ارشالى اۋدانىندا ءبىزدىڭ وڭىردە بۇرىن-سوڭدى بولا قويماعان ايرىقشا ءماندى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. جاڭا جوبانىڭ باستى ماقساتى – تامشىلاتا سۋارۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ ارقىلى سۋدى ۇنەمدەۋدىڭ تۇراقتى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. ىسىراپشىلدىققا جول بەرمەيتىن, قولدا باردى قادىرلەپ, دۇرىس تۇتىنۋدى باعىت ەتىپ وتىرعان جوبانىڭ تىزگىنىن, «اقبوتا» قوعامدىق قورى مەن ۇكىمەتارالىق ۇيىمدار ۇستاپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا جاڭا جوبا وسى اۋداننىڭ التى ەلدى مەكەنىن قامتيدى. ءسوز اراسىندا جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 16 مىڭ ادامنىڭ قاتىستىرىلاتىنىن ەسكەرەتىن بولساق, جاڭالىقتىڭ اۋقىمى دا جانىڭدى جادىراتار ەدى. جالعىز وسى اۋداندا عانا ەمەس, ىرگەلەس جاتقان ءۇش اۋداننىڭ تۇرعىندارىنا اۋىز سۋدى ۇنەمدەۋ باعىتىنداعى جاڭا تەحنولوگيا نەگىزدەرىن وقىتۋعا تارتىپ, الداعى ۋاقىتتا استانانىڭ ىرگەسىندەگى اۋىلداردا تۇراتىن وتىز مىڭنان استام ادامدى اقپاراتتاندىرۋ مەجەلەنىپ وتىر.
–كەي-كەيدە جاڭساق باسقان قادامىڭنان دا ۇيرەنۋگە تۋرا كەلەدى,–دەيدى «اقبوتا» جوبالىق قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى تاتيانا نەمتسان,–2008 جىلى استانا سۋ قويماسى ستراتەگيالىق نىسان دارەجەسىنە يە بولدى. ارينە, بۇل سۋ قويماسىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ءبارىمىز دە تۇسىنەمىز. بىراق, ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي, وسى قادامنىڭ كەيبىر كولەڭكەلى تۇستارى دا كورىنىس بەرگەندىگىن نەسىنە جاسىرايىق.
جوبالىق قىزمەت جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اۋلاسىنداعى باۋ-باقشانىڭ كولەمى ەكى ەسە كەمىپ كەتكەن. ال, اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن تابيعاتتىڭ تارتۋىنان قۇر قالۋ وتباسىلىق بيۋدجەتكە قىرۋار سالماق تۇسىرەدى. جاز ايلارىندا اتالمىش سۋ قويماسىنان سۋ الۋ توقتاتىلىسىمەن, ارناساي اۋىلىنداعى سۋ جۇيەسىنە تۇسەتىن سالماق ەندىگى ارادا ءۇش ەسەگە دەيىن كوبەيگەن. تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ءسال عانا اتاراتا ايتا كەتەلىك. بۇل سۋ جۇيەسى باۋ-باقشانى سۋارۋعا لايىقتالماعان. وسىدان بارىپ سۋدىڭ قۇنى قاسقالداقتىڭ قانىنداي قىمباتتاپ كەتتى. ماسەلەن, 0,12 گەكتار القاپتى سۋارۋ ءۇشىن جەمىس-جيدەك ەككەن ءار وتباسى ەكى ءجۇز تەڭگەگە جۋىق قاراجات جۇمسايدى. انشەيىندە بولار-بولماس بولىپ كورىنگەن وسى قاراجاتتى ءبىر ايعا كوبەيتسەڭىز, التى مىڭ, ال, جازعى تۇتاس ماۋسىم ءۇشىن 120 مىڭ تەڭگە تولەۋىڭىز كەرەك. ءويتىپ ازاپتانعانشا, بازاردان ساتىپ العان جاقسى ەمەس پە؟ بۇرىن باۋ-باقشا ەگىپ كەلگەندەردىڭ ىنتاسىنىڭ تومەندەۋى وسىنداي شىعىندارعا بايلانىستى. مىنە, وسى ارادا قوعامدىق قور باتىل قادامدار جاساپ, ءوز ۇيعارىمدارىن ۇسىنعان. ەل يگىلىگىن مولايتۋعا ارنالعان باعالى باستاما مەملەكەت پەن قوعامدىق ۇيىمدار تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
2009-2010 وقۋ جىلدارىندا ارناساي اۋىلىنداعى ۆياچەسلاۆ ورتا مەكتەبىنىڭ ەكى جىلىجايىنداعى كولەمى 300 شارشى مەتردى قۇرايتىن الاڭدا العاشقى تاجىريبە ىسپەتتەس تامشىلاتا سۋارۋ تەحنولوگياسى قولعا الىندى. قۇرامىندا 35 مۇشەسى بار «جاس فەرمەر» مەكتەبىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جالعىز مەكتەپتە عانا ەمەس, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باۋ-باقشاسىنداعى كوكونىستەردى تامشىلاتا سۋارۋ تەحنولوگياسىن پايدالانا وتىرىپ, جاڭا ءادىستىڭ ۇتىمدىلىعى ساراپتالدى. بۇل ىسكە عالىمدار مەن ماماندار دا قاتىستى. ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە سۋ شىعىنىن ەكى ەسەگە قىسقارتۋعا بولاتىندىعى بەلگىلى بولىپ وتىر. ارنايى الاڭداردا شىعىندى از جۇمساپ, ءونىم كولەمىن مولايتۋعا ابدەن بولادى ەكەن.
باستاماشىلار قۇندى ءىستى قولعا العالى سەنىمدى ارىپتەستەرمەن ءبىر ماقساتتا بىرلەسە جۇمىس ىستەي باستادى. وسى اۋىلدىڭ 300-گە جۋىق تۇرعىنى قۇرىلتايشىسى بولىپ ەسەپتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى «قايسار» سەرىكتەستىگى جاعىمدى جاڭالىققا جان سالا كىرىستى. ولار وزدەرىنىڭ اۋىلداستارىنىڭ ىشىندەگى الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلارىنىڭ سۋ جيناعىشتارمەن, سۋ سورعىشتارمەن, باسقا دا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدە.
ءبىر كەزدە كەيبىرەۋلەر تاڭىرقاۋ قاراعان جاڭا جوبا ادال ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا قانات جايدى. ناقتى دالەل ءۇشىن سوڭعى ۋاقىتتا ارناساي اۋىلىندا تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىندەگى 106 ۋچاسكە, جىبەك جولى, ۆولگودونوۆكا, ميحايلوۆكا اۋىلدارىندا, باباتاي ستانتسياسىندا, ارشالى كەنتىندە ونداعان ۋچاسكەلەردىڭ ۇيىمداستىرىلعاندىعىن ايتا كەتۋگە بولادى. ادامدار بۇرىن ونشالىقتى ءمان بەرە بەرمەيتىن «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» ەكەندىگىن مىقتاپ ۇعىنۋدا. ەندىگى ارادا جالعىز وزدەرى عانا ەمەس, جالپاق جۇرتقا جاڭالىقتىڭ ءمانىن تۇسىندىرۋگە ۇمتىلۋدا. وسىعان وراي, سەگىز مارتە وقۋ سەمينارى وتكىزىلىپ, ءوز جۇمىستارىنىڭ قىر-سىرىن باياندايتىن بەينەفيلم ءتۇسىرىلدى. ءار قادامى تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنىپ تۇراتىن فوتوكورمە ۇيىمداستىرىلدى. وسىنىڭ بارلىعى الەمدىك «مىڭجىلدىق تۇعىرناماسى» تالاپتارىمەن سايكەستەندىرىلگەنىن دە ايتا كەتۋ كەرەك.
ەلدى تابيعاتقا تاعىلىق كورسەتپەي, ءار تامشى سۋدى ءوز رەتىمەن جۇمساۋعا ۇيرەتىپ وتىرعان باستاما يەگەرلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى قورىنىڭ, جاپونيا ۇكىمەتىنىڭ, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ گرانتتارىنىڭ يەگەرى.
ارناسايلىقتاردىڭ وسى ءبىر ماڭىزدى ءىسى جەر ەمشەگىن ەمگەن كوپكە ءمالىم بولسا, تابيعاتتىڭ تارتۋىن ءوز ورنىمەن پايدالانۋعا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى.
بايقال ءبايادىل,
«Egemen Qazaqstan»
اقمولا وبلىسى,
ارشالى اۋدانى
