ, بايقوڭىردى جالعا بەرۋدەن كەزەڭ-كەزەڭمەن شىعارۋدى قازاقستان تاراپى قولعا العانىن جانە بۇل ماسەلە زەرتتەلۋدە ەكەنىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە ونىڭ كوپتەگەن كۇردەلى تۇسى دا بار ەكەنىن, ولار تۋرالى دەپۋتاتتىڭ وزىنە جازباشا جاۋاپ بەرە الاتىنىن ايتتى. وسىنداي قىزۋ تالقىلاۋلاردان كەيىن بۇل زاڭ جوباسى دا ماقۇلدانىپ, قابىلداندى.
سونداي-اق قازاقستان مەن تاجىكستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى وتەۋسىز اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دا ماقۇلدانىپ, زاڭ قابىلداندى. بۇل تۋرالى بايانداما جاساعان قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تالعات مۇحتاروۆ تاجىكستان تاراپىنا اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمگە 2018 جىلعى 27 جەلتوقساندا قول قويىلعانىن ايتتى.
وتىرىستا قارالعان ءتورتىنشى ماسەلە كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ فۋنكتسيالارىن باسەكەلەس ورتاعا بەرۋ بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى بولدى. ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالعان بۇل ماسەلە بويىنشا نەگىزگى باياندامانى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ جاساپ, قۇجات «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 97-ءشى قادامىن ىسكە اسىرۋ نەگىزىندە ازىرلەنگەنىن جەتكىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ورگاندار فۋنكتسيالارىن باسەكەلەس ورتاعا بەرۋدىڭ ايقىن كريتەريلەرى جوق. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن زاڭ جوباسىندا فۋنكتسيالاردى بەرۋ ماقساتتارى, قاعيداتتارى مەن تاسىلدەرى, قايتارۋ تەتىكتەرى قامتىلعان, دەدى ول. اتالعان زاڭ جوباسى جانە ودان كەيىن قارالعان كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە كولىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى دا ءبىرشاما قىزۋ تالقىدان كەيىن ماقۇلداندى. سوڭعى زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار قۇجات جولداردا كولىك باقىلاۋىن اۆتوماتتاندىرۋ, تاسىمالداۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, تەمىر جول جانە تەڭىز كولىگىندە تەرگەپ-تەكسەرۋدى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن قامتيتىنىن جەتكىزدى.
ەكى زاڭ جوباسى دا ەكىنشى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى.
