– جاستايىمىزدان يىعىمىزعا كەتپەنىمىزدى ءىلىپ, ماقتا وسىرۋمەن اينالىستىق. وسى اپپاق الەمنىڭ اراسىندا ءجۇرىپ ەسەيدىك, تابىسىمىز دا, تىنىس-تىرشىلىگىمىز دە ماقتامەن بايلانىستى بولىپ كەتتى, – دەپ ءسوز باستادى اقساقال.
ەلەمەس سابىروۆ كەزىندە جوعارى وقۋ ورنىندا ينجەنەر ماماندىعىن الىپ شىققاننان كەيىن تۋعان جەرىنە ورالىپ, وندىرىستە ەڭبەك ەتىپتى. جۇمىس دەسە جانىپ تۇسەتىن جىگىت ماقتالىقتاعى قول جۇمىسى ازايىپ, مەحانيزاتسيالاۋ كەزەڭى باستالعان ۋاقىتتى دا كوزىمەن كورىپ, جۇمىستىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى. كەڭەس وداعى تاراپ, ەلىمىز ەگەمەندىك الىپ, نارىقتىق ەكونوميكاعا اياق باسقان تۇستا ەلەكەڭ دە باسقالار سياقتى اۋىلشارۋاشىلىق جەرىنەن, تەحنيكادان ءتيىستى ۇلەسىن يەلەندى. سودان بەرى ۇزاق جىلدار بويى جيعان تاجىريبەسىن كوپشىلىككە ۇيرەتىپ, ءوزىنىڭ شارۋاشىلىعىن دا ىلگەرىلەتىپ كەلە جاتقان جايى بار.
ەندى قاريانىڭ استاناعا كەلۋىنە نە سەبەپ بولعانى تۋرالى ءوز اتىنان باياندايىق.
– سوڭعى 10-15 جىلداعى ماقتا زيانكەستەرىمەن حيميالىق ءتاسىل بويىنشا كۇرەسۋدىڭ كەڭ تارالۋى ادام دەنساۋلىعىنا زيانى زور. ونىڭ ورنىنا بيولوگيالىق ءتاسىلدى قولدانۋ ەكولوگيالىق جاعىنان تازا, ارزان, ءارى ءتيىمدى ەكەنىن اۋدان, وبلىس كولەمىندەگى القالى جيىنداردا قانشا ايتسام دا, وعان جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەي وتىر, – دەيدى اقساقال.
ەلەمەس سابىروۆ ايتىپ وتكەندەي, ەلباسىنىڭ حالىققا جولداۋلارىندا دا دەنساۋلىق ساقتاۋ, قورشاعان ورتا قاۋىپسىزدىگى, اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ ماسەلەلەرى ۇنەمى ايتىلىپ كەلەدى. ال قوزا زيانكەستەرىمەن كۇرەستە حيميالىق ۋلى زاتتاردىڭ ورنىنا بيولوگيالىق ءتاسىلدى قولدانۋدى دامىتۋ ماقتاشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن زياندى زاتتاردان قورعاۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن بىردەن-ءبىر جول.
– ماقتاارال, جەتىساي اۋداندارىندا ماقتا شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن مىڭداعان قوجالىق بار. باسىم كوپشىلىگى ەلدى مەكەندەرگە ىرگەلەس ورنالاسقان. بۇل ەكى اۋدانداعى حالىقتىڭ ورنالاسۋ تىعىزدىعى دا رەسپۋبليكا بويىنشا الدىڭعى ورىنداردا. اق التىندى ايماقتا 1 شاقىرىم اۋماقتا 165 ادام ءومىر سۇرەدى ەكەن. ياعني, وسىنشا ادام ۋلى حيميكاتپەن ۋلانىپ جاتىر. قازىر بالالار مەن جۇكتى كەلىنشەكتەر اراسىندا نەشە ءتۇرلى اۋرۋ تۇرلەرى كوبەيىپ كەتكەنىن دە وسى حيميالىق تىڭايتقىشتارمەن بايلانىستىرۋعا بولادى. دەمەك, ماقتا القاپتارىندا حيميالىق پرەپاراتتار مولشەرىن بارىنشا ازايتىپ, بيولوگيالىق تاسىلگە تولىق وتەتىن ۋاقىت كەلدى, – دەيدى ە.سابىروۆ.
وسىلايشا, جاسى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان اقساقال حيميالىق تىڭايتقىشتاردىڭ ماقتاارال مەن جەتىساي اۋداندارى حالقىنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرىپ جاتقانىن ايتىپ دابىل قاعىپ, ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ تابالدىرىعىن توزدىرۋعا ءماجبۇر. سوزىنە قاراعاندا, كورشىلەس وزبەكستان ەلىنىڭ ماقتالىقتا ۋلى زاتتاردى قولدانۋدان تۇبەگەيلى باس تارتقانىنا ونداعان جىل بولىپتى. الا توپىلى اعايىن بيوورگانيكالىق حيميا, وسىمدىكتەردى قورعاۋ ينستيتۋتتارى ازىرلەگەن جاڭا ادىستەردى قولدانادى.
ەلەمەس قارت اتقارىلۋعا ءتيىس شارالاردى دا ناقتىلاپ قويىپتى. بىرىنشىدەن, بيواگەنتتەر ءوندىرۋ, تاراتۋ, ونىڭ وسىمدىك زيانكەستەرىمەن كۇرەستەگى اسەرىن باعالاۋ كەرەك دەپ سانايدى. ەكىنشىدەن, بيوتاسىلدەردى قولدانۋعا شارۋالاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن قاراستىرعان ءجون. كاسىبي دەڭگەيى جوعارى اگرونوم-بيولوگتاردى, اگرونوم-ەنوتولوگتاردى ازىرلەۋدىڭ دە ماڭىزى ەرەكشە. قورىتا كەلگەندە, ماقسات شارۋالاردى جاپپاي جاڭا تاسىلگە كوشىرۋدى كوزدەيدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كارى قۇرلىقتىڭ ماقتا يمپورتىنا ءزارۋ ەلدەرى حيميالىق جولمەن وڭدەلگەن اق التىندى الۋعا ونشا ق ۇلىقتى ەمەس ەكەن. وزبەك اعايىنداردىڭ تابيعي تازا ونىمگە يەك ارتۋىنا ماقتا ەكسپورتىنان تابىسقا كەنەلۋدى كوزدەگەندەرى دە ىقپال ەتسە كەرەك.
ەلەمەس قاجى سابىروۆ − ماقتاارال اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, ەڭبەك ارداگەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ۇزدىك مامانى رەتىندە وبلىس كولەمىنە ەسىمى بەلگىلى ادام. جاسى كەلىپ قالعان قاريانىڭ قولىن جىلى سۋعا سالىپ, ماقتالىعىن شولىپ شىعىپ, اۋىل-اۋدان توڭىرەگىنەن شىقپاي جۇرە بەرۋىنە بولار ەدى. بىراق ەلدىڭ دەنساۋلىعىنا الاڭداعان, ماقتالىقتاعى ماسەلە جانىنا باتقان اقساقال ونى شەشۋدىڭ جولىن ىزدەگەندى ءجون كورىپتى.
اقساقالدىڭ ايتارى كوپ. ماقتا ماسەلەسىنە كەلگەندە ساعاتتاپ كوسىلۋگە بار. بىراق ونىڭ ءبارىن العاۋسىز اقتارا بەرمەي, ەڭ وزەكتى دەگەندەرىمەن ءبولىسۋدى, «ەگەمەن» ارقىلى ەلگە ءھام ءتيىستى ورگاندارعا جەتكىزۋدى كوزدەپ كەلىپتى. ءبىز ايتقاندارىن اينا-قاتەسىز حاتقا تۇسىرۋگە تىرىستىق.
ارنۇر اسقار,
«Egemen Qazaqstan»
