ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ «قالامقاس» كەن ورنىنداعى 8237-ۇڭعىمادا گاز بەن سۋدىڭ بىرنەشە مارتە جويقىن اتقىلاۋىنىڭ سوڭى الاپات ورتكە ۇلاسقانى بەلگىلى. ءتىلسىز جاۋ ستراتەگيالىق ماڭىزى بار نىسانعا عانا ەمەس, كاسپي ايماعىنىڭ ەكولوگياسىنا دا ايتارلىقتاي زيان كەلتىردى. وسى ورايدا جۋىردا وتكەن پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسىندا دەپۋتات تولەۋبەك مۇقاشەۆ ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا ساۋال جولداپ, بۇل جاعدايدىڭ «قالامقاس» كەن ورنىندا مۇناي بارلاۋمەن جانە وندىرۋمەن اينالىساتىن كومپانيالاردىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق جەر قويناۋىن پايدالانۋ, ورتتەن جانە ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋ مەن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى زاڭ جۇزىندە جۇكتەلگەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ولقىلىقتارىنا بايلانىستى بولعانىن اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بيىل 13 ناۋرىزدا تىركەلگەن اپاتتى وقشاۋلاۋعا قاجەتتى ۋاقىتتى ءوتكىزىپ العان كاسىپورىن اپاتتى جويۋعا قاجەتتى كۇشتەر مەن قۇرالداردىڭ الەۋەتىن پايدالانباعان, ۇڭعىدا ءورت شىققاننان كەيىن عانا اتالعان ءماسەلەگە نازار اۋدارىلعان. بۇل ارادا ەڭ باستى دەن قوياتىن ماسەلە – جەر قويناۋىن قورعاۋ مەن پايدالانۋ ەرەجەلەرىنىڭ بۇزىلۋى.
سەناتور دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مەملەكەتتىك جانە جەكە ءورت ءسوندىرۋ كۇشتەرىنىڭ وسىنداي اپاتتى جويۋعا قاجەتتى قۇرالدارى مەن مۇمكىندىكتەرى جوق ەكەنىن ايتادى. سونىمەن ءبىرگە بۇل ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ءتيىستى مەملەكەتتىك قاداعالاۋدىڭ دا جۇرگىزىلمەگەنىن كورسەتەدى. ياعني, قاۋىپتى ءوندىرىس وبەكتىلەرى مەن ۇيىمداردىڭ اپاتتار مەن ونىڭ زارداپتارىن جويۋ جانە وقشاۋلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە دايىندىعىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ ءالسىز ەكەنى بايقالىپ وتىر. سونداي-اق اپاتتا قۇتقارۋ قىزمەتى مەن قۇرىلىمدار جۇمىسىنىڭ اراسىندا, توتەنشە جاعدايلاردى جويۋعا ارنالعان قاجەتتى كۇشتەر مەن قۇرالداردى جەدەل ءتۇردە تارتۋ ماقساتىنداعى مەملەكەتتىك ەمەس ورتكە قارسى قىزمەتتەردىڭ ءۇيلەسىمى جوق. وعان قوسا, نەگىزگى قىزمەتى وسىنداي دەڭگەيدەگى ءورتتى جويا الاتىن, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ونەركاسىپتى ايماقتارىندا جۇمىس ىستەيتىن ءارى 13 فيليالى بار ەلىمىزدەگى جالعىز مەملەكەتتىك كاسىبي اسكەريلەندىرىلگەن اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتى 2018 جىلى جەكەشەلەنىپ كەتتى, دەيدى ت.مۇقاشەۆ.
سەنات دەپۋتاتى بۇل رەتتە جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ۇكىمەتتىڭ بەلگىلەيتىنىن, سونداي-اق ءورت پەن ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, جازاتايىم وقيعالاردىڭ سەبەبىن تەرگەپ-تەكسەرۋدى جانە ايقىنداۋدى قاجەت سانايتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار كەلەشەكتە وسىنداي جاعدايعا جول بەرمەۋ ءۇشىن ۇكىمەت قانداي شارالار قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن, ەلىمىزدەگى قۇتقارۋ قىزمەتتەرى مەن توتەنشە جاعدايلار بولىمشەلەرىنىڭ رەسپۋبليكاداعى بارلىق قاۋىپتى ءوندىرىس نىساندارىنا قىزمەت كورسەتۋ جاعدايى, قۇتقارۋ قىزمەتتەرى مەن قۇرىلىمدارىنىڭ دايىندىعى, ونىڭ ىشىندە قاجەتتى تەحنيكامەن, جابدىقتارمەن, ساقتاندىرۋ قۇرالدارىمەن جانە جەكە قورعانۋ اسپاپتارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
«قالامقاس» كەن ورنىندا ءورت ءسوندىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسقان «سەمسەر-ءورت ءسوندىرۋشى» جشس «قازمۇنايگاز» ۇك» اق قۇرامىنا كىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى. اتالعان كومپانيانىڭ ورتالىق كەڭسەسىنە حابارلاسقانىمىزدا, اتى-ءجونىن ايتۋدان باس تارتقان كاسىپورىن قىزمەتكەرى وزدەرىنىڭ كەلىسىمشارت نەگىزىندە قازاقستاننىڭ ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ نارىعىندا الدىڭعى قاتارلى قىزمەتتى ۇسىناتىندارىن, نەگىزگى مامانداندىرىلعان قىزمەت كولەمى مۇناي تاسىمالداۋدا, گاز وندىرۋدە, مۇناي ونىمدەرىن ساقتاۋدا, سونداي-اق ەنەرگەتيكا سەكتورىندا كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى. ياعني, بۇل مەكەمە ءورت ءسوندىرۋ, نىساندى ورتتەن قورعاۋ, ءورتتى ەسكەرتۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى, ورتكە بايلانىستى العاشقى كەزەكتەگى اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەتى, ءتوتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋ بويىنشا اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى, سونىڭ ىشىندە مۇنايدىڭ اپاتتىق توگىلۋىن جويۋ, بيىكتىكتە, جابىق كەڭىستىكتە جۇمىس جۇرگىزۋ سياقتى مىندەتتەمەلەردى ورىندايدى. رەسمي اقپارات كوزدەرىندەگى ءمالىمەت بويىنشا, 2001 جىلى قۇرىلعان كاسىپورىندا بارلىق فيليالدارىن ەسەپكە العاندا 1300-دەن استام قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى ەكەن.
جالپى, بۇگىندە ەل اۋماعىندا ورتكە قارسى قورعانۋ بويىنشا 422 ءورت بولىمشەسى, ونىڭ ىشىندە 113-ءى (27 پايىز) – رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارىندا, 79-ى (19 پايىز) – وبلىستىق ماڭىزداعى قالالاردا جانە 230-ى (54 پايىز) اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە شوعىرلانعان. سوڭعى 13 جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن 18 ءورت دەپوسى كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلگەن. توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ رەسمي سايتىنداعى اقپارات بويىنشا, كەيىنگى 12 جىلدا ەلىمىزدىڭ ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىن جابدىقتاۋدا ءورت ءسوندىرۋ كولىكتەرىنىڭ كەڭ اۋقىمدى مودەلدەرى, جەڭىل, ورتا جانە اۋىر ءورت ءسوندىرۋ اۆتوتسيستەرنالارى, ءورت-سورعى ستانسالارى, گاز بەن تۇتىننەن قورعاۋ قىزمەتىنىڭ كولىكتەرى ىسپەتتى ءورتتى ءسوندىرۋ مەن ودان قورعاۋعا ارنالعان ءتۇرلى زاماناۋي تەحنولوگيالار الىنعانى, بۇل قالادا, دالادا بولسىن تەز ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى, ىقتيمال قاتەردىڭ بەتىن قايتاراتىنى اتاپ كورسەتىلگەن. وسى باعىتتا ەل كولەمىندە ءتۇرلى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى دا, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ تانىستىرىلىمى دا ءوتىپ جاتادى. الايدا ءىس جۇزىندە ءبىر عانا ۇڭعىماداعى ءتوتەنشە جاعداي ەلىمىزدىڭ ءورتكە قارسى قىزمەتىنىڭ شىنايى بەينەسىن كورسەتكەندەي بولدى. ءابۇيىر بولعاندا, «قالامقاستاعى» قىزىل جالىن وزدىگىنەن ءسوندى.
وسى رەتتە يندۋستريا ءجانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭنامالىق اكتىلەرگە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزگەنىن ايتا كەتەلىك. يندۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نىعمەتجان ماقاجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان زاڭ جوباسى بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى ازايتۋ ءۇشىن زاڭ بويىنشا وندىرىستىك نىسانداردى قاۋىپتى ساناتقا جاتقىزۋ نىشاندارىن قايتا قاراستىرۋ جانە قىسقارتۋدى كوزدەيدى. ياعني, باقىلاۋعا الىنعان نىسانداردىڭ سانى قىسقارتىلادى.
«قازىرگى تاڭدا كاسىپورىندار اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرىمەن قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا شارت جاساسۋى كەرەك. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ەلەكتر جەلىسى شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم سالاسىنداعى نىسانداردى قاۋىپتى وندىرىستىك نىسانداردىڭ ساناتىنان الۋ, اتوم ەنەرگياسىن قولداناتىن نىسانداردى, اۆتوكولىكتەرگە جانارماي قۇيۋ ستانسالارىن, نان قابىلداۋ پۋنكتتەرىن كاسىبي اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرىمەن قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا مىندەتتى شارت جاساسۋدان بوساتۋ ۇسىنىلادى», دەيدى ول.
بۇل زاڭ جوباسى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى زاڭناما نورمالارىن جەتىلدىرۋگە ءجانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق زاڭ جوباسى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىندا مەملەكەتتىك قاداعالاۋدى ءجۇزەگە اسىرۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋدى كوزدەيدى. بۇدان بولەك, ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ قۇقىعىنا اتتەستاتتالعان ۇيىمداردىڭ جانە اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسىن رەتتەۋ ءۇشىن پروفيلاكتيكالىق قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ جانە ونى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن بەلگىلەۋ قاراستىرىلعان.
زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا 300-دەن استام ۇسىنىس كەلىپ تۇسكەن بۇل قۇجاتقا بايلانىستى ماسەلەلەر ءالى دە «اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر» پورتالىندا كەڭىنەن تالقىلانباق. البەتتە, بۇل زاڭناما بيزنەسكە قولايلى قولداۋ بولعانىمەن, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا كەرى اسەر ەتۋى دە مۇمكىن. وسى ورايدا سالالىق ۆەدومستۆولار «ەكى شوقىپ, ءبىر قاراۋعا», ءوندىرىس قاۋىپسىزدىگىن قاداعالاۋ تەتىگى مەن ادام ءومىرىن ساقتاۋدىڭ ءوزارا ساباقتاستىعىن ۇمىتپاۋعا ءتيىس.
