قوعام • 11 ءساۋىر، 2019

قۇتقارۋ قىزمەتىنىڭ قارىمى قانداي؟

939 رەت كورسەتىلدى

«وتتىڭ ءىسى – قۋىرماق، جەلدىڭ ءىسى – سۋىرماق» دەگەندەي، بيىل ەلىمىزدە قىزىل جالىننان كەلەر زالال از بولماي تۇر. جەكەلەگەن ۇيلەردىڭ زارداپ شەككەنى ءوز الدىنا، ءوندىرىس ورىندارىنداعى ءورتتىڭ ءوزى سوندىرۋگە كۇش بەرمەيتىنىن بايقادىق.

ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا ماڭ­عىستاۋ ءوڭىرىنىڭ «قالامقاس» كەن ورنىنداعى 8237-ۇڭعىمادا گاز بەن سۋدىڭ بىرنەشە مارتە جوي­قىن اتقىلاۋىنىڭ سوڭى الاپات ورتكە ۇلاسقانى بەلگىلى. ءتىل­­سىز جاۋ ستراتەگيالىق ماڭىزى بار نىسانعا عانا ەمەس، كاسپي ايماعىنىڭ ەكولوگياسىنا دا اي­تارلىقتاي زيان كەلتىردى. وسى ورايدا جۋىردا وتكەن پار­­لامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسىندا دەپۋتات تولەۋبەك مۇ­قاشەۆ ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا ساۋال جولداپ، بۇل جاعدايدىڭ «قالامقاس» كەن ورنىندا مۇناي بارلاۋمەن جانە وندىرۋمەن اينالىساتىن كومپانيالاردىڭ عانا ەمەس، سونداي-اق جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋ، ورتتەن جانە ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالا­سىن­داعى مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋ مەن ىسكە اسى­رۋ ماسەلەلەرى زاڭ جۇزىندە جۇك­تەل­گەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ولقىلىقتارىنا بايلانىس­تى بولعانىن اتاپ ءوتتى. سەنا­توردىڭ ايتۋىنشا، بيىل 13 ناۋ­رىزدا تىركەلگەن اپاتتى وقشاۋلاۋعا قا­جەتتى ۋاقىتتى ءوت­­كىزىپ العان كا­سىپورىن اپاتتى جويۋعا قاجەتتى كۇش­تەر مەن قۇرالداردىڭ الەۋەتىن پاي­دا­لانباعان، ۇڭعىدا ءورت شىق­قاننان كەيىن عانا اتالعان ءما­سەلەگە نازار اۋدارىلعان. بۇل ارا­دا ەڭ باستى دەن قوياتىن ماسەلە – جەر قويناۋىن قورعاۋ مەن پايدالانۋ ەرەجەلەرىنىڭ بۇزىلۋى.

سەناتور دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مەملەكەتتىك جانە جەكە ءورت ءسوندىرۋ كۇشتەرىنىڭ وسىنداي اپاتتى جويۋعا قاجەتتى قۇ­رال­دارى مەن مۇمكىندىكتەرى جوق ەكەنىن ايتادى. سونىمەن ءبىر­گە بۇل ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سا­لا­سىنداعى ءتيىستى مەملەكەتتىك قادا­عالاۋدىڭ دا جۇرگىزىلمەگەنىن كور­سەتەدى. ياعني، قاۋىپتى ءوندىرىس وبەكتىلەرى مەن ۇيىمداردىڭ اپات­تار مەن ونىڭ زارداپتا­رىن جويۋ جانە وقشاۋلاۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋگە دايىندىعىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ ءالسىز ەكە­نى بايقالىپ وتىر. سونداي-اق اپات­تا قۇتقارۋ قىزمەتى مەن قۇرى­لىمدار جۇمىسىنىڭ اراسىندا، توتەنشە جاعدايلاردى جويۋعا ارنالعان قاجەتتى كۇش­تەر مەن قۇرالداردى جەدەل ءتۇر­دە تارتۋ ماقساتىنداعى مەمل­ەكەتتىك ەمەس ورتكە قارسى قىزمەتتەردىڭ ءۇي­لەسىمى جوق. وعان قوسا، نەگىزگى قىز­مەتى وسىن­داي دەڭگەيدەگى ءورتتى جويا الاتىن، رەسپۋبليكانىڭ بار­لىق ونەركاسىپتى ايماقتا­رىن­دا جۇمىس ىستەيتىن ءارى 13 فيليالى بار ەلىمىزدەگى جال­عىز مەملەكەتتىك كاسىبي اسكەري­لەندىرىلگەن اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتى 2018 جىلى جەكەشەلەنىپ كەتتى، دەيدى ت.مۇقاشەۆ.

سەنات دەپۋتاتى بۇل رەتتە­ جەر قويناۋىن پايدالانۋ­ سا­لاسىنداعى مەملەكەتتىك سايا­سات­تىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ۇكى­مەت­تىڭ بەلگىلەيتىنىن، سونداي-اق ءورت پەن ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ، جازاتايىم وقيعالاردىڭ سەبەبىن تەرگەپ-تەكسەرۋدى جانە ايقىنداۋدى قاجەت سانايتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار كەلەشەكتە وسىنداي جاعدايعا جول بەر­مەۋ ءۇشىن ۇكىمەت قانداي شا­رالار قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن، ەلىمىزدەگى قۇت­قارۋ قىزمەتتەرى مەن توتەنشە جاع­دايلار بولىمشەلەرىنىڭ رەسپۋب­ليكاداعى بارلىق قاۋىپتى ءوندىرىس نىساندارىنا قىزمەت كورسەتۋ جاعدايى، قۇتقارۋ قىزمەتتەرى مەن قۇرىلىمدارىنىڭ دايىن­دىعى، ونىڭ ىشىندە قاجەتتى تەح­نيكامەن، جابدىقتارمەن، ساق­تاندىرۋ قۇرالدارىمەن جانە جەكە قورعانۋ اسپاپتارىمەن قام­تاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.

«قالامقاس» كەن ورنىندا ءورت ءسون­دىرۋ جۇمىستارىنا قاتىس­قان «سەمسەر-ءورت ءسوندىرۋشى» جشس «قازمۇنايگاز» ۇك»­ اق قۇ­را­­مىنا كىرەتىن كاسىپ­ورىن­دار­دىڭ ءبىرى. اتالعان كوم­پا­نيا­نىڭ ورتالىق كەڭسەسىنە حا­بار­لاسقانىمىزدا، اتى-ءجو­نىن ايتۋدان باس تارتقان كاسىپ­ورىن قىزمەتكەرى وزدەرىنىڭ كەلىسىم­شارت نەگىزىندە قازاقستاننىڭ ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ نارىعىندا الدىڭعى قاتارلى قىزمەتتى ۇسىناتىندارىن، نەگىزگى مامانداندىرىلعان قىزمەت كو­لەمى مۇناي تاسىمالداۋدا، گاز وندىرۋدە، مۇناي ونىمدەرىن ساق­تاۋدا، سونداي-اق ەنەرگەتيكا سەكتورىندا كورسەتىلەتىنىن جەت­كىزدى. ياعني، بۇل مەكەمە ءورت ءسوندىرۋ، نىساندى ورتتەن قور­عاۋ، ءورتتى ەسكەرتۋ بويىنشا ۇيىم­داستىرۋ جۇمىستارى، ورتكە بايلانىس­تى العاشقى كەزەكتەگى اپات­تىق-قۇتقارۋ قىزمەتى، ءتو­تەنشە جاع­دايدىڭ سالدارىن جويۋ بويىنشا اپاتتىق-قۇت­قارۋ جۇمىستارى، سونىڭ ىشىندە مۇنايدىڭ اپاتتىق توگىلۋىن جويۋ، بيىكتىكتە، جابىق كەڭىستىكتە جۇمىس جۇرگىزۋ سياقتى مىندەت­تەمەلەردى ورىندايدى. رەسمي اقپارات كوزدەرىندەگى ءما­­لىمەت بويىنشا، 2001 جىلى قۇ­رىلعان كاسىپورىندا بارلىق فيليالدارىن ەسەپكە العاندا 1300-دەن استام قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى ەكەن.

جالپى، بۇگىندە ەل اۋماعىندا ورتكە قارسى قورعانۋ بويىنشا 422 ءورت بولىمشەسى، ونىڭ ىشىندە 113-ءى (27 پايىز) – رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزداعى قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارىندا، 79-ى (19 پايىز) – وبلىستىق ماڭىزداعى قالا­لاردا جانە 230-ى (54 پايىز) اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر­دە شوعىرلانعان. سوڭعى 13 جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تىڭ ەسەبىنەن 18 ءورت دەپوسى­ كە­شەن­دەرىنىڭ قۇرىلىسى پاي­دالانۋعا بەرىلگەن. توتەنشە جاع­دايلار كوميتەتىنىڭ رەسمي ساي­تىن­داعى اقپارات بويىنشا، كەيىن­گى 12 جىلدا ەلىمىزدىڭ ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىن جابدىقتاۋدا ءورت ءسون­دىرۋ كولىكتەرىنىڭ كەڭ اۋقىم­دى مودەلدەرى، جەڭىل، ورتا جانە اۋىر ءورت ءسوندىرۋ اۆتوتسيستەرنالارى، ءورت-سورعى ستانسالارى، گاز بەن تۇتىننەن قورعاۋ قىزمەتىنىڭ كولىكتەرى ىسپەتتى ءورتتى ءسوندىرۋ مەن ودان قورعاۋعا ارنالعان ءتۇرلى زاماناۋي تەحنولوگيالار الىنعانى، بۇل قالادا، دالادا بولسىن تەز ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى، ىقتيمال قاتەردىڭ بەتىن قايتاراتىنى اتاپ كورسەتىلگەن. وسى باعىتتا ەل كولەمىندە ءتۇرلى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى دا، ين­نوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ تانىستىرىلىمى دا ءوتىپ جاتادى. الايدا ءىس جۇزىندە ءبىر عانا ۇڭعىماداعى ءتو­تەنشە جاعداي ەلىمىزدىڭ ءورت­كە قارسى قىزمەتىنىڭ شىنايى بەينەسىن كورسەتكەندەي بول­دى.­ ءابۇيىر بولعاندا، «قالام­قاس­تاعى» قىزىل جالىن وزدىگىنەن ءسوندى.

وسى رەتتە يندۋستريا ءجا­نە­ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيستر­لىگى ونەركاسىپتىك قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەلەرى جونىندە­گى زاڭ­نامالىق اكتىلەرگە تولىقتى­رۋ­لار ەنگىزۋ بويىنشا قوعامدىق تىڭ­داۋ وتكىزگەنىن ايتا كەتەلىك. ين­دۋستريالىق دامۋ جانە ونەر­كاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءتو­راعاسىنىڭ ورىنباسارى نىع­مەتجان ماقاجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، اتالعان زاڭ جوباسى بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى ازايتۋ ءۇشىن زاڭ بويىنشا وندىرىستىك نىسانداردى قاۋىپتى ساناتقا جات­قىزۋ نىشاندارىن قايتا قا­راس­تىرۋ جانە قىسقارتۋدى كوز­دەيدى. ياعني، باقىلاۋعا الىن­عان نىسانداردىڭ سانى قىس­قارتىلادى.

«قازىرگى تاڭدا كاسىپورىندار اپات­تىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرىمەن قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا شارت جاساسۋى كەرەك. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، ەلەكتر جەلىسى شارۋا­شىلىعى، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم سالاسىنداعى نىسانداردى قاۋىپتى وندىرىستىك نىسانداردىڭ ساناتىنان الۋ، اتوم ەنەرگيا­سىن قولداناتىن نىسانداردى، اۆتوكولىكتەرگە جانارماي قۇيۋ ستان­سالارىن، نان قابىلداۋ پۋنكتتەرىن كاسىبي اپاتتىق-قۇت­قارۋ قىزمەتتەرىمەن قىزمەت كور­سەتۋ بويىنشا مىندەتتى شارت جا­­­ساسۋدان بوساتۋ ۇسىنىلادى»، دەيدى ول.

بۇل زاڭ جوباسى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى زاڭناما نور­مالارىن جەتىلدىرۋگە ءجا­نە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سا­لا­­سىن­داعى مەملەكەتتىك قادا­عالاۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىم­دىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق زاڭ جوباسى ونەر­كاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىندا مەم­لەكەتتىك قاداعالاۋدى ءجۇ­زە­گە اسىرۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازاي­تۋدى كوزدەيدى. بۇدان بولەك، ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالا­سىنداعى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ قۇقى­عىنا اتتەستاتتالعان ۇيىم­داردىڭ جانە اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسىن رەتتەۋ ءۇشىن پروفيلاكتيكالىق قادا­عالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ جانە ونى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن بەلگىلەۋ قاراس­تىرىلعان.

زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا 300-دەن استام ۇسىنىس كەلىپ تۇسكەن بۇل قۇجاتقا بايلانىستى ماسەلەلەر ءالى دە «اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەر» پورتالىندا كەڭىنەن تال­قى­لانباق. البەتتە، بۇل زاڭناما بيزنەسكە قولايلى قولداۋ بول­عانىمەن، ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن ساق­تاۋعا كەرى اسەر ەتۋى دە مۇمكىن. وسى ورايدا سالالىق ۆەدومستۆولار «ەكى شوقىپ، ءبىر قاراۋعا»، ءون­دىرىس قاۋىپسىزدىگىن قاداعالاۋ تەتىگى مەن ادام ءومىرىن ساقتاۋدىڭ ءوزارا ساباقتاستىعىن ۇمىتپاۋعا ءتيىس.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوستىق بەسىگى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

ەل كۋبوگى ءۇشىن تالاسادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:40

شيرەك فينالدا ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن، 08:39

دايارلىقتارىن پىسىقتادى

حوككەي • بۇگىن، 08:37

ازىرگە بەسىنشى ورىندامىز

سپورت • بۇگىن، 08:30

ون جىلعا سوتتالدى

قوعام • بۇگىن، 08:25

41 جوباعا – 11،2 ملرد تەڭگە

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

732،5 ملرد تەڭگە تارتىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:15

ۇقساس جاڭالىقتار