تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تارقايدى

جيىن-تەرىمدى جەدەلدەتۋ كەرەك

«جاۋىن-شاشىن ەگىن جيناۋ ناۋقانىنا ءبىراز كەدەرگى كەل­تىرىپ وتىر. سوعان قاراماستان وڭىر­لەردە قارقىندى جۇمىس جۇر­گىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا ەگىستىك القاپتارىنىڭ 73 پروتسەنتى باس­تى­رىلىپ, 14 ميلليون توننادان استام استىق جينالدى. ونىڭ ىشىندە قوستاناي وبلىسى 85 پروتسەنتتەن اسىپ, بىلتىرعى دەڭگەيگە جاقىنداپ قالدى. سقو-دا 70,8 پرو­تسەنت استىق باستىرىلدى», دەدى ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەگىن باس­تىرۋ جۇمىستارىندا ارتتا كەلە جاتقان وڭىرلەر دە بار. ما­سە­لەن, اقمولا وبلىسى استىق القا­بىنىڭ – 60, قاراعاندى وبلىسى – 57, پاۆلودار وبلىسى 58 پروتسەنتىن عانا باستىرىپ ۇل­گەرگەن. «الدىڭعى اپتاعا اۋا رايىنىڭ بولجامى جاقسى, وسىنى پايدالانىپ ەكى-ءۇش وبلىستىڭ اكىمدەرى قوسىمشا شارالاردى قولعا الۋى كەرەك. جالپى, شىعىمى جامان ەمەس, ءتۇسىمى گەكتارىنا 13 تسەنتنەردەن اينالۋدا. الدا ورىلاتىن القاپتار ءتۇسىمى جوعارى بولۋى ءتيىس. سوندىقتان كورسەتكىشتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار», دەدى ءو.شوكەەۆ. 

سونداي-اق ول ەلىمىزدىڭ بىر­قاتار استىقتى وڭىرىنە قوسىمشا 50 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى بولىنەتىنىن مالىمدەدى. «وتكەندە اكىمدىكتەر اۋا رايىنا بايلانىستى ماسەلە كوتەرگەن بولاتىن. ولار بيدايدىڭ ىلعال­دىلىعىن تومەندەتۋ ءۇشىن قو­سىم­شا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىن ءبولۋدى سۇرادى. جالپى, قازىر كەستەگە سايكەس بيىلعى ەگىن جيناۋ ناۋقانىنا 394,4 مىڭ توننا ديزەل وتىنى بولىنگەن. باعاسى ءبىر ليترىنە – 164 تەڭگە», دەدى ءو.شوكەەۆ. ايتۋىنشا, اتالعان كولەمنىڭ 73 پروتسەنتى زاۋىتتاردان جونەلتىلىپ, 89 پروتسەنتىنىڭ قاراجاتى تولەنگەن. «ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, كەلىسە وتىرىپ, تاعى دا قوسىمشا 50 مىڭ توننا ديزەل ءبولۋ مۇمكىندىگىن تاۋىپ وتىرمىز. ونىڭ ىشىندە اقمولا وبلىسىنا – 14 مىڭ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنا – 5 مىڭ, قاراعاندى وبلىسىنا – 2 مىڭ, قوستاناي وبلىسىنا – 13 مىڭ, پاۆلودار وبلىسىنا – 2 مىڭ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا – 14 مىڭ توننا بەرىلەدى. باعاسى 1 ليترىنە – 191 تەڭگە. ول قازىرگى نارىقتاعى باعادان 9 پايىزعا ارزان», دەدى مينيستر.

جاۋاپكەرشىلىك اكىمدەرگە جۇكتەلدى

ءو.شوكەەۆ قانت ماسەلەسىنە قاتىستى دا ءبىراز جايتتى باياندادى. ونىڭ حابارلاۋىنشا, ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارى 10 مىڭ توننادان استام قانت ساتىپ الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. «قانت ماسەلەسى بويىنشا رەسەي, بەلارۋس, قىر­عىز­ستاننىڭ ەۋرا­زيالىق ەكونو­ميكالىق وداق­تاعى قانت وندىرۋ­شىلەرىمەن مي­نيسترلىكتە كەزدەسۋ ۇيىم­داس­­تىردىق. وعان ءبىزدىڭ كون­دي­تەرلىك فابريكالاردىڭ, شىرىن وندىرەتىن كومپانيالاردىڭ جا­نە الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كور­پو­راتسيالاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ناتيجەسىندە, ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق وداقتاعى قانت وندى­رۋ­شىلەردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ تالاپ­تارمەن كەلىسىپ, قانشالىقتى سۇرا­نىس بولسا, سونى قامتاماسىز ەتۋگە كەلىستى. باعاسى رەسەيدىڭ قازىرگى نارىقتاعى باعاسىنان جوعارى بولمايدى. ياعني, 1 كيلوسى – 35 رۋبل. ونىڭ سىرتىندا رەسەيلىك جا­نە باسقا دا وڭىرلەردەگى قانت وندى­رۋشىلەر ءبىزدىڭ كونديتەرلىك فابريكالارعا باعانى تومەندەتۋ ءۇشىن تەندەر ۇيىمداستىرۋدى ۇسىندى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ۇيىمداسقان تەندەر بولاتىن بولسا, وندا باعا ءبىراز تومەندەۋى مۇمكىن», دەدى مينيستر. 

سونىمەن قاتار ول الداعى ۋاقىتتا قانت تاپشىلىعىن بول­دىرماۋ ءۇشىن قازىردەن باس­تاپ اكىمدىكتەردەگى تۇ­راق­تاندىرۋ قورلارىنا اتالعان ءونىم­دى ساتىپ الۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. «ەگەر كەلەشەكتە قانت­تىڭ باعاسى وزگەرەتىن بولسا, وعان اكىم­دىكتەر توتەپ بەرۋ ءۇشىن تۇراق­تاندىرۋ قورلارى ارقىلى ىق­پال جاساۋعا مۇمكىندىكتەرى بو­لۋى كەرەك. جالپى, كەلىسىم بو­يىنشا وبلىستاردىڭ 10878 تون­نا قانت الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كور­پو­راتسيالاردىڭ مۇنداي كولەمدە قانت الۋعا مۇمكىندىكتەرى, شوتتارىندا ءتيىستى قاراجاتى بار», دەدى ءو.شوكەەۆ. 

وسى رەتتە ۇكىمەت باسشىسى با­قىت­جان ساعىنتاەۆ وبلىس اكىم­دەرىنە تۇراقتاندىرۋ قورلارى­نا قانتتىڭ قاجەتتى كولەمىن ساتىپ الۋدى تاپسىردى. «وڭىر­لەر­دەگى ارىپتەستەر, وزدەرىڭىز­دىڭ قورلارىڭىزعا قاجەتتى دەڭگەيدە اقشالارىڭىزدى ءبولىپ, قانتتىڭ قاجەتتى كولەمىن جيناپ الۋلارىڭىزدى سۇرايمىن. ەرتەڭگى كۇنى قانت جوق دەگەن شۋ كوتەرىلىپ كەتپەسىن. قانت جەتكىلىكتى, جۇ­مىستىڭ بارلىعى وزدەرىڭىزدە», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

قىلمىس قاتارى ازايدى

ەلىمىزدە قىلمىس تۇرلەرىنىڭ باسىم بولىگى بويىنشا كور­سەت­كىشتەر تومەندەگەن. بۇل جونىندە جيىندا قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قا­بىل­دانىپ جاتقان شارالار مەن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جۇمىسى تۋرالى بايانداعان ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قا­سىموۆ مالىمدەدى.

«اسا اۋىر, اۋىر قىلمىس تۇر­لەرى, سونداي-اق ورتاشا جانە اسا اۋىر ەمەس قىلمىستار سانى ازايدى. ولاردىڭ ىشىندە: توناۋ, ۇرلاۋ, بۇزاقىلىق, زورلىق-زومبىلىق جانە باسقا دا قىلمىستار بار. بۇرىن سوتتالعانداردىڭ, سونداي-اق كامەلەتتىك جاسقا تولماعاندار قىلمىسىنىڭ تومەندەۋى باي­قال­دى», دەگەن ق.قاسىموۆ وسى جانە باسقا دا جاقسى وزگەرىستەردىڭ قۇق­ىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ, جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ بويىنشا ءىىم-ءنىڭ وڭىرلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسە اتقارعان جۇمىستارىنىڭ ناتي­جەسى ەكەنىن ايتتى. جالپى سانى 25 مىڭ بولاتىن جەرگىلىكتى پوليتسياعا ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى, جول-پاترۋلدىك, يۋۆەنالدىق, تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسياسى, سونداي-اق اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بويىنشا ۇستالعان ادامدارعا بەلگىلى تۇراقتى جەرى جوق ادامدارعا ارنالعان ارنايى مەكەمەلەر بىرىكتىرىلگەن. نەگىزىنەن ۇلت جوسپارىنىڭ 30-قادامىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان جەر­گىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى ءوز جۇمى­سىن 2016 جىلعى 1 قاڭتاردا باس­تاعان بولاتىن. ال بيىلعى جىل­دىڭ 12 شىلدەسىندە ورگاندار قىز­مەتتەرىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭداردىڭ ءبىرى قابىلداندى. 

ق.قاسىموۆ جەرگىلىكتى پوليتسيا قۇرىلعان كەزدەن باستاپ ونىڭ ماتەريالدىق بازاسى اۆتوكولىكپەن, بايلانىس قۇرالدارىمەن, كوم­پيۋتەرلىك تەحنيكامەن ايتار­لىقتاي كۇشەيتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار جول-پات­رۋل­دىك پوليتسيانىڭ كادرلىق جاع­دايىن جاقسارتۋ ءۇشىن شارالار قابىلدانۋدا, سەرجانتتىق لاۋا­زىمداردى وفيتسەرلىك لاۋا­زىم­دارعا اۋىستىرۋ شارالارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلۋدە. قازىر ءۇش مىڭنان استام لاۋازىم وفيتسەرلىككە اۋىستىرىلعان. بىراق بىرقاتار وڭىرلەردە بۇل جۇمىستار تولىق اتقارىلماعان. ىشكى ىستەر ءمينيسترى وڭىرلەر باسشىلارىنىڭ نازارىن وسى ماسەلەگە اۋدارا وتىرىپ, اتالعان ماسەلەنى شەشۋ تەك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنىڭ وسۋىنە عانا ىقپالىن تيگىزىپ قانا قويماي, كادرلاردىڭ ساپالىق قۇرامىن جاقسارتاتىنىن اتاپ ءوتتى. 

تاپسىرمالار تياناقتالدى

ماسەلەنى تالقىلاۋ قورى­تىن­دىسىندا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ىشكى ىستەر ءمي­نيسترى ق.قاسىموۆتىڭ نازارىن جۇرگىزىلگەن زاڭنامالىق وزگە­رىستەرگە اۋداردى. قوعام جۋىر­دا قابىلدانعان زاڭنان كوپ نارسە كۇتىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر سونىمەن قاتار كادرلىق ماسەلەلەردى شەشۋگە كوڭىل ءبولدى. بۇل ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارعا جانە جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جەكە قۇرا­مىنا, اتاپ ايتقاندا, سەرجانت قىز­مەتتەرىن وفيتسەرلىك قىزمەت­تەرگە كەزەڭ-كەزەڭمەن اۋىستى­رۋ­عا قاتىستى. سونىمەن قاتار «مەك­تەپ­تەگى» ينسپەكتورلار تاجىريبەسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە اسا بايىپتى قاراۋ قاجەت. اتالعان باعىتتا ب.ساعىنتاەۆ ينس­پەكتورلارى بار جانە جوق مەكتەپتەر بويىنشا جاسوسپىرىمدەر قىلمىسى ستاتيستيكاسىن زەردەلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر اكىمدەرگە وڭىرلەردە ورىن الىپ جاتقان ماسەلەلەردى قاراي وتىرىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيالاردىڭ ارنايى وتىرىستارىن وتكىزىپ, قوعامدىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ەداۋىر نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇدان وزگە, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق تۇرعىدان اشىق بولۋى قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.

وڭىرلىك باعدارلاما وزەكتەندىرىلدى

قولدانىستاعى سالالىق باع­دار­لامالاردى وڭتايلاندىرۋ ماق­س­اتىندا 2014 جىلى وڭىرلەردى دامى­تۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى بىرىڭ­عاي باعدارلاماسى قابىل­دان­عان بولاتىن. بىرىڭعاي باعدار­لاماعا «ايماقتاردى دامىتۋ», «مونوقالالاردى دامىتۋ», «اقبۇلاق», «تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نال­دىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىر­تۋ», «قولجەتىمدى باسپانا-2020», سونداي-اق شاعىن قالالاردى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ جوباسى ەنگىزىلگەن ەدى. كەشە ۇكىمەت وتىرىسىندا وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ مەن وزەكتەندىرۋ بارىسى قارالدى. بۇل رەتتە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ باعدارلامانىڭ بارلىق ماقساتتى ينديكاتورلارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىن حابارلادى. سونداي-اق مينيستر قولدانىستاعى وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىل­عا دەيىنگى ۇكىمەتتىك باعدار­لا­ما­سىنىڭ مىندەتتەرىن, نىسانالى ينديكاتورلارىن, ناتيجەلەر كور­سەتكىشتەرىن جانە ءىس-شارالارىن وزەكتەندىرۋمەن مەملەكەتتىك باعدارلاما مارتەبەسىندە بەكىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. وزەكتەندىرىلگەن مەم­لە­كەتتىك باعدارلاما اياسىن­دا با­عىتتار تۇرعىسىنان فۋنك­تسيو­نالدىق قالالىق اۋدانداردى دامىتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلىق ينفراقۇرىلىمىن دا­مىتۋ مىندەتتەرىن شەشۋ ۇسى­نىلعان.

جيىندا سونداي-اق وڭىرلەردە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جۇ­مىس­تار تۋرالى پاۆلودار وبلى­سى­نىڭ اكىمى ب.باقاۋوۆ, جام­بىل وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مىر­زاح­مە­توۆ جانە شىعىس قازاقستان وب­لى­سىنىڭ اكىمى د.احمەتوۆ ەسەپ بەر­دى. تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا وڭىر­لەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىل­عا دەيىنگى مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ما­سىنىڭ جاڭا جوباسى ماقۇلداندى. 

ءتسيفرلاندىرۋ ونىمدى وسىرەدى

جيىندا تالقىلانعان تاعى ءبىر ماسەلە – اگروونەركاسىپتىك كەشەندى تسيفرلاندىرۋ جايى. بۇل تاقىرىپتا اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ ەگجەي-تەگجەيلى باياندادى. تۇيىندەي ايتساق, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس, جوس­پار­لانعان ءىس-شارالار ەسەبىنەن ىش­كى ءونىمنىڭ جالپى ءوسىمى 3 ترلن-نان استام تەڭگەنى قۇرايدى. ون­دا اگروونەركاسىپ كەشەنىن تسيفر­لاندىرۋدىڭ اسەرى 30 پروتسەنت نەمەسە شامامەن 1 ترلن-نان تەڭگە بول­ماق. ال س.سەيفۋللين اتىن­داعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءوز كەزەگىندە وقۋ ورنى اوك-ءتى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ەكى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن ايتتى. ءبىرىنشىسى – جەر رەسۋرستارىن پايدالانۋعا مونيتورينگ جاساۋ, ەكىنشىسى – وندىرىسكە دالمە-ءدال ەگىنشىلىك تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ.  سونداي-اق وتىرىس بارىسىندا قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مۇحامبەتوۆتىڭ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ق.اقساقالوۆتىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.

قورىتىندىسىندا, پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە دال­مە-ءدال ەگىنشىلىك ەلەمەنت­تەرىن ەنگىزۋدى جانە مال شارۋا­شىلىعى بويىنشا سمارت-فەرما­لاردى ەنگىزۋ جۇمىستارىن جىلدامداتۋدى تاپسىردى. 

دينارا بىتىك, 

«ەگەمەن قازاقستان»