تاۋەلسىز الەۋمەتتىك زەرتتەۋگە قاتىسقان قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قولدايتىنىن بىلدىرگەن. سونىمەن قاتار رەسپوندەنتتەر ۇسىنىلعان وزگەرىستەردىڭ جەكە ءال-اۋقات پەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا ىقپالى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ وتكەن. بۇل دەرەكتەر كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆتىڭ بايانداماسىندا ايتىلدى.
جاڭا كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى قالاي بەكىتىلمەك؟
ونىڭ مالىمەتىنشە, كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىستى جۇمىس 2025 جىلدىڭ قازان ايىندا باستالعان. وسى كەزەڭنەن بەرى قوعاممەن كەرى بايلانىس قاتار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ العاشقى ساتىسىندا ازاماتتاردان, زاڭگەر-عالىمداردان, ساراپشىلاردان, ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردان 2 مىڭنان استام ۇسىنىس تۇسكەن.
جاڭا اتا زاڭنىڭ جوباسىندا قانداي مىزعىماس قاعيداتتار بەكىتىلدى؟
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ اشىق جاريالانۋى قوعامدىق پىكىرتالاستىڭ كەڭەيۋىنە ىقپال ەتكەن. قازىرگى ۋاقىتتا eOtinish پلاتفورماسى ارقىلى كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ سانى 4 مىڭنان اسقان.
«ازاماتتاردىڭ سۇراقتارى مەن باستامالارىن تۇتاستاي العاندا ءۇش نەگىزگى باعىت بويىنشا توپتاستىرۋعا بولادى, ولار جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ قالاي قابىلدانىپ جاتقانىن كورسەتەدى», دەدى جاندوس شايماردانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قوعامدىق تالقىلاۋلار بارىسىندا كونستيتۋتسياعا دەگەن كوزقاراستىڭ ءارتۇرلى قىرلارى بايقالادى. بىرقاتار ازاماتتار اتا زاڭدى بيلىك ورگاندارىنىڭ وكىلەتتىگىن ايقىندايتىن قۇقىقتىق قۇجات رەتىندە قابىلداسا, ەندى ءبىر بولىگى ونى مەملەكەتتىڭ قۇندىلىقتىق باعدارلارى مەن دامۋ قاعيداتتارىن ايقىندايتىن نەگىزدەمەلىك ءماتىن رەتىندە قاراستىرادى.
«ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە قاراساق, ولار كونستيتۋتسيالىق نورمالاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرگە, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىككە جانە مەملەكەتتىك شەشىمدەردىڭ ساپاسىنا ىقپالى بولاتىنىن كۇتەدى», دەدى ينستيتۋت ديرەكتورى.
تۇسكەن ۇسىنىستاردىڭ ەكىنشى باعىتى قۇقىق ۇستەمدىگى, زاڭ الدىنداعى تەڭدىك جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىم ماسەلەلەرىنە قاتىستى. بۇل رەتتە «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگى ءجيى كوتەرىلگەن.
«ازاماتتاردىڭ ءبىر بولىگى ءۇشىن كونستيتۋتسيا ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ باسىمدىعىن قالاي بەكىتەتىنى, ولاردى قورعاۋدىڭ تۇسىنىكتى ءارى بىرىڭعاي تەتىكتەرىن قالاي قالىپتاستىراتىنى ماڭىزدى», دەدى جاندوس شايماردانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيا وسى تۇرعىدا جەكە باس بوستاندىعى مەن ۇلتتىق مۇددەلەر اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىقتىق قۇرال رەتىندە قاراستىرىلادى.
سونىمەن قاتار پىكىرتالاس بارىسىندا مۇددەلەر تەڭگەرىمى ماسەلەسى دە قوزعالعان. بۇل تاقىرىپ ازاماتتاردى تەك ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى تۇرعىسىنان عانا ەمەس, حالىقارالىق مىندەتتەمەلەر مەن ۇلتتىق زاڭناما اراسىنداعى سايكەستىك تۇرعىسىنان دا الاڭداتاتىنى ايتىلدى.
مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى دە قوعامدىق تالقىلاۋدا ءوز ورنىن تاپقان. «بىرقاتار ازاماتتار مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىنە نازار اۋدارىپ جاتىر. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە ناقتى بەكىتىلگەن», دەدى قسزي ديرەكتورى.
پىكىرتالاستىڭ تاعى ءبىر باعىتى مەملەكەت پەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ زايىرلى سيپاتىنا قاتىستى بولدى. «كوپتەگەن جىلدار بويى قوعامدا ءدىننىڭ مەملەكەتتەن ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا بولىنۋىنە قاتىستى سۇرانىس قالىپتاستى. كونستيتۋتسيا جوباسىندا وسى قاعيدات ۇسىنىلعان», دەدى ول. جوباعا سايكەس, زايىرلىلىق عىلىمعا, يننوۆاتسياعا جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى شارتى رەتىندە قاراستىرىلعان.
ازات پەرۋاشەۆ: كونستيتۋتسيالىق رەفورما بيلىك جۇيەسىندەگى تەڭگەرىمدى كۇشەيتەدى
«قوعامدىق پىكىر» ينستيتۋتى جۇرگىزگەن الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋى ناتيجەسىندە ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 79 پايىزى رەفورمالاردى ۋاقتىلى دەپ سانايتىنىن كورسەتكەن. رەسپوندەنتتەردىڭ 65 پايىزى ۇسىنىلعان وزگەرىستەردىڭ ومىرىنە وڭ ىقپال ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان. ال 78 پايىزى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قولداۋ بىلدىرگەن.
جاندوس شايماردانوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاۋەلسىز الەۋمەتتىك زەرتتەۋ دەرەكتەرى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعارىلىپ, ازاماتتاردىڭ پىكىرىن ەسكەرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
