ادام الەۋەتىنىڭ جارشىسى

ابايدىڭ “قارا سوزدەرىندە” ەستى ادامنىڭ ايىرىقشا سيپاتى رەتىندە ونىڭ ءاردايىم وزىنە ءوزى ەسەپ بەرۋ قابىلەتىن اتاپ كورسەتكەنى بارشامىزعا ءمالىم. بۇگىنگىدەي قۇبىلمالى, الماعايىپ زاماندا ەستيار ەردىڭ عانا ەمەس, ەڭسەسى بيىك ەلدىڭ دە مەزگىل-مەزگىل ءوز ۇمتىلىستارىنىڭ ۇرىمتال تۇستارىن ايقىنداپ, الداعى مەجەلەردى قيسىندى اقىل-وي مەن ناقتىلى ەسەپتىڭ پارمەنىمەن ساۋلەلەندىرىپ الۋى زاڭدى قۇبىلىس. جاريا ەتىلگەن ەلباسى جولداۋىنان قازاق ەلىنىڭ سوڭعى ونجىلدىقتا ءجۇرىپ وتكەن جولىندا كەزدەسكەن قيىندىقتاردى ەڭسەرىپ, قول جەت­كىز­گەن جەتىستىكتەرىنە بايسالدى باعا بەرۋدىڭ جار­قىن ۇلگىسىن كورۋگە بولادى. جالپى, ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىنا ءتان ەرەكشە سيپات – ولاردىڭ اراسىنداعى ۇزبەي ساقتالاتىن سا­باقتاستىق. بۇل جولى دا پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ الدا­عى ونجىلدىقتاعى جان-جاقتى دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ بەرۋ بارىسىندا “قازاقستان-2030” ستراتەگياسى بويىنشا اتقا­رىل­عان ىستەرگە توقتالىپ, ولاردىڭ تاياۋ جىل­دا­رى جانە كەلەشەكتە ورىندالار شارۋالارعا جولاشارلىق پارمەنىن اتاپ كورسەتتى. ون جىلدا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز ايتۋعا تۇرارلىق. قاراڭىز: 2008 جىلى 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جالپى ءونىمى ەكى ەسە ارتقان, ورتاشا ايلىق جالاقى 5 ەسە, ال زەينەتاقىنىڭ ورتاشا كولەمى 3 ەسە ءوس­كەن. ون جىلدا 652 مەكتەپ پەن 463 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنعان. ەلدىڭ تۇرمىسىنىڭ جاق­سارىپ كەلە جاتقاندىعى, الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان­دى­عى تىلگە تيەك بولدى. جولداۋدا ەلىمىزدە الدا اتقارىلار اۋقىمدى جوسپارلار توڭىرەگىندە, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ تەتىكتەرى جونىندە تەرەڭ تالداۋ جاسالدى. بولاشاقتا دا وتكەن جىلدارداعىداي “جول كارتاسىنا” ۇلكەن ماڭىز بەرىلىپ وتىر. بيىلعى “جول كارتاسى” اياسىندا شاعىن جانە ورتا بيز­نەسكە باسىمدىق بەرىلمەك. ەلباسى “جاڭا ەكو­نو­ميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى” دەپ اتاعان كاسىپ­كەرلىك ءارتاراپتاندىرۋدىڭ وزەگى بولاتىندى­عىنا نازار اۋدارىپ, ۇكىمەتكە 2010 جىلدان باس­تاپ ايماقتارداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بوي­ىنشا بىرىڭعاي بيۋدجەتتىك باعدارلاما ازىرلەۋگە تاپسىرما بەردى. بۇل “بيزنەستىڭ جول كارتاسى — 2020” دەپ اتالماق. ياعني, الداعى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ ءار ازاماتى جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا مۇمكىنشىلىك الادى. ال بۇل حالىق­تىڭ اراسىنداعى جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا, سوعان سايكەس ەلدىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا سەپتى­گىن تيگىزەدى. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدار­لا­ما­سىنىڭ اياسىندا جاسالاتىن جۇمىستار قى­رۋار. وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەسىن قور­عاۋعا باعىتتالعان جۇيە ءتۇزۋ, شەت مەملەكەت­تەر­مەن بايلانىس جاساۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتە­رىلۋ, رەسەي, بەلارۋس جانە قازاقستان ارا­سىنداعى كەدەندىك وداقتىڭ, بىرىڭعاي ەكونومي­كالىق كەڭىستىكتىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە وتى­رىپ, وتاندىق بيزنەستىڭ مۇددەسىن قورعاۋ, باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي اۆتوماگيسترالدى جولى­نىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋ سەكىلدى مىندەتتەر مەن ماقساتتار تۇر الدىمىزدا. جولداۋداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن عىلىم سالاسىنداعى ايتىلعان سىندارلى پىكىرلەر ەلى­مىزدىڭ زيالى قاۋىمىمەن قاتار, قاراپايىم حا­لىقتىڭ كوكەيىنەن شىقتى دەپ ويلايمىن. اسىرەسە, بالالاردى 2020 جىلعا دەيىن بالاباق­شا­مەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ جانە وسى باعىتتا قابىلداناتىن ارناۋلى “بالاپان” باعدارلاما­سى ەلىمىزدىڭ جاس جەتكىنشەكتەرى ءۇشىن ۇلكەن قول­داۋ بولىپ تابىلماق. سول سياقتى ون ەكى جىل­دىق مەكتەپ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەمدىك ارەناداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى تۋرالى ايتىلعان تۇجىرىمدار مەن بەرىلگەن تاپسىر­مالار قازىرگى ءومىر تالابىمەن ۇندەسىپ جاتىر. سوڭعى جىلدارداعى جولداۋلاردىڭ ارقاۋى بولىپ كەلە جاتقان ءبىر قاعيدات – ەكونوميكا الەۋەتىنىڭ ادام الەۋەتىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىن جان-جاقتى تالداپ, قوعامداعى كوكەي­كەس­تى ماسەلەلەردى شەشۋ تەتىگىنىڭ ادامي كاپي­تال­عا بارىپ تىرەلەتىندىگىنە بارشا قازاق­ستان­دىقتاردى يلاندىرىپ, وسى باعىتتاعى اسۋلاردى باعىندىرۋعا جۇمىلدىرۋ. ەلباسىمىز بۇگىنگى جولداۋىندا دا ەلىمىز الداعى ونجىلدىقتا يەك ارتار جاڭا مۇمكىندىكتەردى جۇزەگە اسىراتىن نەگىزگى كۇش – بۇكىل قازاقستان حالقى دەدى. وسى­عان وراي, بۇگىنگى جانە تاياۋ جىلدارداعى پرە­زيدەنت بەلگىلەپ بەرىپ وتىرعان نەگىزگى مىندەت­تەردىڭ ءبىرى – قوعامنىڭ, ونىڭ جۇيەلى جانە گۋمانيستىك باعىتتا دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا الەۋمەتتىك ساپاسىن قالىپتاستىرۋ. وسى باستى مىندەتتەن ءار ۇجىمنىڭ, ءاربىر ازاماتتىڭ الدىندا تۇرعان ناقتى مىندەتتەر تۋىندايدى. ايتالىق, جولداۋدا جاريا ەتىلگەن الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا, وسى سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان شارالار جوعارى وقۋ ورىندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, ەل بولاشاعى – ستۋدەنت جاستارىمىزدىڭ وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى جۇيەلى دە جوعارى ساپالى دەڭگەيدە اتقارۋعا دەگەن قۇلشىنىستارىن ارتتىرا تۇسەرى ءسوزسىز. ەلباسى اتاپ كورسەتكەنىندەي, الداعى ون­جىل­دىقتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا تىڭ قادامدار جاسالماق. جاڭا “عىلىم تۋرالى” زاڭ, جاڭا زاماناۋي وقۋ ورىندارىنىڭ اشىلۋى, ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋداعى سونى سەرپىلىستەر ءبىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىمىزدى بايىتىپ, جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىن دە كوتەرە تۇسپەك. جوسپارلانعان جۇمىستاردىڭ بارلىعىن ساپالى ءھام ناتيجەلى جۇرگىزۋدىڭ باستى العىشارتى – ءبىلىمدى ماماندار. ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ارقىلى ءبىز دۇنيەجۇزىلىك ينتەگراتسياعا قاتىسا الامىز. بۇل تۇرعىدا ەلباسى ءۇش باعىتقا – “جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت”, “ار­ناۋ­لى قور” جانە “ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر” سە­كىلدى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن اشۋ جۇمىستارىنا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىر. جوعارى ءبىلىمنىڭ ساپاسى ەڭ جوعارى حالىقارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرۋى قاجەتتىگى ايتىلدى. راس, ءبىز الەمنىڭ جەتەكشى ۋني­ۆەرسيتەتتەرىنىڭ قاتارىنا كىرە الماي وتىر­مىز. بىراق سوعان دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ينستيتۋتتا ءبىلىم بەرۋ ءىسى تولىعىمەن كرە­ديت­تىك وقۋ جۇيەسىنە كوشىرىلدى. بۇل دا بولسا جاڭا­عى ايتقان دۇنيەجۇزىلىك تالاپتارعا جاۋاپ بەرۋدىڭ العىشارتتارى. جاقىندا يتاليانىڭ بولونيا قالاسىنا بارىپ, دۇنيەجۇزىلىك ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويىپ كەلدىم. ينستيتۋتتىڭ جيىرماعا جۋىق شەتەلدىك ءبىلىم جانە عىلىم ورتالىقتارىمەن بايلانىسى بار. الەمنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىنىڭ رەيتينگىسىنە ەنۋگە باتىل كىرىسۋىمىز كەرەك. وقۋ ورىندارىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك رەيتينگىسىن جاسايتىن ورىندارمەن بۇعان دەيىن بايلانىس جاساعانىمىز جوق. ەندى بيىلدان باستاپ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بىزگە وسى ماسەلەگە قا­تىس­تى تاپسىرما بەرىپ وتىر. قازىرگى كۇنى ينس­تي­تۋت قازاقستاندىق تاۋەلسىز اگەنتتىك وتكىزەتىن اك­كرەديتاتسياعا دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. جولداۋدا سوڭعى جىلدارداعىداي الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە جەتكىلىكتى دارەجەدە كوڭىل ءبولىن­گەن. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن ۇدايى, جۇيە­لى تۇردە كوتەرۋ ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نە­گىزگى ماقساتى ەكەندىگى تاعى دا پاش ەتىلدى. ءاسى­رەسە, بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەك­اقى­سىن مەرزىمىنەن بۇرىن, 1 ساۋىردەن باستاپ كوتەرۋ, ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسىن تاعى دا 25 پايىزعا كوبەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ رۋحا­ني سالانىڭ لايىقتى قارقىنمەن دامۋىن كوز­دەگەن قامقورلىق بەلگىسى دەپ بىلەمىز. بۇعان جاۋاپ – ينستيتۋتىمىزدىڭ ءاربىر وقىتۋشىسى مەن ستۋدەنتىنىڭ ءوز ىسىندەگى بيىك دەڭگەيلى جاۋاپ­كەرشىلىگى, جۇمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا دەگەن قىزۋ قۇلشىنىسى. ينستيتۋت اقتوبە وبلىستىق اكىمدىگىمەن جانە وبلىستىق ءبىلىم دەپارتامەنتىمەن, اۋدان­دىق اكىمدىك جانە ءبىلىم بولىمدەرىمەن ينستيتۋت تۇلەكتەرىن بولاشاق ەڭبەك ورىندارىنا ورنا­لاس­تىرۋ, تۇلەكتەردىڭ ەڭبەكپەن قامتىلۋى, ياعني الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك باعىتىندا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. مۇنداي ىنتىماقتاستىق داستۇرگە اينالعان دەۋگە بولادى. جىل سايىن ناۋرىز, ءساۋىر ايلارىندا ينستيتۋتتا “تۇلەك­تەر­دى بولاشاق ەڭبەك ورىندارىنا ورنالاستىرۋ” شا­راسى وتكىزىلەدى. اتالعان شاراعا اقتوبە وب­لىس­تىق ءبىلىم باسقارماسى مەن اقتوبە قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىلارى جانە كادرلار جونىندەگى باس ماماندارى, اۋداندىق ءبىلىم ءبو­لىمدەرىنىڭ مەڭگەرۋشىلەرى شاقىرىلادى. سوڭعى جىلدارى بۇل شاراعا كورشىلەس اتىراۋ وب­لىس­تىق جانە قالالىق, اۋداندىق ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ باسشىلارى مەن باس ماماندارى دا قاتىسىپ ءجۇر. پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ء“بىز ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا باسەكەگە قابىلەتتى بول­ماساق, ءوز ماقساتىمىزعا جەتە المايمىز. بار­لىعى مەكتەپتەن, ال قازاقستان ءۇشىن اۋىل مەك­تە­بىنەن باستالادى”, – دەگەن سوزدەرىن باسشى­لىققا الىپ, رەسپۋبليكا جاستارىنا ۇندەۋ تاستاعان ءبىزدىڭ تۇلەكتەر 3 جىلدان بەرى ءوز ەڭبەك جولدارىن اۋىل مەكتەپتەرىندە باستاپ كەلەدى. ولارعا ەل ۇكىمەتىنىڭ 2009 جىلدىڭ 18 اقپانىنداعى “اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە كەلگەن جاس ماماندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ” تۋرالى №183 قاۋلىسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس جانە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر تاراپىنان بىرقاتار الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر جاسالىپ جاتقانىن ايتۋعا بولادى. مىسالى, بىلتىرعى تۇلەكتەرىمىزدىڭ ىشىنەن وبلىسىمىزدىڭ مۇعالىم كادرلار جەتىسپەيتىن اۋدان مەكتەپتەرىنە بارعان جاس ماماندارعا 16 ءۇي, 161 جالدامالى پاتەر, 29 قىزمەتتىك ءۇي بەرىلدى, ءار جاس مامانعا 4000-8000 تەڭگە كولەمىندە كوممۋنالدىق تولەماقى, تەگىن مەديتسينالىق تەكسەرۋ جانە ت.ب. الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر, ەڭ باستىسى – اۋىلعا بارعان ءار جاس مامانعا 90 مىڭ تەڭگە كولەمىندە كوتەرمە تولەماقى تاعايىندالدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستار بيىل دا ءوز جالعاسىن تابادى. ينستيتۋتتاعى وقۋ-تاربيە ءىسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماسەلەسىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە شەشىلۋى ستۋ­دەنتتەر قۇرامىنىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلا­نىس­تى ەكەندىگى بەلگىلى. بۇگىنگى كۇنى ستۋدەنت­تەرى­مىزدىڭ 60 پايىزدان استامى مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى نەگىزىندە وقيدى. بىلتىر 63 ستۋدەنتىمىز اقىلى بولىمنەن بيۋدجەتتىك بولىمگە اۋىستى­رىل­دى, 55 ستۋدەنتىمىز وبلىس اكىمىنىڭ گرانتىن يە­لەن­دى, ولاردىڭ 13-ءى جەتىم, 11-ءى تولىق ەمەس وت­با­سىنان, 31-ءى تابىسى از وتباسىلارىنان شىق­قان ستۋدەنتتەر, 5 ستۋدەنتىمىز اتاۋلى ستيپەن­ديا­لار يەگەرلەرى, 12 ستۋدەنتكە رەكتور ستيپەن­ديا­سى تاعايىندالعان. بيىلعا تاعايىندالاتىن وبلىس اكىمىنىڭ گرانتىنا 35 ستۋدەنتىمىز ۇمىتكەر بولىپ وتىر. ينستيتۋتتا مۇقتاج ستۋدەنتتەرىمىزدى الەۋ­مەت­تىك تۇرعىدان قولداۋ ماسەلەسىنە دە جەتە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. اتاۋلى كۇندەر, ءدىني مەيرامدار قارساڭىندا ءارتۇرلى قايىرىمدىلىق اكتسيالارىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. ماسەلەن, بيىلعى قۇربان ايت مەرەكەسىنىڭ الدىندا اتا-اناسىنان ايرىلعان 42 ستۋدەنتكە قارجىلاي كومەك كورسەتىلدى. قىز بالالارعا – 48900 تەڭ­گە­دەن, ەر بالالارعا – 43300 تەڭگەدەن, بارلىعى 2 ميلليون تەڭگە كولەمىندە ءبىر جولعى ءجار­دەم­اقى تاپسىرىلدى. بۇعان قوسا ينستيتۋت وقىتۋ­شىلارىنىڭ باستاماسىمەن قارجىلاي, كيىم-كەشەك تۇرىندە جاستارعا قولداۋ كورسەتكەندەر بار. بيىلعى وقۋ جىلىنا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن 18 ستۋدەنتكە وقۋ تولەماقىسى بويىنشا 1,5 ميلليون تەڭگە كولەمىندە جەڭىلدىك قاراس­تىرىلدى, 8 جەتىم ستۋدەنت ينستيتۋت اسحانا­سىندا تەگىن تاماقتانادى. مۇنداي قامقورلىق شارالارى الداعى ۋاقىتتا دا ءاردايىم نازارىمىزدان تىس قالماق ەمەس. قانداي ىستە دە جاقسى ناتيجەگە جەتۋدىڭ باس­تى شارتتارىنىڭ بىرەگەيى – ەلدەگى ىنتىماق, قوعامداعى باۋىرلاستىق. ەلباسى ءوز جول­داۋىندا وسى ماسەلەلەرگە دە ۇلكەن ءمان بەردى, ساياسي پارتيالاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋگە شاقىر­دى. پرەزيدەنتىمىز اتاپ كورسەتكەنىندەي, ەلدەگى كەز كەلگەن پارتيا بولسىن, قوعامدىق ۇيىم بولسىن, بارشاسى قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس جاساۋى قاجەت. وتكەن جىلى جەتى ساياسي پارتيا الەۋمەتتىك جانە ساياسي تۇراقتى­لىق­تى قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى مەموراندۋم ازىرلەپ, وعان قول قويدى. ەلباسى وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ءارى قاراي جالعاستىرا بەرۋگە, پارتياارالىق ۇنقاتىسۋدان ناقتى ىسكە كوشۋگە, ۇلتتىق ستراتەگيامىزدى كەشەۋىلدەتپەي قابىلداۋعا شاقىردى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ الداعى ونجىل­دىقتا اتقارىلار ىرگەلى ىستەردى يگەرۋدىڭ باستى تەتىكتەرىن ءسوز ەتە كەلە, جاقسىلىققا ۇمتىلىس – جاماندىققا ىركىلىستەن باستالاتىندىعىن قاداپ ايتىپ, وسى قاعيداتتىڭ تۋعان ەلىن قالت­قىسىز سۇيەتىن ءار ازاماتتىڭ سۇيەنەر تىرەگىنە, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ومىرلىك ۇستانى­مىنىڭ وزەگىنە اينالۋى ءتيىس ەكەندىگىنە باسا نازار اۋداردى. بۇل تالاپ ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ دا ءاربىر مۇشەسىنە تيەسىلى ومىرشەڭ تالاپ دەپ بىلەمىز. ەلىمىزدەگى پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا كەلە جاتقان ءبىزدىڭ ينستيتۋت ۇجىمى دا جولداۋدا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن ورىنداۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەي بەرمەك. عالىمجان نۇرىشەۆ, اقتوبە مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق  ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, “نۇر وتان” حدپ اقتوبە فيليالى  پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى. ەلىمىزدى جاڭا بيىكتەردەن كورگىمىز كەلەدى رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىمەن وتكەن كەزدەسۋلەرگە قاتىسقان جۇرتشىلىقتىڭ وي-پىكىرلەرى  وسىعان سايادى ءبىر توپ پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى قىزىلجار ءوڭىرىن ارا­لاپ, ەلباسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” جولداۋىن جۇرتشىلىققا ءتۇسىندىر­گە­نىنە كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. وسى ساپاردىڭ ءىزى سۋىماي جاتىپ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىل­بەك كۇرىشباەۆ باستاعان رەس­پۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبى كەلىپ جەتتى. سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلىپ ۇگىتشى, ناسيحاتشىلار تا­ريحي قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ەس­كەرگەن بولۋ كەرەك, كەزدەسۋ-ءجۇز­دە­سۋ­لەردى بىردەن باستاپ كەتتى. ولار­دىڭ اسەرلى اڭگىمەلەرىن الدىمەن اكىمدىكتىڭ ۇلكەن زالىنا جينالعان سولتۇستىكقازاقستاندىقتار تىڭدادى. كەزدەسۋدى ايماق باسشىسى سەرىك ءبىلالوۆ اشىپ, مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ جولداۋىنان تۋىن­دايتىن تالاپتار مەن مىندەتتەردى جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن ازىرلەنىپ, 700-گە تارتا ادامدى قامتيتىن 15 اقپاراتتىق-ناسيحات توپتارىنىڭ تارتىلعانىن, 200-دەن استام كەز­دەسۋلەردىڭ وتكىزىلگەنىن, تاياۋ ون­جىل­دىقتاعى ماقساتتار مەن ءورشىل قيمىلدار جوعارى قولداۋ تاۋىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ودان كەيىن ءسوز اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترى, رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىنىڭ جە­تەك­شىسى ا.كۇرىشباەۆقا بەرىلدى. اقىل­بەك قاجىعۇل ۇلى بيىلعى جولداۋ “قازاقستان-2030” ستراتە­گيا­سى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قۇرىلعانىن, ەلىمىزدىڭ تاياۋداعى ونجىلدىقتاعى ەكونوميكالىق زور مۇمكىندىكتەرىن بەلگىلەپ بەرگەنىن, وسىنىڭ نەگىزىندە قازاقستاندى كوش­باسشى, قۋاتتى يندۋستريالى ەل­دەر قاتارىنا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلىپ وتىرعانىن اڭگىمەلەدى. الەمدىك داعدارىستىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. “جول كار­تا­سى” بويىنشا ايتارلىقتاي جۇ­مىس­تار اتقارىلدى. ونىڭ يگىلىگىن ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىلدىقتار كوردى. باعدارلاما بيىل دا جالعاسىن تاۋ­ىپ, قوماقتى قارجى قاراستىرىلىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ماقساتىمەن بىلتىر 123 ميل­ليارد تەڭگە ءبولىندى. ۇكىمەت الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى ءتيىمدى اتقارۋ ۋادەسىندە تۇردى. زەينەتاقى, جالاقى, شاكىرتاقى كوبەيىپ, ءومىر ءسۇرۋدىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىنەن از تابىس تاباتىن ادامداردىڭ ۇلەسى, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى قىسقاردى. قول جەتكەن تولايىم تابىستار قا­زاقستاندى ەكونوميكالىق جاعىنان ايتارلىقتاي نىعايتىپ, ادام الەۋە­تىنىڭ جوعارى دەڭگەيى بار ەلدەر قاتارىنا قوستى. الداعى مىندەتتەر بۇدان دا ۇلانعايىر. ولاردى پرە­زي­دەنت اتاپ بەردى. جاسىراتىنى جوق, دامىعان مەملەكەتتەرگە قارا­عان­دا بىزدە ەڭبەك ونىمدىلىگى الدە­قايدا تومەن. اۋىل شارۋاشىلى­عىندا ءۇش مىڭ اقش دوللارى توڭىرەگىندە عانا. سوندىقتان ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – 2014 جىلعا تامان اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەندە ءونىمدى­لىك­تى كەمىندە ەكى ەسە ءوسىرۋ. ەلباسى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەي ءتۇسۋدىڭ كەشەندى جولدارىن بەلگىلەپ, ەكو­نوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا, ين­دۋستريالاندىرۋ كارتاسىن ىسكە اسى­رۋعا اسا ماڭىز بەردى. سوندا تاياۋ­داعى بەس جىلدا جالپى كولەمى 6,5 تريلليون تەڭگەنىڭ 162 جوباسى يگە­رىلەدى دەگەن ءسوز. بۇل – ءىجو-ءنىڭ 40 پايىز­دان استامىن قۇرايدى. سوندا ءۇش جىلدا 200 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال, اوك-دە 40 جوبا قولعا الى­نادى. ولاردىڭ 15-ءىن بيىل 1 شىلدەگە دەيىن پايدالانۋعا بەرەتىن بولامىز. مينيستر الدا تۇرعان وزەكتى ءما­سەلەنىڭ بىرىنە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگى مەن ەكسپورتتىق الەۋەتتى جات­قىزدى. يمپورتتىق تاۋەلدىلىك­تەن ارىلۋدىڭ ۇتىمدى جولى – ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ىشكى رى­نوگىن قالىپتاستىرۋ. 2014 جىلعا قاراي وتاندىق تاعام ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 80 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس. بۇل ورايدا, “قازاگرو” 22 جوبانى قار­جى­لاندىراتىن بولادى. اۋىل شا­رۋا­شىلىق شيكىزاتتارىن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا دا ءتۇيىندى ماسە­لەلەر جەتكىلىكتى. ەلىمىزدە ەتتىڭ – 22, ءسۇتتىڭ – 27, كوكونىستىڭ – 4 پايىزى عانا وڭدەلەتىنىن ەسكەرسەك, وڭدەۋ ونەركاسىبى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. اقىلبەك قاجىعۇل ۇلى ءارتا­راپ­تاندىرۋ اۋىل شارۋاشى­لى­عى­نىڭ بارلىق سالاسىن قامتۋ ءتيىس­تىلىگىن كولدەنەڭ تارتتى. سولتۇستىك ءوڭىر نەگىزىنەن بيداي, وڭتۇستىك­تە­گى­لەر كۇرىش, ماقتا وسىرۋمەن شۇعىل­دانادى. ونىڭ وزىندە ونىمدىلىك تومەن. ويتكەنى, مينەرالدىق تىڭ­ايت­قىشتاردى جەتكىلىكتى دارەجەدە قولدانبايدى. ال, مايلى داقىلدار­دىڭ ۇلەسى مۇلدەم از. اۋىسپالى ەگىس جۇيەسى قاتاڭ ساقتالماعاننان كەيىن جەر توزىپ, قۇنارىنان ايىرىلادى. جيىندا رەسپۋبليكالىق اقپا­رات­تاندىرۋ جانە بايلانىس اگەنت­تىگىنىڭ توراعاسى قۋانىشبەك ەسە­كەەۆ ءسوز الىپ, ءوز سالاسى بويىنشا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق كار­تانىڭ ورىندالۋىن اڭگىمەلەپ بەردى. بۇل باعىتتا 97 جوبا قولعا الى­نىپ­تى. ول ەل تەلەارنالارىنىڭ ساندىق جۇيەگە كوشۋىنە بايلانىستى وتان­دىق ونىمدەر جاساۋ تاجىريبەسىنە قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ ءبىرىنشى بولىپ اتسالىسۋىن قۇپتادى. اقپاراتتىق-ناسيحات توبىنىڭ مۇشەلەرى وبلىس ورتالىعىندا بەس باعىتقا ءبولىنىپ, جولداۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن تۇسىندىرۋگە ارنالعان بۇ­دان باسقا دا ماڭىزدى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىردى. ا. كۇرىشباەۆ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ا. رە­شەت­نياكتىڭ شاڭىراعىنا ارنايى باس سۇعىپ, حال-جاعدايىن سۇرادى. ءتۇر­لى-ءتۇستى تەلەديدار تارتۋ ەتتى. – ءبىز سياقتى اعا ۇرپاققا جاسالىپ وتىر­عان شىنايى قامقورلىققا العىس­تان باسقا ايتارىمىز جوق. پرەزي­دەنتىمىز بىردە-ءبىر ارداگەردى ماتە­ريال­دىق قولداۋسىز قالدىرماۋ ءجونىن­دە جەرگىلىكتى بيلىكتەگىلەرگە ناقتى تاپسىرما بەردى. تولەنەتىن ءبىر جولعى جاردەماقىسى دا قوماق­تى ەكەن. بارىنەن دە قۇرمەتىن ايتساڭشى! – دەدى سەكسەننىڭ سەڭ­گىرى­نەن اسقان قارت جاۋىنگەر. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ سالا قىزمەت­كەر­لەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قا­زاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتارىنىڭ ءومىر ساپاسى مەن دەڭگەيىن جاقسارتۋ, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن قور­عا­لۋدى نىعايتۋ باستى باعدار رەتىندە قالا بەرەتىنىن, 2009 جىلى الەۋ­مەت­تىك كومەككە 813 ميلليارد تەڭگە جۇم­سالعانىن, 2010 جىلى 922 ميل­ليارد, 2011 جىلى 1 تريلليون 26 ميلليارد تەڭگە قۇرايتىنىن جەت­كىزدى. 2020 جىلعا قاراي جۇمىس­سىز­دىق دەڭگەيى 5 پايىزدان, ال تابىس­تارى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى­نەن تومەن حالىقتىڭ ۇلەسى 8 پايىز­دان اسىرماۋ شارالارى قابىل­داندى. “جول كارتاسى” اياسىندا 248 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسسا, 125 مىڭ ادام الەۋمەتتىك جۇمىستارعا تارتىلدى. باعدارلاما ۇزارتىلىپ, 100 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. الاي­دا, دەدى ۆيتسە-مينيستر, ەلىمىزدە تىركەلگەن جۇمىسسىزدار سانى جارتى ميلليوننان اسادى. كوبىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى جوق بولعاندىقتان, قايتا دايارلاۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرا­تىن بولامىز. سوسىن مىنا ءبىر پروبلەمانى العا تارتتى. ول – تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ مارتەبەسىنىڭ ناق­تى ايقىندالماعانى. جيىنعا قا­تىسۋشىلار 1938-1939 جىلى تۋعان جانداردى تىل ەڭبەككەرلەرى قاتا­رى­نا قوسۋدى, زياندى وندىرىسكە جاتاتىن ماماندىقتار ءتىزىمىن قايتا قاراۋدى, مەديتسينا ماماندارىن الەۋمەتتىك قىزمەتشىلەر قاتارىنا كىرگىزۋدى ءوتىندى. – بيىلدان باستاپ التى بالا تاربيەلەپ-وسىرگەن انا “كۇمىس القا” يە­گەرى اتانا الادى. الايدا, قايتىس بول­عان بالالاردىڭ ساناتقا كىرمەۋى قا­لاي؟ ولاردى ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبو­­لىپ, باعىپ-قاققان جوق پا؟ دەگەن ساۋال­مەن ۆيتسە-مينيستر كەلىسەتىنىن ءبىلدىردى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ورتا ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەك­تو­رى نۇرعالي ارشابەكوۆ ۇستازدار قاۋىمىمەن بولعان كەزدەسۋدە 12 جىلدىق وقىتۋ مودەلىنە, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى وقىتۋمەن جانە ءتار­بيەمەن قامتاماسىز ەتۋدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان “بالاپان” ارنايى باعدارلاماسىنا قاتىستى اتقارىلا­تىن شارالاردى ورتاعا سالدى. ەلى­مىز­دە شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپ­تەر­دىڭ سانى – 4300. كوبى وقۋشى­لار­دىڭ ازدىعىنان جابىلۋدىڭ الدىندا تۇر. وعان قاتىستى تۇجى­رىمداما ازىرلەنىپ جاتقان كورىنەدى. ىشكى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى الەك­ساندر كۋلينيچ پەن ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ مينيستر­لىگى ينۆەستيتسيالىق ساياسات دەپار­تامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ارمان ابەنوۆتىڭ “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق بولىمشەسىنىڭ عيمارا­تىن­دا ساياسي ۇيىم مۇشەلەرىمەن, دەپۋ­تاتتارمەن, جاستار وكىلدەرىمەن وتكىزگەن اڭگىمەلەرى جولداۋ تالاپ­تارى توڭىرەگىندە ءوربىدى. توپ مۇشەلەرى اۋدانداردى ارا­لاۋعا ءجۇرىپ كەتتى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. قوعام كۇشى جۇمىلدىرىلادى الماتى قالالىق ماسليحاتىنداعى “نۇر وتان” حدپ دەپۋتاتتارى­نىڭ فورۋمى ءوتتى. فورۋمنىڭ ماقساتى دەپۋتاتتىق كورپۋس جانە جەر­گى­لىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرىمەن الماتى قالاسىنداعى “نۇر وتان” حدپ-نىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن جانە ەلباسىنىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى حالىققا جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاۋدى كەشەندى ءارى جان-جاقتى تالقىلاۋ بولدى. جيىندا بايانداما جاساعان “نۇر وتان” حدپ الماتى قالا­لىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىن­شى ورىنباسارى امانكەلدى كارى­مول­دين پارتيانىڭ حالىقتىق تۇ­عىرناماسىندا العا قويىلعان ءمىن­دەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا قالالىق جانە اۋداندىق فيليالدارى جەر­گى­لىكتى مەملەكەتتىك بيلىك وكىل­دە­رىمەن بىرلەسە ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزىپ وتىرعانىنا توقتالا كە­لىپ, ەكونوميكانى كوتەرۋدە, الەۋ­مەتتىك باعدارلامالار مەن جوبا­لار­دىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدە, ورتا جانە شاعىن كاسىپ­كەر­لىكتى دامىتۋدا, الەۋمەتتىك جاعى­نان از قامتىلعان جىكتەردى قول­داۋ­دا, جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇ­شەيتۋدە اتقارىلىپ جاتقان ناقتى شارالاردى العا تارتتى. – ماسليحاتتاعى 37 دەپۋتات­تىڭ 34-ءى “نۇر وتان” حدپ-نىڭ مۇشەسى, – دەدى امانكەلدى كارىم­ ۇلى. – بىزدەر ەلباسىنىڭ جول­داۋى­نا بايلانىستى جۇمىستىڭ ساپاسىن ودان ءارى جوعارىلاتۋدى ءسوز­بەن ەمەس, ناقتى ىسپەن كورسە­تۋ­دى مىندەتتەپ وتىرمىز. ەلباسى جول­داۋىن ءاربىر قالا تۇرعىنى ءبىلۋى كەرەك. جاقىندا بىزدەر حالىق اراسىندا ساۋالداما جۇرگىزگەندە, قالا تۇرعىندارىنىڭ 80 پايىز­­دايى جولداۋدى بىلەتىن بولىپ شىق­تى. بۇل ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق بول­دى. ياعني, حالىق پرەزيدەنتتى قولداپ, باعدارلامانى تۇسىنىستىك­پەن قابىلداۋدا. ونىڭ ۇستىنە جول­داۋدا ناقتىلى شەشىلىپ جات­قان ماسەلەلەر دە بار. ماسەلەن, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسى, ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىل­دىعىنا بايلانىستى ۇلكەن شا­رالار وتكىزۋ جوسپارلانعان. ەندىگى ماقسات – حالىققا جولداۋدا كوتە­رىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا جا­سالعان باعدارلامالاردى جەتكىزۋ. سونداي-اق فورۋمدا الماتى قا­لالىق ماسليحاتىنداعى “نۇر وتان” حدپ دەپۋتاتتار فراكتسيا­سى­نىڭ باسشىسى, پارتيا ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى تىلەكتەس ەسپولوۆ فراكتسيانىڭ جۇمىسىنا جان-جاق­تى توقتالا كەلىپ, بيىلعى شاقى­رى­لىم بويىنشا 27 سەسسيا ءوت­كى­زىلگەنىن, ەكى جىل ىشىندە 3 مىڭ ازامات قابىلدانعانىن, سونىمەن قاتار, دەپۋتاتتاردىڭ ءوز سايلاۋ وكرۋگتەرىندەگى ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەزدەسىپ, ەلباسىنىڭ حالىققا جولداۋى بويىنشا تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلگەندىگىن ايتتى. فورۋم قورىتىندىسىندا قاتى­سۋشىلار مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگاندارعا, كاسىپورىندار مەن ۇيىمدار باسشىلارىنا, الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا پرەزي­دەنت ن.نازارباەۆتىڭ حالىققا جولداۋىنداعى قازاقستاننىڭ دامۋ سترا­تەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدا قوعامدىق كۇش جۇمىلدىرۋ ماق­ساتىندا ۇندەۋ قابىلدادى. ءبىز بىرگەمىز ەركىن ءابىل. ەلباسىنىڭ اعىمداعى جىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­ميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جول­داۋىندا الداعى ونجىلدىقتا ەل دامۋىنا باعىتتالعان جاڭا ءمىن­دەتتەردى ايقىنداپ بەردى. ەل بو­لاشاعى – جاستار. سودان دا ەلبا­سى ءوز جولداۋىندا “جاستار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزى, ءوز بولاشاعىن قۇرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىنە قول جەتكىزەدى” دەپ قاداپ ايتقان بولاتىن. وسى­عان وراي وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى مەن “نۇر وتان” حدپ جانىنداعى “جاس وتان” جاس­تار قاناتى” قىزىلوردا وب­لىس­تىق فيليالىنىڭ ۇيىمداس­تى­رۋىمەن “ەلباسىنىڭ جولداۋى – سىر جاستارىنىڭ قولداۋى” اتتى پاتريوتتىق جاستار اكتسياسىن وتكىزدى. جاستار اكتسياسى ەلباسى جول­داۋىنىڭ ساياسي ماڭىزدىلىعى مەن قۇندىلىعىن جاستارعا ۇعىن­دىرۋدى, ەل ىرگەسىنىڭ بۇتىندىگى مەن بىرلىگىن, جاستاردىڭ جوعارى پات­ريوتتىق بەلسەندىلىگىن مەيلىنشە كوتەرۋدى ماقسات ەتىپ قويدى. اكتسياعا “نۇر وتان” حدپ-نىڭ جاس مۇشەلەرى, جاستار ۇيىم­دارىنىڭ وكىلدەرى, ەسىمدەرى ەلى­مىزگە تانىمال جاس ونەرپازدار مەن سپورتشىلار, جوعارى جانە ورتا وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنت­تەرى, ياعني جۇزدەگەن جالىندى جاس قاتىسىپ, ەلىمىزدىڭ كوك بايراق­تارىن تولقىنداتا تەربەتىپ, ۇرانداتا ءۇن قاتىپ جاتتى. “ەلباسىنىڭ جولداۋى – سىر جاستارىنىڭ قولداۋى” اكتسياسىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ر.نۇر­تاەۆ العىسوزبەن اشىپ بەردى. – ەلباسىمىز ەلىمىزدىڭ بولا­شا­عى – جاستارعا ايرىقشا قول­داۋ جاساپ وتىر. وزدەرىڭىزگە ءما­لىم, جاس مامانداردى قولداۋ, ولارعا زور سەنىم ارتۋ جالعاسىن تابا بەرمەك. سودان دا سەندەردى, جاستار, ەلباسى جولداۋىندا قويىلعا مىندەتتەردى ءبىر كىسىدەي بىرلىكپەن شەشۋگە شاقىرامىن, – دەگەن ول جاستاردىڭ ەلىمىزدەگى جاسامپاز ىستەردى جالعاستىرا بەرەتىنىنە دەگەن سەنىمىن جەتكىزدى. اكتسيادا ءسوز العان “نۇر وتان” حدپ-نىڭ قىزىلوردا وب­لىس­تىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبى­رىنشى ورىنباسارى ءو.بولاتبەكوۆ: – قازاقستان – ءبارىمىزدىڭ ور­تاق قاراشاڭىراعىمىز. سودان دا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – سەندەردى ەلى­مىزدىڭ شاڭىراعى شايقالماۋعا, قايتا ەل ەڭسەسىن تىكتەي تۇسۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسۋلارىڭا شاقى­را­مىن,– دەسە, ەڭبەك ارداگەرى ا.داۋلەتوۆ: – ەرتەڭگى كۇنىمىز بۇگىنگىدەن دە بەرەكەلى بولادى. ولاي دەيتى­نىم, بۇگىنگى پاتريوت جاستار ەلبا­سىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىن قولداپ, ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشە­گىنە بارىنشا قىزمەت ەتەدى. “اتا كورگەن وق جونار” دەپ اتام قازاق ايتقانداي, اعا بۋىن ىزىمەن كەلە جاتقان سەندەر باقىتتىسىڭدار. وسى ءاردايىم ەستەرىڭدە بولۋى كەرەك, – دەپ جاستاردىڭ دۋىلداتا سوققان قول شاپالاقتارىنىڭ قۇرمەتىنە كەنەلدى. جاس كوشباسشى س.مىرزاتاەۆ پەن جاس سپورتشى ع.ولمەنتاەۆا اكتسياعا قاتىسۋشى جاستارعا ء“بىز بىرگەمىز!” دەگەن ۇراندى تاستاۋى سول ەكەن, ەلىمىزدىڭ كوك بايراعىن كوككە جارىسا كوتەرگەن جاستار “مەنىڭ ەلىم” ءانىن اسقاقتاتا شىرقادى. جاستار اكتسياسىن مىڭ بۇرالعان بيلەر مەن پاتريوتتىق اندەر تەربەتىپ تۇردى. قىزىلوردا. بولاشاعىمىز  جارقىن ساعادات سارسەنعاليەۆا, گينەكولوگ-دارىگەر. جاڭاقالا – الماتى مەن استانانى ايتپاعاندا, ءوز وبلىسىمىزدىڭ ورتالىعى ورال قالاسىنىڭ وزىنەن شالعاي جاتقان اۋدان. بىراق بۇل فاكتور ءبىزدىڭ اۋداننىڭ تۇرعىندارىنا ەل ىشىندە جۇزەگە اسىپ جاتقان يگىلىكتەردى سەزىنۋگە ەش كەدەرگى ەمەس. جاڭاقالا اۋدانىنىڭ وزىندە جۇزەگە اسقان جوبا, ورايى كەلگەن شارۋا از ەمەس. مەن ءوزىم مامان رەتىندە جولدامامەن قالادان اۋىلعا وتباسىممەن قونىس اۋدارعان گينەكولوگ-دارىگەرمىن. ەلباسىمىز اۋىلعا كەلگەن مامانداردىڭ تۇراقتاپ جۇمىس جاساۋى ءۇشىن ولارعا قاجەتتى تۇرمىستىق جاعداي جاساۋدى جەرگىلىكتى اكىمدەرگە مىقتاپ تاپسىرعانى ءمالىم. بۇل تاپسىرمانىڭ ءوزىمىز كوشىپ كەلگەن جاڭاقالا اۋدا­نىندا تولىق جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا كۋا بولىپ ءجۇرمىن. قۇس تا جايلى جەرگە ۇيا سالادى عوي, مەنىڭ وسىندا تۇراقتاپ قالۋىم – جاعدايىمنىڭ تابىلعاندىعى. 24 مىڭعا جۋىق حالقى بار جاڭا­قا­لا اۋدانىنا ءبىزدىڭ ماماندىعىمىز اسا قاجەت ەكەن. اۋدان اكىمدىگى ءبىزدى وتە جىلى قابىلدادى. گازى, سۋى بار تۇرمىسقا قولايلى باسپانامەن قام­تاماسىز ەتتى. كوشىپ كەلگەنىمىز ءۇشىن قارجىلاي كوتەرمەاقى بەردى. الاڭسىز جۇمىس جاساۋىمىزعا جاعداي تۋعىزدى. ءوزىمىز سىقىلدى اۋىلعا مامان رەتىندە كوشىپ كەلگەن وتباسىلاردىڭ ۇل-قىزى بالاباقشامەن دە قامتىلۋدا. اۋدانداردى بىلاي قويىپ, وبلىس ورتالىعىندا, ءتىپتى رەسپۋبليكا كولە­مىن­دە دارىگەر ماماندار تاپشى. ەس­تۋىم­شە, وبلىسىمىزعا 290 دارىگەر جە­تىسپەيدى ەكەن. وبلىس باسشىلىعى جاس ماماندار مەن تاجىريبەلى دارىگەرلەردى وبلىسقا شاقىرۋ ءۇشىن ءۇي-جايى, قار­جىسى مەن مالىنا دەيىن قاراستىرىل­عان “الەۋمەتتىك پاكەت” ازىرلەپتى. سو­نىڭ ارقاسىندا بىلتىر وبلىسىمىزعا 35 دارىگەر كوشىپ كەلگەن. جالپى, جاڭاقالا اۋدانى اتا سال­تىن ساقتاعان, ءداستۇرىن بۇزباعان, ءبىر­لى­گى مىعىم, تىرلىگى جاراستى, ءبىر ءسوز­بەن ايتقاندا, سۇتتەي ۇيىعان ەل ەكەن. بەرەكەلى تىرلىك پەن ىنتىماقتى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا بۇل اۋدان تۇر­عىن­دارى وتكەن جىلى بۇكىل الەمدى قال­تىراتقان قارجى داعدارىسىن سەزى­نىپ جارىتقان جوق. ويتكەنى, اۋدان اكىمىنىڭ ەسەبىندە ەستىگەنىم, تەك “جول كارتاسى” بويىنشا اۋدانعا 229,4 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, اۋىلداردى كوركەيتىپ-كوگالداندىرۋ, جولداردى سالۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, وسىناۋ ەڭبەك مايدانىنا 600-گە جۋىق جۇمىسسىز تارتىلىپتى. جاڭاقالا – وبلىستا بارلىق اۋىلدىق وكرۋگ ورتالىقتارى  تازا سۋعا قوسا, كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلعان اۋدان. ءتىپتى اۋدانداعى ءبىراز كىشىگىرىم اۋىلداردىڭ ءوزى الگىندەي الەۋمەتتىك يگىلىكتىڭ راحاتىن كورىپ وتىر. ەندى قالعان ەلدى مەكەندەردىڭ دە ءبىرجولا “قولدارىن جىلى سۋعا مالار” كۇندەرى الىس ەمەس. “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باع­دار­لاماسى بويىنشا وبلىستاعى العاش­قى مەكتەپ تە وسى جاڭاقالا اۋدانىندا سا­لىندى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا “ازعىر”, “كاپۋستين يار” پو­لي­گوندارىنان زارداپ شەككەن ءوڭىر تۇر­عىندارىنا ار­نالىپ, جاڭاقالا كەنتىندە اۋدانارالىق ساۋىقتىرۋ ور­تالىعىنىڭ سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋى دە ەلباسى مەن ۇكى­مەتتىڭ جەرگىلىكتى جۇرتقا جاساعان ناقتى قامقورلىعى­نىڭ ايقىن ءبىر مىسالى. بۇگىندەرى ءالى “سىرى كەپپەگەن” سۋ جاڭا ورتالىقتىڭ يگىلىگىن تەك ءبىزدىڭ اۋدان عانا ەمەس, كورشىلەس اۋداندار­دىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرگەن تۇرعىن­دارى دا كورۋدە. اياعىن باسىپ كورمەگەن كىسى “جەر­دىڭ ءتۇبى”, “يت ولگەن جەر” سانايتىن جاڭاقالا اۋدانى جىل ساناپ ءوسىپ, ءور­كەن­دەپ كەلەدى. ماسەلەن, اۋدان ورتالىعىنداعى “دوستىق” الاڭى ابات­تان­دىرىلىپ, ءتىپتى وندا سۋبۇرقاق ورنا­تىلۋى, اۋىلدىڭ اجارىن اشىپ, تۇرعىنداردىڭ ەڭسەسىن ءبىر كوتەرىپ تاستادى. تەك سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدا اۋدان اۋما­عىندا 12 مىڭ ءتۇپ تال-تەرەك ەگىلدى. كۇنى كەشە اۋدانى­مىزدا قالانىڭ حالقى ءىشىپ وتىرعان “حرۋستالنىي” سۋىن شىعاراتىن قوندىرعىعا دەيىن ورناتىلدى. وتكەن جىلى حالىقپەن تىكەلەي ەفيردە بايلانىس جاساپ, جۇرتشى­لىق­تىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, ۇسىنىس-پىكىرىن ايتۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن ەلباسىمىز ەل تىلەگىن دە ەسكەرۋسىز قالدىرمادى. سونىڭ ءبىرى بۇلدىرشىندەردى بالاباق­شا­مەن قامتۋدى جاقسارتۋدى ۇكىمەت ارقىلى جەرگىلىكتى اكىمدەرگە تاپسىر­دى. بۇل تاپسىرما دا الدىمەن ءبىزدىڭ اۋداندا جۇزەگە اسىپ, وتە قىسقا مەر­زىم ىشىندە “بالبوبەك” بالاباقشاسى اشىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىس اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ حالىقتى بالاباقشامەن قامتۋدا اسا مۇقياتتىلىق تانىتىپ وتىر. “نارىقتىڭ زامانىندا وتباسىنداعى ءبىر ادامنىڭ جۇمىس ىستەمەي, بالا باعىپ وتىرۋى, بىرىنشىدەن, وتباسىلىق قورجىنعا سالماق سالادى. ەكىنشىدەن, دەموگرافيالىق وسىمگە اسەر ەتۋى مۇمكىن. وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, حالىقتى بالاباقشامەن قامتۋدى كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋاعا قوسىپ وتىرمىز. 2007 جىلى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بۇلدىرشىندەردىڭ 41%-ىن قامتىسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 68,5%-عا جەتىپ وتىر, رەسپۋبليكا بويىنشا ءۇشىنشى ورىنعا شىقتىق”, – دەگەن ەكەن وبلىس اكىمى گازەتكە بەرگەن سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە. ەگەر ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتالعان بيىلعى جولداۋىندا كورسەتىلگەن “بالاپان” باعدارلاماسى ىسكە قوسىلسا, ءبىزدىڭ وبلىستا بالاباقشاعا كەزەككە تۇراتىن كۇننىڭ ءوتۋى الىس ەمەس. ال قارجى داعدارىسىنا بايلانىستى بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن 25 پايىزعا ءوسىرۋ التى ايعا كەيىن شەگەرىلگەنىنە تۇسىنىستىكپەن قاراپ ەدىك. ەندى ءساۋىر ايىنان باستاپ جالاقىمىزدىڭ كوبەيەتىنىن ءبىلىپ, حالىق ءۇشىن جاعدايدىڭ ءبارىن جاساعان پرەزيدەنتىمىزگە باس ءيىپ وتىرمىز. ءبىز اۋىل تۇرعىنىمىز. بىراق تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزدىڭ قالادان ايىرماسى شامالى. ءبىز ەل-جۇرتىن وسىنداي يگىلىككە جەتكىزگەن ەلباسىمىزعا سەنەمىز. دەمەك, ەرتەڭىمىزدىڭ بۇدان دا جارقىن بولارى كامىل. باتىس قازاقستان وبلىسى, جاڭاقالا اۋدانى.