بىرلىك يدەياسىنا ۇلەس
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركى الەمىنىڭ ليدەرى. ول – دانا كوشباسشى عانا ەمەس, حالىقارالىق ارەناداعى سىيلى ساياساتكەر. جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ارالاسىپ, بۇگىنگى تاريحتىڭ تولقىنىندا ءوز ءىزىن قالىپتاستىرعان بىتىمگەر. ماقالاسىنداعى تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگىنە بايلانىستى جوسپارى 300 ميلليون وكىلى بار تۇركى حالقىنىڭ «تىلدە, پىكىردە, ىستە – بىرلىك» يدەياسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسپاق. قازاقستان پرەزيدەنتىن تۇركى حالقىنىڭ جانە مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ وكىلى رەتىندە قۇرمەتتەيمىن.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماقالاسىندا ۆيكيپەديانىڭ ۇلگىسىندە تۇركى حالىقتارىنا ورتاق تۋىندىلاردىڭ بىرىڭعاي ونلاين كىتاپحاناسىن اشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل جوباعا قازاقستان جەتەكشىلىك ەتە الاتىنىن دا ءسوز ەتتى. سونىمەن قاتار تۇركىستاندى وبلىس ورتالىعى ەتىپ, ايماقتى دامىتۋ ارقىلى ونىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ارتتىراتىنىن ايتىپ وتكەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ەجەلگى استاناسى تەك قازاقتاردىڭ رۋحاني ورتالىعى عانا ەمەس, سونداي-اق بۇكىل تۇركى الەمى ءۇشىن كيەلى ورىن سانالاتىنىن ەسكە سالدى. نازارباەۆ مىرزا قازاقستاننىڭ كۇللى تۇركى حالىقتارىنىڭ تالبەسىگى ەكەنىن, ولاردىڭ جەر شارىنىڭ ءار تۇكپىرىنە ءدال وسى توپىراقتان تاراعانىن ايتتى.
ن.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا ۇسىنىلعان «تۇركى وركەنيەتى: ءتۇپ-تامىرىنان قازىرگى زامانعا دەيىن» اتتى جوبا اياسىندا 2019 جىلى استانادا تۇركولوگتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسى جانە الەم مۋزەيلەرىنە ەجەلگى تۇركى جادىگەرلەرى قويىلاتىن تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەني كۇندەرى وتەدى. بۇلار تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگى مەن بەيبىتشىلىگىن ودان ءارى دامىتا تۇسەتىن باستامالار ەكەنى ءسوزسىز.
يالچىن توپچۋ,
تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى
تۇگەل تۇركىنىڭ مۇددەسىن كوزدەگەن ماقالا
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىن وقىپ شىعىپ, شىنىمدى ايتار بولسام اۆتورىنا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگەنشە تاعات تاپپادىم.
الدىمەن 2011 جىلى ن.نازارباەۆتان سۇحبات العانداعى ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز اراسىنداعى باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناستار تۋرالى قىزىقتى اڭگىمەسى ويىما ورالدى. سوندىقتان دا باسى اشىپ كورسەتىلگەن تاريحي دايەكتەر تەك قازاق حالقى ءۇشىن عانا ەمەس, وعان قوسا تۇرىك وركەنيەتىنە قاتىستىلىعى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن ازەربايجان حالقى ءۇشىن دە زور ماقتانىش بولىپ وتىر. ويتكەنى تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى بولعان التاي تاۋلارىنىڭ تەك قازاقتاردىڭ عانا ەمەس, كۇللى ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ تاريحى ءۇشىن ماڭىزى زور. ءدال وسى جەردە, ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ I مىڭجىلدىعىندا ءبىزدىڭ تۇرىك الەمى پايدا بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا سول كوشپەلى حالىقتار زاماناۋي ەۋروپانىڭ اۋماعىنداعى كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ باستاۋىندا تۇرعانى بەلگىلى. دەمەك, وسى تۇرعىدا تۇرىك-قازاق حالىقتارىنىڭ بۇكىلالەمدىك دامۋ مەن وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسى ولشەۋسىز دەۋگە بولادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ ماقالاسىندا «وراسان زور كەڭىستىكتى يگەرە بىلگەن تۇركىلەر ۇلانعايىر دالادا كوشپەلى جانە وتىرىقشى وركەنيەتتىڭ وزىندىك ورنەگىن قالىپتاستىرىپ, ونەر مەن عىلىمنىڭ جانە الەمدىك ساۋدانىڭ ورتالىعىنا اينالعان ورتاعاسىرلىق قالالاردىڭ گۇلدەنۋىنە جول اشتى», دەپ اتاپ ءوتتى.
بۇگىندە ەۋرازيانىڭ ۇلان-عايىر دالاسىندا تۇركى الەمى بار ەكەندىگى بەلگىلى. تۇركىىشىلىك ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىستار ءبىزدىڭ الەمدى ءاردايىم نىعايتىپ جانە بىرىكتىرىپ كەلەدى. سوڭعى 20 جىلدا تۇركيادا, قازاقستاندا, وزبەكستاندا, قىرعىز ەلىندە, ازەربايجاندا تۇركى مەملەكەتتەرى مەن حالىقتارىنىڭ دوستىعى مەن ىنتىماعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان سەزدەر ءوتتى.
ال 1991 جىلدان باستاپ قوعامدىق نەگىزدە تۇركى حالىقتارىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك اسسامبلەياسى جۇمىس ىستەي باستادى.
سونداي-اق 1992 جىلدان بەرى تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى.
تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەني بايلانىستارى سالاسىندا مەملەكەتارالىق تۇركسوي ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى. وعان قوسا, تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسى توقتاۋسىز شاقىرىلىپ كەلەدى. ءتىپتى, بۇل ۇيىمنىڭ رەسمي بايراعى دە بەكىتىلگەن.
2010 جىلى استانادا تۇركى الەمىن عىلىمي نەگىزدە زەرتتەۋمەن اينالىساتىن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى اشىلدى. تۇركى الەمىندە كوپتەن بەرى ەۋروپاداعى «ەۋروۆيدەنيە» بايقاۋىنىڭ بالاماسى ىسپەتتى «Turkvizyon» ەسترادالىق اندەر بايقاۋى وتكىزىلىپ كەلەدى.
2014 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قازان قالاسىندا تۇركى جاستارىنىڭ فەستيۆالى ءوتتى.
مىنە, وسىنداي مادەني بايلانىستار مەن ۇدەرىستەردىڭ اسەرىنەن بىرتە-بىرتە اتالعان بىرلىكتىڭ يدەولوگياسى انىقتالىپ, قالىپتاسۋى مۇمكىن.
مەن وسى ورايدا, تۇركى الەمىنىڭ وزىندە «تۇركى دۇنيەتانىمى» اتاۋىمەن تەرەڭ ءارى كەڭ اۋقىمدى يدەولوگيالىق نەگىزدەمە, كوزقاراستار جۇيەسى بولۋى قاجەت دەپ ويلايمىن. ونىڭ بارلىق قىرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ماقالاسىندا انىق كورىنىس تاپتى.
تۇركى حالىقتارىن بىرىكتىرەتىن جالپىتۇركىلىك دۇنيەتانىم ءدىني, ءتىپتى ءبىر ءدىن قۇندىلىقتارىنىڭ نەگىزىندە قالىپتاسپاۋى كەرەك, ويتكەنى تۇركى الەمىندە بىرنەشە كونفەسسيا شوعىرلانعان – يسلام, حريستيان, بۋدديزم, يۋدايزم, سونداي-اق تاڭىرشىلدىك تە بار. ونىڭ ۇستىنە حالىقتىڭ كوبى زايىرلى ءومىر سالتىن ۇستاناتىنى دا بەلگىلى.
مەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ماقالاسىن وتە مازمۇندى جانە پايدالى ەڭبەك دەپ ەسەپتەيمىن. وتكەننىڭ باي مۇراسى, ۋاقىت پەن ۇرپاق اراسىنداعى تاريحي جاراستىقتار كەز كەلگەن زاماناۋي قوعام دامۋىنىڭ رۋحاني ىرگەتاسى بولىپ سانالادى.
وسىناۋ جاھاندانۋ داۋىرىندە, ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتەردى بولشەكتەي باستاعان حالىقارالىق كيكىلجىڭدەر كۇشەيىپ تۇرعان ۋاقىتتا ۇلتتىق نەگىزىڭدى ساقتاپ قالۋ تەك قازاقستاننىڭ تىرشىلىگى ءۇشىن عانا ەمەس, بارشا تۇركى الەمى ءۇشىن دە ماڭىزدى بولىپ وتىر. سوندىقتان دا بۇگىنگى الەمدە تەك قوعامدىق سانانى عانا ەمەس, تاريحي سانانى جاڭعىرتپاي تۇرىپ, ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى وركەندەتۋ جولىنداعى كەدەرگىلەردى جويۋ مۇمكىن ەمەس.
ال الەۋمەتتىك تۇرعىدا پرەزيدەنتتىڭ ماقالاسى جاڭا يدەولوگياعا تاريحي نەگىز بولۋى دا مۇمكىن. بۇگىنگى زاماناۋي عىلىمي كوزقاراسپەن قاراساق, ء«بىز كىمبىز؟» دەگەن ماڭگىلىك ساۋالعا ورنىقتى دايەكتەر ارقىلى ەش قينالىسسىز جاۋاپ تابۋعا بولادى. ماقالاداعى جاۋاپ – ورنىقتى. ويتكەنى وتكەنىمىزدى ەسكە الماساق, بولاشاعىمىز – بۇلىڭعىر! ماقالا اۆتورى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە ۇلكەن راحمەت!
فايك گۋسيەۆ,
«ازەربايجان تەلەۆيزيا جانە راديو حابارلارىن تاراتۋ» جاق اقپاراتتىق باعدارلامالار ستۋدياسىنىڭ باس ديرەكتورى
