تانىم • 06 اقپان, 2019

اڭىراقاي شايقاسى قاي جەردە بولدى؟

17110 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

اڭىراقاي شايقاسى – قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋعا نەگىز بولعان قازاق-جوڭعار سوعىسىنداعى ەڭ ءىرى جانە شەشۋشى سوعىستاردىڭ ءبىرى.

اڭىراقاي شايقاسى قاي جەردە بولدى؟

قازاق تاريحىنىڭ العاش­قى سۇرلەۋىن سالۋشى­لاردىڭ ءبىرى ءھام الاش ارداگەرى مۇحا­مەت­­جان تىنىشپاەۆتىڭ دەرە­گىندە بۇل شايقاس 1721-1723 جىلدارداعى سۇ­را­پىل اپات «اقتابان شۇ­بى­رىندى, القا­كول سۇلاما» وقي­عاسىنان كەيىن, ناقتى 1730 جىلى بول­عانى جايلى ايتىلىپ, مايدان دالاسى بال­قاش كولىنىڭ وڭتۇس­تىك-شى­عىس جاعىندا 120 شا­قى­رىم جەردە, ول جەر ەل ارا­سىندا «يتىشپەس» دەگەن اتپەن ءمالىم دەپ جازادى.  

جوعارىداعى الاش وقى­­مىس­تىسىنىڭ پايىمى ن­ە­گى­زىندە شايقاس ورنىن ناق­تى­لاعان كەيىنگى زەرتتەۋشىلەر ونى – بالقاش كولى, وتار دالاسى, شۋ وزەنى ارالىعىنداعى ادىرلى القاپ دەپ وتىر. ويت­كەنى بۇل جەردە قازاق-قالماق قو­رىم­دارى وتە كوپ جانە نىسان كسرو باس شتابىنىڭ 1942 جىل­عى قۇپيا كارتاسىندا «ما­ڭىزدى نۇكتە» رەتىندە كور­سەتىلگەن. 

1997 جىلى ەلىمىزدىڭ مەم­­لە­كەتتىك حاتشىسى ءا.كەكىل­­­باەۆ جانە اكادەميك-تا­ريح­­­شى م.قو­زىباەۆتىڭ باستا­ما­­­سىمەن سوعىس بولعان ال­­قاپقا زەرتتەۋ جۇرگىزگەن «اڭى­­را­قاي» ەكسپەديتسياسى ماي­دان اۋما­­­عىنىڭ ۇزىندىعى – 30-35, ەنى – 20 شاقىرىم دەگەن توقتام جاساپ, شايقاسقا ەكى تا­­راپ­تان 70 مىڭعا جۋىق ادام قا­­تىسقانى جايلى انىق­تاما بەرگەن. 

بار قازاقتىڭ باسى قو­سىل­عان وسى ءبىر شەشۋشى شاي­­­قاسقا ابىلقايىر حان قول­­باسشىلىق جاساپ, ار­دا­گەرلەر قاراكەرەي قابانباي, قانجىعالى بو­گەن­باي, شاقشاق جانىبەك, شاپىراشتى ناۋرىزباي جانە ايگىلى جىراۋلار اقتامبەردى, ۇمبەتەيلەر قاتىسقاندىقتان بۇل ورىن قازىر جالپىۇلتتىق ماڭىزعا يە قۇندى نىسان رە­تىندە تىركەلىپ وتىر. 

جاڭا عاسىردىڭ العاش­قى جىلى «اڭىراقاي» شاي­­­­قا­سىنا 270 جىل تولۋىنا وراي الماتى وبلىسى اكىمدىگى جەر­­گىلىكتى زيالى قاۋىم وكىل­دە­­رىنىڭ قاتى­سۋى مەن مايدان وت­كەن ورىنعا ار­نايى تاسبەلگى ور­ناتىپ (سۋرەتتە), كەيىنگى ۇر­پاققا ەستەلىك قال­دىردى. 

دايىنداعان بەكەن قايرات ۇلى,

«Egemen Qazaqstan» 

سوڭعى جاڭالىقتار