الەم • 02 ءساۋىر, 2019

2021 جىلى پلاستيكالىق ونىمدەرگە تىيىم سالماق

930 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇل شەشىم مۇحيتتاردى تازالاۋ ماقساتىندا شىعارىلعان. ويتكەنى بەلگيالىق زاڭ شىعارۋشى فرەدريك ءريستىڭ ءمالىم­دەۋىنشە, قازىر شارا قولدانباسا, 2050 جىلعا قاراي سۋدا بالىقتان پلاستيك كوپ بولادى.

2021 جىلى پلاستيكالىق ونىمدەرگە تىيىم سالماق
ەۋرووداق تىيىم سالاتىن تاۋارلار ىشىندە تارەلكەلەر, اسحانا اسپاپتارى مەن تۇتىكشەلەر بار. بۇل تۋرالى اقپا­رات تاراتقان Stuff پورتالى ەۋروپار­لا­مەنت­­تىڭ وتكەن سارسەنبىدە فرانتسيا­­نىڭ ستراس­بۋرگ قالاسىندا ماقۇل­دا­عان ءبىر رەت­تىك قولدانىلاتىن پلاستيكتەرگە ارنال­عان تىيىم, ناقتىراق ايتقاندا, سۋسىن ىشەتىن ىدىستار مەن ستاقاندار, تاماق سالاتىن كونتەينەرلەر مەن قۇلاق شۇقي­تىن تاياقشالارعا سالىناتىنىن جازعان.


ەۋروپارلامەنتتىڭ رەسمي سايتىنداعى مالىمەتكە سۇيەنسەك, اتالعان ماسەلەگە قاتىستى جاڭا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا 560 ادام قاتىسقان, ونىڭ 35-ءى قارسى داۋىس بەرسە, 28-ءى قالىس قالعان. ەۋروپارلامەنت مۇشەلەرىنىڭ باسشىسى, جوعارىدا اتاپ وتكەن ف.ريس: «بۇل زاڭ 2030 جىلعا دەيىن ەۋروپاداعى پلاستيكالىق لاستانۋدىڭ جوبالىق قۇنى بو­يىنشا قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرەتىن شىعىنداردى 22 ميلليارد ەۋروعا دەيىن تومەندە­تەدى», دەدى. ال ەۋروپالىق كوميس­­سيا تە­ڭىزدەردەگى قوقىستاردىڭ 80 پا­يىزى پلاستيك ەكەنىن جەتكىز­دى. پلاستيك قالدىق­تارى سۋداعى جانۋارلار مەن بالىقتاردىڭ اعزاسىنان تابىلىپ جاتىر. دەمەك, مۇنداي قوقىستار مۇحيت, تەڭىز ونىمدەرىن تۇتىناتىن ادامداردا دا كەزدەسەدى. بەكىتىلگەن جاڭا زاڭ «لاستاۋشى تولەيدى» دەگەن ۇستانىمدى قاتاڭ ساقتاۋدى ماق­سات ەتەدى. بۇل دەگەنىمىز – پلاس­تيكالىق زاتتاردى, اسىرەسە پاكەت­تەردى تۇتىنۋشى بۇدان بىلاي تەگىن بولسا, ساتىپ الادى نەمەسە قىمباتقا تۇسەدى دەگەن ءسوز. ياعني, قورشاعان ورتاعا زيان كەل­تىرۋشى وتەيدى. 

پلاستماسسالار تەڭىز قوقىس­تارىنىڭ شامامەن 80 پايىزىن قامتىعاندىقتان, ەۋرووداق جوسپارلانعان شەكتەۋلەردى ءبىر جىلدان از ۋاقىتتا تالقىلادى. دەگەنمەن بۇل ماسەلە كوپتەگەن ەلدەردە ءبىر جاقتى جولعا قويىلعان جانە ونىڭ ايتارلىقتاي ناتيجەسى دە بار. 


انگليالىقتار 2015 جىلى 7 ملرد, 2016 جىلى 500 ملن ءبىر رەت پايدالا­نى­لاتىن پاكەت قولدانعان. 1 جىلدىڭ ءىشىن­دە قالاي وسىنشا ءمول­شەر­گە ازايتتى؟ بار بولعانى 2015 جىل­دىڭ قازان ايىندا پلاستيكالىق پاكەتتى قولدانۋشىلارعا 5 پەنس كولەمىندە سالىق سالىندى. باسىن­­دا شوتلانديا مەن ۋەلستە سى­­ناق­تان وتكىزىلگەن بۇل جوبا كەيىن ۇلىبريتانيانىڭ وزگە دە ءوڭىر­لەرى مەن قالالارىنا ەنگىزىلە باستادى. سونىڭ ءناتي­جەسىندە, habr پورتالىنىڭ ءمالى­مەتىنشە, پلاستيكالىق پاكەت­­تەردى قولدانۋ ۇلەسى 85 پا­يىزعا تومەندەگەن. 

جالپى وسىنداي ءبىر رەتتىك پوليەتيلەن پاكەتتەرىن قولدانۋعا تىيىم سالۋ­دان افريكا الدا كەلە جاتىر. ءويت­كەنى قۇرلىقتا ەكولوگيالىق پروبلەما كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. سول سەبەپ­تى افريكاداعى ءبىراز ەلدەردە پولي­ەتي­لەننەن جاسالعان بىررەتتىك قالتا­لاردى قول­دانۋ­عا زاڭمەن تىيىم سالىنعان. پلاستيكتەردىڭ ورنىن ماتادان جانە قاعازدان جاسالعان قالتالار باستى. تيىسىنشە سول تاۋارلارعا سۇرانىس ارتقان. كەنيادا مۇنداي پاكەتتەردى قولدانعان نەمەسە تۇتىنۋشىلارعا ساتقان ساۋدا ورتالىقتارىنا شامامەن 40 مىڭ اقش دوللارىنداي ايىپپۇل سالىناتىن كورىنەدى. سونىمەن قاتار كامەرۋن, گۆينەيا-بيساۋ, مالي جانە ۋگاندا سياقتى ەلدەردە دە پوليەتيلەندى پايدالانۋ­عا قاتاڭ شەكتەۋ بار. ال دانيا ۇكىمەتى پلاستيك قالتالاردى قول­­دانۋعا سوناۋ 1994 جىلى-اق شارا قابىلداعان. 25 جىلدان بەرى دا­نيا­لىقتار اراسىندا پلاس­تيك پ­اكەت­تەردى قولدانۋ ۇلەسى 90 پا­يىزعا دەيىن ازايعان. 


2017 جىلى وسىنداي شەتەل­دىك ءتاجىري­بەلەردى زەردەلەگەن بۇرىنعى ينۆەستيتسيا جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك 2018 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە مۇنداي قالتالار زاڭ جۇزىندە اقىلى بو­لاتىنىن ايتقان. «ەنەر­گە­تي­كا مينيسترلىگى حالىقارالىق تاجىريبەنى سارالاعان سوڭ ەلى­مىزدە پوليەتيلەن پاكەتتىڭ قول­دانىسىنا شەكتەۋ قويۋ مەن تى­يىم سالۋدى كەزەڭ-كەزەڭمەن اتقارۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ءبىرىنشى كەزەڭدە پوليەتيلەن پاكەتتەردىڭ تەگىن تاراتىلۋى­نا تىيىم سالۋ, ەكىنشى كەزەڭدە پولي­ەتيلەن پاكەتتەردىڭ ءوندى­رى­سىن توقتاتۋ جۇزەگە اسى­رىلا­دى. بۇل باستاما جەرگىلىكتى با­س­­قارۋ ورگاندارىنىڭ, «Kaz Waste» قال­دىق­تاردى باس­قارۋ قاۋىم­داستىعىنىڭ جانە «اتامەكەن» ۇكپ-تىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى», دەگەن ەدى ج.قاسىمبەك.


بۇل البەتتە, ۇلىبريتانيا­نىڭ ەنگىزگەن ءادىسى. الايدا بۇل باستاماعا قۇلاق اسىپ, ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ساۋدا ورتالىق­تارى مەن دۇكەندەردىڭ قاراسى از سەكىلدى. سەبەبى Magnum, Small سياقتى ءىرى ساۋدا ورتا­لىق­تارى­نان باستاپ شاعىن دۇكەن­دەردىڭ ءوزى ءالى كۇنگە دەيىن پولي­ەتي­لەننەن جاسالعان بىررەتتىك قال­تالاردى تەگىن تاراتادى. سون­­­دىق­تان قازاقستان باستاماشى ايت­قان اۋقىمدى ءىستىڭ, ۇلكەن باس­­­تا­ما­نىڭ نەبارى ءبىرىنشى كەزەڭىن دە تولىق وتكەرگەن جوق. 


ايدانا شوتبايقىزى,

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار