سۋرەت اۆتورعا تيەسىلى
بۇل باستاما مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 29 تامىزداعى الەمدەگى ەڭ ءىرى سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. اتاۋلى كۇننىڭ باستى ءمانى – قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇستانىمىنا, سونىمەن قاتار, جەكەلەگەن ەلدەرمەن يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن تەز ارادا ونى راتيفيكاتسيالاۋعا دەگەن ۇندەۋدى كۇشەيتۋ بولىپ تابىلادى.
سەمەيدە وسىعان وراي بەيبىتشىلىك اكتسياسى ءوتتى. قازاقستان جاريالاعان ATOM جوباسى اياسىندا الەمنىڭ بۇكىل حالقى دۇنيە جۇزىندەگى يادرولىق قارۋدى سىناۋدىڭ قۇرباندارىن ەسكە الۋ ءۇشىن جىل سايىن ءبىر مينۋت ۇنسىزدىككە شاقىرادى. ءبىر مينۋت ۇنسىزدىك 29 تامىز كۇنى ساعات 11:05-تە, بۇكىل الەم بويىنشا ءاربىر ەلدىڭ جەرگىلىكتى ۋاقىتىمەن ساعات ءتىلى V – «Victory» - جەڭىس سيمۆوليكالىق لاتىن ءارپىن كورسەتكەن كەزگە بەلگىلەندىكتەن سەمەيدە دە «ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتى ورنالاسقان ارالداعى اكتسياعا قاتىسۋشىلار ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكتە بولدى.
تۇيەمويناق ارالىنداعى بەيبىتشىلىك اكتسياسى ۇرمەلى اسپاپتار وركەسترىنىڭ ورىنداۋىنداعى «زامان-اي» ءانى ورىندالدى. مۋزىكا اياسىندا «ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتىنە وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ اتىنان گۇل شوقتارى قويىلدى. ميتينگكە سەمەي حالقىمەن بىرگە اكىم ەرماك ءسالىموۆ, جاپون ەلىنەن كەلگەن حيروسيما ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەنتورى ماساحاري حوشۋ مىرزا, قالاداعى جاسۋ بۋىن وكىلدەر اتىنان مەدعات ءىلياسوۆتار قاتىستى.
- 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىعى شىقتى,-دەدى قالا اكىمى ەرماك ءسالىموۆ,- ەلباسىمىز 29 تامىز «يادرولىق قارۋعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى» دەپ جاريالاعان كەزدەن باستاپ, قازاقستان اتوم قارۋىنان باس تارتاتقاندىعىن الپاۋىت مەملەكەتتەرگە ۇلگى ەتۋدە. يادرولىق قارۋدان باس تارتتىق, سىناقتار توقتاتىلدى, بۇل ميلليونداعان ادامداردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى. سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلعان سوڭ رەسەيدىڭ «جاڭا جەرىندە», اقش-تىڭ نەۆاداسىندا, فرانتسيانىڭ مورورۋا پوليگونىندا, قتىايداعى لوبنور پوليگونىندا سىناقتار توقتاتىلدى. بۇگىندە مەملەكەتىمىزدە پوليگوننان زارداپ شەككەندەرگە كومەكتەر كورسەتىلۋدە, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, تابيعاتتى جانداندىرۋ جولىندا ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي تىڭعىلىقتى جۇمىستار اتقارىلۋدا. «نەۆادا-سەمەي» انتيادرولىق قوزعالىسى يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارىلۋدا, مەكتەپتەردە, ورتا ارناۋلى جانە جوعارعى وقۋ ورىندارىندا «بەيبىتشىلىك» ساباقتارى وتكىزىلىپ كەلەدى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن وڭالتۋ دۇرىس باعىتقا قويىلعان. ادامزاتتى قورعاۋ ءۇشىن بارلىعىمىز وسىلايشا بىرىگىپ كۇرەسەيىك دەگىم كەلەدى.
اكتسياعا جاپپاي قارۋسىزدانۋ مەن ىنتىماقتى ناسيحاتتاپ جۇرگەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى, ءتۇرلى ۇلتتار مەن ەتنومادەني ۇيىمدار وكىلدەرى قاتىستى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا,
سەمەي
