– راحات مىرزا, وتكەن جىلى حالىقارالىق كورمە ەكسپو اياسىندا العاش رەت الەم مەرگەندەرىنىڭ باسىن قوسقان «التىن جەبە» ءتۋرنيرى ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن. ەندى مىنە ەكىنشى مارتە وتكەلى وتىرعان سايىستىڭ بۇرىنعىدان ەرەكشەلىگى قانداي؟
– وتكەن جىلعى مەرگەندىك سايىس ءۇش بولىكتەن تۇردى. العاشقىسى «شاپشاڭ اتۋ», ەكىنشىسى «قالقان اتۋ», ءۇشىنشىسى «جامبى اتۋ» دەپ اتالدى. ال بيىلعى تۋرنير دە ءۇش كەزەڭنەن تۇرادى. بىراق باسقاشا. ياعني, حالىقارالىق ستاندارتتار نەگىزىندە قابىلدانىپ وتىر. سول سەبەپتى جارىس ەرەجەسىنە ءبىرشاما وزگەرىس ەنگىزىلدى.
– قانداي وزگەرىستەر كىرگەنىن ناقتى ايتىپ بەرە الاسىز با؟
– ارينە, سوڭعى جىلدارى تاراعان ات ۇستىنەن ساداق اتۋ جارىستارى حالىقارالىق تالاپقا ساي دۇنيە جۇزىنە كەڭ «ازيا ءستيلى» جانە «تۇرىك ءستيلى» نەگىزىندە وتكىزىلىپ كەلگەندىكتەن, ءبىز وسى قالىپتاسقان ەرەجەدەن اتتاپ وتە المادىق. ناتيجەسىندە جوعارىداعى ستيلدەر بويىنشا سايىس وتكىزۋ ەرەجەسىن قابىلدادىق. ناقتى وزگەرىس وسى. قابىلدانعان قۇجاتتىق شەشىمگە ساي ءتۋرنيردىڭ العاشى ەكى كەزەڭى «ازيا ءستيلى» جانە «تۇرىك ءستيلى» بويىنشا جۇرگىزىلسە, ءۇشىنشى كەزەڭدە مەرگەندەر «قازاق ءستيلى» بويىنشا سايىسادى.
– وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن وسى ءۇش ستيلدىك ەرەكشەلىككە ارنايى توقتالىپ وتسەڭىز؟
– ايتالىق «ازيا ءستيلى» مەن «تۇرىك ءستيلى» ارقايسىسى ءتورت نىسانادان تۇرادى. مەرگەندەرگە ەكى مۇمكىندىك بەرىلەدى. ءار مۇمكىندىكتى ورىنداپ شىعۋ مەرزىمى – 16 سەكۋند. ياعني, ساداقشى 16 سەكۋند ىشىندە نىسانالار ورنالاسقان 150 مەتر قاشىقتىقتى شاۋىپ ءوتىپ, جەبە جۇمساۋى كەرەك. ەگەر مەرگەن جارىستى 16 سەكۋندتان بۇرىن ءتامامداسا, ۇنەمدەلگەن ءار سەكۋند ءۇشىن 1 ۇپاي قوسىلادى, ەگەر 16 سەكۋندتان اساتىن بولسا ءاربىر سەكۋند ءۇشىن 1 ۇپايدان كەمىتىلەدى.
«ازيا ءستيلىنىڭ» باستى ەرەكشەلىگى نىسانالاردىڭ ديامەترى – 84 سانتيمەتر, ولار جەردەن 20 سانتيمەتر بيىكتىكتە ورنالاسادى, ارا قاشىقتىعى 35 مەتر شاماسىندا. نىسانالار مەن مەرگەن شاۋىپ وتەتىن ءتۇزۋ سىزىقتىڭ قاشىقتىعى – 7 مەتر. جەبە نىسانا ورتاسىنداعى اق ءتۇستى شارشىعا تيسە 5 ۇپاي, قىزىل ءتۇستى شارشىعا تيسە 4 ۇپاي, سارى ءتۇستى شارشىعا تيسە 3 ۇپاي, جاسىل تۇسكە تيسە 2 ۇپاي, قارا تۇسكە 1 ۇپاي بەرىلەدى.
ال «تۇرىك ستيلىندەگى» ەرەكشەلىك: نىسانانىڭ بيىكتىگى – 1,5 مەتر, ديامەترى – 60 سانتيمەتر. سورە مەن العاشقى نىسانا اراسى 25 مەتر. ءبىرىنشى نىسانا مەن مەرگەن شاۋىپ وتەتىن ءتۇزۋ سىزىقتىڭ قاشىقتىعى – 5 مەتر. ءبىرىنشى نىسانا سورەگە قاراي 45 گرادۋسقا بۇرىلىپ تۇرادى. مەرگەن ونى الدىنا قاراپ اتادى دا, 10 مەتردەن كەيىنگى ەكىنشى نىسانانى ارتىنا بۇرىلىپ اتادى. ودان سوڭ 50 مەتر جەردەگى ءۇشىنشى نىسانانى الدىنا قاراپ, ءتورتىنشى نىسانانى تاعى دا ارتقا بۇرىلىپ اتادى.
جەبە نىسانا ورتاسىنداعى كىشى شەڭبەرگە تيسە 6 ۇپاي, ەكىنشى شەڭبەرگە تيسە 4 ۇپاي, سىرتقى ۇلكەن شەڭبەرگە تيسە 2 ۇپاي بەرىلەدى. ساداقشى سايىستى 16 سەكۋندتا ورىنداپ شىعۋى ءتيىس. 16 سەكۋندتان بۇرىن ءتامامداسا, ۇنەمدەلگەن ءار سەكۋند ءۇشىن 1 ۇپاي قوسىلادى, ەگەر 16 سەكۋندتان اساتىن بولسا ءار سەكۋند ءۇشىن 1 ۇپايدان كەمىتىلەدى.
– تۇسىنىكتى. ءۇشىنشى كەزەڭ ياعني «قازاق ءستيلىنىڭ» ەرەكشەلىگى قانداي؟
– بۇل ءوزىمىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان «جامبى اتۋ» ونەرى, ياعني مۇنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – نىسانا قوزعالىستا بولۋى. بۇل سايىستا جامبىنىڭ سانى ۇشەۋ. ولار بيىكتىگى 2,5 مەترلىك باعانالارعا ورناتىلادى. ءبىرىنشى تۇرعان قولا جامبى 6 مەتر قاشىقتىقتا, كۇمىس جامبى 8 مەتر قاشىقتىقتا, التىن جامبى 10 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسادى. مەرگەن جەبەسىن قولا جامبىعا قاداسا 5 ۇپاي, كۇمىس جامبىعا تيگىزسە 10 ۇپاي, التىن جامبىعا دارىتسا 15 ۇپاي بەرىلەدى. ساداقشىلارعا 3 مۇمكىندىك جانە ءار مۇمكىندىكتى ورىنداپ شىعۋعا 16 سەكۋند ۋاقىت بەرىلەدى.
– اتالمىش تۋرنيرگە ەلىمىز اتىنان قاتىساتىن مەرگەندەردى تانىستىرا كەتسەڭىز؟
– بۇل تۋرنيرگە ەلىمىز اتىنان قاتىسۋ ءۇشىن بيىلعى «التىن جەبە» باسەكەسىندە توپ جارعان نەمەسە بۇعان دەيىنگى جارىستاردا مەرگەندىگىمەن كوزگە تۇسكەن سپورتشىلار تاڭداپ الىندى. مىسالى, جامبى اتۋدان 2018 جىلعى ەلىمىز چەمپيونى قاراعاندىلىق تالعات ومارباەۆ, سونىمەن قاتار وتكەن جىلعى «التىن جەبە» ءتۋرنيرىنىڭ جۇلدەگەرلەرى ايتبەك سارىباي مەن ەرالحان ايكوز, تارازدىق تانىمال مەرگەندەر ەلدوس باداشەۆ پەن ابزال تۋلىبەكوۆ ەل نامىسىن قورعايدى. بۇلاردان باسقا جۋىقتا قىرعىزستاندا وتكەن ساداقشىلاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك چەمپيوناتىندا جەڭىس تۇعىرىنان كورىنگەن مەرگەن قىزدارىمىز ءاليا كامالوۆا مەن راميشا ديداروۆا بار.
اڭگىمەلەسكەن
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
