جۇماقتىڭ ەسىگىنەن ەرتىپ كىرەتىن ساقشىلاردى كۇتىپ اعىرافتا تۇرعان قاۋىمنىڭ ىشىندە ءبىر اۋىلدا تۋىپ-وسكەن, تىرلىگىندە اشتى-توقتى, بارلى-جوقتى كۇندەرىنىڭ بارىندە قۇدايى قوڭىر قالىپتارىنان اينىماي, شۇكىر, ءتاۋباسىنان جاڭىلماي, ادال ەڭبەگىنە جالىنىپ, يمانىمەن ءومىر سۇرگەن قوس قۇرداس – قايىرىمبەك پەن جاقسىبەك تە بار ەدى. وزدەرىن كۇناھارلاردىڭ اناۋ ازالى توبىنا قوسپاي, مەيىرىم, شاپاعات جاساعان تاڭىرلەرىنە دەگەن العىس, ريزاشىلىعىندا, قۋانىشتارىندا شەك جوق بولاتىن. بىراق الىپ-ۇشىپ, لەپىرگەن كوڭىل, ءماز-ءمايرام, جەلپىنگەن قالىپتان اۋلاق, ء«تاۋبا,.. ءتاۋبالاپ» سابىر ساقتاي, ءبىر-بىرىمەن باياۋ سۇحباتتاسىپ تۇر.
بۇل جەردەن – اعراف ۇستىرتىنەن توڭىرەك الاقانداعىداي كوز الدىڭدا. ونداعى كورىنىستى, ونداعىلارعا جاسالىپ جاتقان جازالاردىڭ سۇمدىق تۇرلەرىن, جان داۋىستارى شىعىپ, الاسۇرعانداردىڭ تارتىپ جاتقان ازابىن زارەڭ ۇشپاي كورۋ, تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ەڭ قيىنى دا, ەڭ اۋىرى دا بۇل ازاپتىڭ ماڭگىلىگى, شەكسىزدىگى...
«بۇل ءفاني جالعان تىرشىلىگى ۋاقىتشا عانا, ال ول دۇنيەڭ تۇراقتى» دەگەن اڭگىمەنى پەندەلەرىڭ تالاي ەستىگەن بولار. بىراق ول اڭگىمەگە ءمان بەرىپ پە؟ جالعان دۇنيەدەگى اۋىر-جەڭىل دە, جاقسىلىق-جاماندىق تا وتكىنشى ەدى عوي. بىرىنەن سوڭ ءبىرى الماسىپ جاتاتىن. ەڭ باستىسى, قانداي قيىندىققا كەزىكسەڭ دە قۇتقارا گور دەپ جالىنىپ, قۇدايدان تىلەيتىن ءۇمىتىڭ بولار-دى. ال ەندى مىناۋ تاۋسىلمايتىن, بىتپەيتىن, تۇبىنە جەتپەيتىن قاسىرەت تۇڭعيىعىنان شىعۋ جوق... ءۇمىت ءبىرجولا ۇزىلگەن... جالعاننىڭ قيامەتىنەن ادام, ءتىپتى, ءولىپ قۇتىلار ەدى عوي. ءتاڭىرى مۇنداعى مۇڭدارلارعا ء«ولىمىن دە قيماپتى». «شىركىن-اي ولە قالار ما ەدى». تىرلىكتە زارەلەرى ۇشا قورقاتىن ءولىمدى ەندى جاندارىنا جالاۋ كورىپ, اڭسايتىنداي. بىراق وعان قايدان قولدارى جەتسىن. سوندا؟.. سوندا؟.. وسىلاي شىبىن-شىركەي شىرقىراپ تۇرا بەرمەك پە؟!
مۇنى سەزىنۋدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! استافير – اللا!
ءتاڭىرىنىڭ ءوزى ۇكىمىمەن بەكىتكەن ۇشتىك – بيلەر سوتىنىڭ ءۇش مۇشەسى تىڭداپ, تارازىلاپ بولىپ, «قاۋلىسىن» شىعارادى. ساقشىلار «قاۋلىنى» ورىندايدى.
«ەڭ الدىمەن اۋىر جازاعا كىمدەر تارتىلۋى كەرەك» دەگەن اڭگىمەگە كەلگەندە, ءبىرىنشى مۇشە ءسوز الىپ:
– بۇل «كاتەگورياعا» اقىن-جازۋشىلار, ءىلىم-ءبىلىم يەلەرى جاتقىزىلۋى ءتيىس, – دەدى.
ەكىنشى مۇشە:
– الدىمەن جاۋىز پاتشا-بيلەۋشىلەر; ناقاق كىسى ولتىرگەن كىساپىرلەردەن... باستامايمىز با؟ – دەپ وي ءبىلدىرىپ ەدى, ءبىرىنشى ءوز پىكىرىنەن اينىماي, دالەل, ءۋاجدارىن ساباقتاپ كەتتى:
– جوق, ادامزاتقا ەڭ جاماندىق جاساعاندار قۇدايدىڭ وزدەرىنە ەرەكشە ەنشىلەپ بەرگەن زەردە, قابىلەتىن ءتيىستى ورنىنا جۇمساماي, جاساندى اتاق, مارتەبە, ارام ناپاقا, وتكىنشى ءبىر قىزىق ءۇشىن جالعاندىققا بارىپ, قالامىن ىلايلاعان; جازعان جازۋىنداعى, ايتقان سوزىندەگى ىزگىلىكتى, تازالىقتى ءوزىنىڭ جان دۇنيەسىنە ۇستانىم ەتپەگەن, ەكى ءجۇزدى, ءىشتار, قىزعانشاق, بالەقور, مەنمەن جازۋشىلار, رۋحانيات ادامدارى. پاتشاڭدى دا, قارا حالقىڭدى دا تاربيەلەيتىن سولاردىڭ كىتاپتارى, كەرەك دەسەڭ, مىنەز-ق ۇلىق, ءىس-ارەكەتتەرى, قالىپتارى.
ونەر – كىرپياز, كيەلى قۇبىلىس. الگىلەردىڭ جالعاندىق ۇيالاعان جۇرەگىنەن شىققان ناسيحات دۇنيەنىڭ قالىڭ كوپشىلىككە جۇعىستى بولاتىن, بويلارىنا يماني سەزىم ۇيالاتاتىن قادىر-قاسيەتى قايدان بولسىن, سوندا. قاسيەتسىزدەن شىققان سوزدە نە قاسيەت بولماق. جاساعان جاقسىلىقتارى قۇمعا سىڭگەندەي, جەلگە ۇشقانداي بايانسىز ءبىر كەپ-تاعى. ادامزاتتىڭ اسىل قازىناسى – ءسوز بەن اقىل-ويدى قور ەتتى ولار. سويتە تۇرا, الدەكىمدەردىڭ تاپسىرماسىمەن ء«ارتىس بولىپ ويناپ», جۇرتتى الداپ, حالىقتىڭ قامى ءۇشىن جانىن پيدا ەتىپ جۇرگەن ساباز بولىپ كورىنگىسى كەلگەندەرىن قايتەرسىڭ.
بۇل پىكىردى ەكەۋىنىڭ ءسوزىن مۇقيات تىڭداپ, تارازىلاعان ءۇشىنشىسى:
– دۇرىس! – دەپ قوستادى.
سونىمەن ەڭ الدىمەن, ەڭ اۋىر جازا تىرلىگىندەگى جاساعان جالعان ارەكەتتەرى ءۇشىن كۇنا ارقالاعان رۋحانياتتىڭ «كوسەمدەرىنىڭ» ۇلەسىنە تيەسىلى بولدى.
«زالىمدارعا تىرلىگىندە ازاپ, ولگەندە توزاق» دەگەن ەدى-اۋ.
بىرەۋلەرى لاپىلداعان وتتىڭ ورتاسىندا شىجعىرىلىپ شىرقىرايدى; بىرەۋلەرى بۇرق-سارق قايناعان سۋدا باتىپ-شىعىپ, ءىسىنىپ-كەبىنىپ, ءجيدىپ, قۇمىعادى. ەندى بىرەۋلەرى قان-ءسول جوق, ءوڭى سور تاقىرداي شاڭىتىپ, ولگەن بالىقتىڭ كوزىندەي الارعان قوس جانارى ۇياسىنان شىعا اقيىپ, سالبىراعان اياق-قولدارى جىن قاققانداي سەرەڭدەپ, قيامەتتىڭ قىل تۇزاعىندا قىلعىنىپ, جانتالاسۋدا. بىرەۋلەرى بىلەكتەي-بىلەكتەي شىنجىر تەمىردەن جاسالعان شويىن قۇرساۋ ەت-تەرىلەرىن ەزىپ-جانشىپ, سۇيەكتەرىن قىشىر-قىشىر سىتىرلاتا سىندىرا قىسقاندا جانۇشىرا زار يلەپ, وزدەرىن جازالاپ جاتقان ساقشىلارعا ەستەرى كىرەسى-شىعاسى, الاس-كۇلەس, دەلەبە كۇيدە:
– جاراتۋشى يەلەرىڭ ءسال عانا ساتكە مىنا ازابىمىزدى جەڭىلدەتسىنشى, – دەپ ۇزدىگە وتىنەدى.
– سەندەرگە توزاقتىڭ ازابىن ەسكەرتىپ, اللانىڭ ەلشىلەرى كەلمەپ پە ەدى, – دەيدى ولار.
– كەلگەن ەدى, – دەيدى بۇلار. – بىراق قۇلاق اسپاي كاپىرلىككە بوي ۇرىپپىز, عوي. ءسويتىپ ءبىزدى قارا باسىپتى. ءتاڭىرى ەندى مۇرسات بەرسە مۇسىلمانشىلىققا دەن قويامىز. بۇرىنعى قاتەلىكتەرىمىزدى جاساماس ەدىك.
– وندا جالبارىنا بەرىڭدەر, – دەيدى ساقشىلار.
بىراق بۇلاردىڭ جالبارىنعاندارى زايا كەتۋدە.
ءيا, زايا كەتۋدە. ەندىگىلەرى كەش, بوس اۋرە.
زارەلەرى ۇشا تۇرىپ, مىنا كورىنىسكە امالسىز زەر سالعان ەكەۋى ىشەكتەرىن تارتا, جاعالارىن ۇستاپ, سىبىرلاپ سويلەسەدى.
قايىرىمبەك دوسىنا مويىن بۇرىپ, كۇيزەلە ءتىل قاتادى:
– ءاز-زاحراف سۇرەسىنىڭ جەتپىس ءتورتىنشى اياتىندا «يننال مۋجريمينا في عازابي جاھانناما حاليدۋن (ماعىناسى: البەتتە, كۇناكارلار توزاقتىڭ ازابىندا ماڭگى قالادى. «قۇران جانە ونىڭ قازاقشا ماعىناسى». IV ءبولىم. «نۇرجىم». الماتى, 1993 ج. اۋدارماشىلار: ءنۇرالى وسەر ۇلى, جۇماباي ماقاش ۇلى), – دەگەن ەدى-اۋ.
جاقسىبەك ونىڭ ءسوزىن ماقۇلداي, ءۇن-ءتۇنسىز باسىن يزەدى.
قاسيەتتى كىتاپ – قۇران سۇرەلەرىندە ايتىلاتىن, بالا كەزدەرىندە اۋىلدارىنداعى ءپىرادار قاريالاردان ەستىگەن وسيەت اڭگىمەلەر ەستەرىنە تۇسەدى. ول اڭگىمەلەردىڭ اينا-قاتەسىز شىندىق ەكەنىنىڭ كۋاسى بولعانداي جاعدايلارى بار.
– كوزسىز پەندەشىلىكتىڭ جەتەگىنە ەرگەن سوڭ, قايتەرسىڭ, سوڭى وسىلاي بولعانى دا. ءاي, كۇناكار دۇنيە-اي! ءاۋ, باستا ساعان ءبىر بوي الدىرىپ العان جاندى الدى-ارتىنا قاراتپاي, اقتىڭ ءسوزىن تىڭداتپاي, ءاز-ازىلىڭمەن جەتەلەپ, ەرتىپ اكەلەتىن جەرىڭ وسى ەكەن عوي. ايتپەسە, تىرلىگىندە قۇلاق اسىپ, دەن قويسا ارامدىق پەن قۋلىق-سۇمدىق, ادالدىق پەن قايىرىم-مەيىرىم دەگەندەردىڭ ءجون-جوباسى, پايدا-زيانى تۋرالى اڭگىمە, مىسال, وسيەتتەر, قاعيداتتار از ەمەس ەدى عوي. ساباق الامىن دەسە جاقسىنىڭ دا, جاماننىڭ دا بەلگى-نىشاندارى كوز الدارىندا بولمادى ما؟! – دەيدى قايىرىمبەك تەرەڭ كۇرسىنە.
– قۋلىق-سۇمدىق, زىميان, ارامزالىق ەكى دۇنيەدە دە جاقسىلىققا اپارمايتىنى ايتۋداي-اق ايتىلعان, ارينە, ءتىرى پەندەسى تىڭداعان بولسا. ءتاڭىرى ءوزى زالىمدارعا شىعارعان ۇكىمىندە, فۋسسيلات سۇرەسى, ون التىنشى اياتتا: «فاارسالنا عالايھيم ريحان سارساران في ايامين ناحيساتيل لينۋزيقاھۋم عازابال حيزي فيل حاياتيد ءدۇنيا, ۋا لا عازابۋل احيراتي احزا, ۋا ھۋم لا يۋنسارۋن» (ولارعا جالعان ءپانيدىڭ وزىندە-اق ازاپتىڭ ءدامىن تاتقىزۋ ءۇشىن سۇمدىق كۇندەردى باستارىنا ءتۇسىرىپ, اپات جىبەردىك.البەتتە, اقيرەتتە تارتاتىن جازالارى دا زور بولادى) – دەپ ايتقان-دى. ال وسى سۇرەنىڭ قىرىق التىنشى اياتىندا: «مان عاميلا ساليحان فالينافسيھ, ۋا مان اساا فاعالايھا, ما راببۋكا بيزاللاميل ليلعابيد» (كىمدە-كىم ساليحالى, ءىس ىستەسە, وندا ءوزى ءۇشىن. ال كىمدە-كىم جاماندىق ءىس ىستەسە, ول دا ءوزى ءۇشىن. ءوز وبالىنا. جاراتۋشى يەڭ قۇلدارىنا ز ۇلىمدىق جاساۋشى ەمەس), – دەپ ەسكەرتەتىن. وعان قۇلاق اسقانىمىز دا, اسپاعانىمىز دا بار, – دەپ قوستادى دوسىنىڭ ءسوزىن جاقسىبەك. – ءتاڭىرى ادام بالاسىن اۋەلدە جاقسى نيەتپەن, جاقسىلىق ءۇشىن جاراتقان عوي. بىراق سول جاقسىلىق دەگەن قاسيەتتى ۇعىمدى, جۇمىر باستى پەندەلەردىڭ ءبارى بىردەي قاستەرلەپ, باعالاي ءبىلدى مە؟!
ء–يا, دۇرىس ايتاسىڭ, – دەيدى قايىرىمبەك, – اللانىڭ ادامعا بەرگەنى شەكسىز عوي. تىرشىلىك جاساسىن, نەسىبەسىن تاپسىن دەپ جارىق دۇنيەگە يە ەتتى. قالاۋىنشا ءجۇرىپ-تۇرسىن دەپ ەركىندىك بەردى. بىراق جاراتۋشىنىڭ بۇل كەڭشىلىگىن كوپشىلىگى تەرىس پايدالاندى. اشكوزدىكپەن, ارامدىقپەن تويىنۋعا پەيىل بولدى. تويىنعاندارى ءوزىن جاراتقان قۇدايىن تانىماي, كۇپىرلىككە بوي ۇردى. سونان سوڭ, تاۋبەسىنە كەلسىن دەپ ءتاڭىرى ءوزى ولاردى قيىندىققا ۇرىندىردى, سىناققا الدى. الايدا مۇنان ساباق الىپ, يماندىلىققا بۇرىلعاندارى از بولدى. مىناۋ ازاپ تارتۋشىلار سول كۇپىرلىككە بارعاندار مەن تاۋبەسىنە كەلمەگەندەر شىعار. «اقيرەتتى ويلاعان جانعا ول جاقتا يگىلىك بار. جالعان ءپاني پايداسىن عانا ىزدەگەنگە اقيرەتتە جاقسىلىق بولمايتىن ءتارىزدى» دەۋشى ەدى قايران اتالارىمىز. ادام بالاسىنىڭ دۇنيەگە پەرىشتە كەيىپتە كەلەتىنى انىق. ال وسە كەلە ءبىرى بۇزىق, ءبىرى ءتۇزۋ, تىرشىلىكپەن ءومىر وتكىزەتىنى قالاي؟ نەنىڭ ناتيجەسى ەكەن؟
– پەيىل-قۇنىنا قاراي دا, – دەدى جاقسىبەك.
– پەيىل-قۇننىڭ توركىنى, باستاۋى قايدان شىعادى؟ الدەبىر زاماندا قاتەلىككە ۇرىنىپ, كۇناعا باتقان اتا, اكەلەردەن تارتقان تەك قۋعان قۇبىلىستىڭ سالدارى ما؟ جوق, الدە, قورشاعان, وسكەن ورتاڭ مەن قوعامنىڭ; سونداي-اق قوسىلعان, سەرىكتەس بولعان جانداردىڭ بويىنداعى جامان ادەتتەن جۇعاتىن كەسەل مە ەكەن؟
– ەكەۋىنىڭ دە اسەرى بار شىعار. كىسىنىڭ جاقسى-جامان تىرلىككە ۇرىنۋىنا ارالاس-قۇرالاس, بىرگە جۇرگەن جانداردىڭ دا اسەر, ىقپالى بولسا كەرەك. كىشكەنتاي كەزىمىزدە قاسىمىزداعى تەنتەكسۇرەي بالانىڭ قىلىعىنا ىلەسىپ, الدەنە ء«بۇلدىرىپ» قويساق «قوسىلعان قويىڭ جامان» دەۋشى ەدى انالارىمىز. قاتار ءجۇرىپ, ءبىرىن-ءبىرى جارعا يتەرۋدەن كەتارى ەمەس, ىشتەرىنە ساقتاعان پىكىرىن سىرتقا شىعارماي, ءبۇيى كوڭىلدەنىپ, تىمپيىپ, باقاسىپ وتەتىن «دوس-جارانداردان» ءبىر-بىرىنە قايدان ىزگىلىك جۇعىستى بولسىن. مۇندايلاردى قاريالار «شايتان قوسقان», ال كەلىسىمى جاراسقان, ىقىلاستارى ءتۇزۋ ەكى جاندى «قۇداي قوسقان» دەۋشى ەدى. «ادامنىڭ دوسى – پەرىشتە, جاۋى – شايتان» دەگەن. ءاسىلى پەندەنى ازعىرىپ, اداستىراتىن, ارازداستىراتىن سول پالەكەت شىعار.
بۇل سونىڭ ءىسى بولار.
– ءتاڭىرى ءوزى ادامدى دۇنيەگە كەلتىرىپ, «بارلىعىڭ ەندى بۇعان ساجدە ەتىڭدەر» دەگەندە باسقا پەرىشتەلەردەن ءبولىنىپ, ءىبىلىس-شايتان بۇل ۇكىمگە مويىنسۇنبايدى عوي. سوندا اللا قارعىستاپ: «كەت بۇل جەردەن» دەپ قۋعاندا, شايتان: «اقىرىنا شەيىن بولۋىما مۇرسات بەر» دەيدى. اللا ول ءوتىنىشىن قايىرمايدى. سوندا ول زالىم: «مەن بىراق, بۇل ادامزاتتى ءومىربويى ازعىرىپ, دۇرىس جولدان اداستىرۋمەن بولامىن» دەپ كەساپاتتانادى. اللا: «ادال پەندەلەر سەنىڭ ءاز-ازىلدىگىڭە ەرمەيدى» دەپ تۇجىرىمدايدى.
قاسيەتتى قۇراننىڭ تۇسىنىكتەرىندە كىمنىڭ يماندى, كىمنىڭ يمانسىز بولۋى ءوز ءىس-ارەكەتىنە بايلانىستى ەكەنى, اللا-تاعالانىڭ اركىمگە جاقسى, نە جامان جولىن ءوزى تاڭداسىن دەپ ەرىك بەرگەنى, ويلانسىن دەپ قۇراندى تۇسىرگەنى, ەرىك بەرگەن سوڭ ولاردى جاقسى, نە جامان ءىس-ارەكەت ەتسە دە تەجەمەيتىنى ايتىلادى.
– ال ءبىز ەكەۋمىز ءبىر-بىرىمىزگە ادال ءسوزىمىزدى قالتارىسسىز ايتۋدان تارتىنباعان ءتارىزدىمىز, – دەدى جاقسىبەك ءبىر شۇكىرلىك سەزىممەن, – ايتەۋىر «مۇنىڭ دۇرىس», «مۇنىڭ بۇرىستى» ىركىلمەي ايتا الدىق. ادال دوس بولىپ وتۋىمىزگە سونىڭ پايداسى تيگەن شىعار.
– مۇنداي جول, مۇنداي تاعدىردى نيەت-پەيىلىمىزگە وراي ءتاڭىرى ءوزى ىڭعايلاعان شىعار. راحمەت ۇلى, جاراتۋشىعا! بالا كەزىمىزدەگى اتالارىمىزدىڭ «اقىرىن تىلە», «اقىرىن بەرسىن» دەپ وتىراتىنى وسى ما ەكەن؟!
– ويباي, انالاردى قارا!, – جاقسىبەكتىڭ داۋىسى وقىس شىقتى. ءوزى الدەنەگە شۇقشيا كوز سالعان بويى سىلەيىپ قالىپتى. ول جاققا قايىرىمبەك تە نازار اۋدارعان.
توزاققا قاراي قاپىلتا ايدالعانداردىڭ ىشىندە بۇلاردىڭ دا ءبىراز تانىستارى سۇرىنە-قابىنا كەتىپ بارادى. و, توبا! تىرلىگىندە «قۋلىعىما نايزا بويلامايدى» دەگەن سەنىمدە مايپاڭداي باسىپ, شارۋاسى تۇگەل, جاي كۇيدە جۇرەتىن انا بىرەۋ ەندى ارتىنان قاسقىر قۋىپ كەلە جاتقان تۇلكىدەي الا وكپە, ابىگەر, جانۇشىرعان كۇيدە.
كوكىرەگى جالعان, كوسەمسىگەن سوزىمەن كوپتى اۋلاپ, ءومىر سۇرگەن, كەزىندە ەلدىڭ الدىندا جۇرەتىن اناۋ اقساقال دا سەندەلە سۇيرەتىلىپ بارادى. زامانىندا بالەلىك, پىسىقايلىق تابىستىرىپ, قاتارلارى «جاراسقان», قوسىلىپ الىپ, باسقاعا «وق اتاتىن» انا ءبىر قۋشىكەش, ءاز-ءازىل توپ شوعىرىمەن سەڭدەي سوعىلىسىپ, تەڭسەلۋدە. ازالى داۋىستارى توڭىرەگىن كۇڭىرەنتۋدە...
تاپ وسىنداي كەپتى باسىنان كەشىرىپ تۇرعانداردىڭ ىشىندە كىمدەر جوق دەيسىڭ...
اناۋ – بالەنشە عوي... اناۋ – تۇگەنشە عوي... اناۋ – و!, انانىڭ ءوزى. تىرلىگىندە نانى ءجۇرىپ, داۋىرلەگەن-اق ەدى. قۇدايدىڭ بەرگەن باعى مەن بايلىعىن سول قۇدايدىڭ تالاي ادال پەندەلەرىنىڭ وبالىنا قاراي قيانات پەن قۋلىققا جۇمساۋداي-اق جۇمساعان ساباز-تىن. ءتاڭىرى ءوزى وعان ايرىقشا نەسىبەسى مەن مارتەبەسىن جومارتتىقپەن سىيلاي وتىرىپ, سىنىنا دا سالىپ كورگەن. سول داۋىرلەگەن, دەر شاعىندا بۇل كىسىڭ جول اپاتىنا ءتۇسىپ, استىنداعى كولىگىمەن قۇزدان قۇلاپ, قۇداي باسقا بەرمەسىن, «بارىپ-قايتقان». كۇدەر ءۇزىپ, كەبىنىن دايىنداپ, كۇندىز-ءتۇنى قاسىندا وتىرعان توڭىرەگىندەگىلەردى تاڭدانىسقا قالدىرىپ, ازاماتىڭ سول جانتالاستان امان قالىپ, كوزىن اشىپ, باسىن كوتەرىپ, اياعىنا ءمىنىپ كەتكەن. مۇنى كورگەندەردىڭ ءبىرى:
– اللانىڭ راحىمىنا ءسوز جوق ەكەن-اۋ. ءتىرى قالادى دەپ كىم ويلاعان. ءتاڭىردىڭ ءوزى اراشاشى بولدى-اۋ – دەپ;
ءبىرى:
– اسىلىق, كۇپىرلىگى جەتكىلىكتى جان ەدى, بايعۇستىڭ, سونىڭ دا ءبىر زاۋالى شىعار, مىنا باسىنان كەشكەنى. بۇل ءبىر اللانىڭ سىناعى, ەسكەرتۋى ءتارىزدى عوي. ەندى ويلاناتىن بولار جازعان, – دەسىپ ءتۇس جورىعانداي ساۋەگەيلىك جاساعان. ال ونىڭ ءوزى جاعدايى تۇزەلىپ, اتىنا وتىرعان سوڭ, باياعى «ايدارىنان جەل ەسكەن» تابيعاتىن قايتىپ تاپقانىن كورگەن جۇرت:
– ويپىرىم-اي, ءا, – دەپ باستارىن شايقاعان دا قويعان.
بۇل ەكەۋى مۇنداي جاعداياتتى بالا كەزدەرىندە كينودان كورىپ پە ەدى, كىتاپتان وقىپ پا ەدى ەستەرىنە تۇسىرە الماي تۇر. كىسى ەتىن جەيتىن الدەنە جابايىلاردىڭ ءبىر ادامدى ۇستاپ الىپ, وسىلاي پىسىرگەندەرىن «كورگەندەرى» بار ەدى. بىراق وندا «وي, انانى قارا» دەپ تاڭدانا داۋىستاعاندارى بولماسا, اسا ءمان بەرمەگەن-ءتىن. قازىر مىنا كورىنىستەن تۇلا بويلارى تۇرشىككەندە وزدەرىن قويارعا جەر تاپپادى. وندا ول – جابايىلاردىڭ «ولجاسىنا» اينالعان سورلى – شىبىن جانى ءبىراز ۋاقىت شىرقىراپ تۇرىپ, جان تاپسىرىپ, ازاپتان قۇتىلار ەدى عوي. ال مىنا بايعۇس... ەكەۋلەرى زارەلەرى ۇشا ءبىر-بىرىنە اڭتارىلا قاراسىپ, جاۋاپسىز قالدى.
سول ساتتە:
– ءاي, قۇدايىنىڭ سۇيىكتى قۇلدارى! وزدەرىڭە ۋادە ەتىلگەن پەيىشتەرىڭە كىرىڭدەر! – دەپ داۋىستاعان جۇماق ساقشىنىڭ ماقپالداي جۇمساق ءۇنى ەستىلدى.
وسى شاقىرۋدى كۇتىپ تۇرعاندار كوڭىر قازداي مامىرلاي باسىپ, اللاسى ادال پەندەلەرىنە دايىنداعان ماڭگىلىك راحات بەسىگى – جۇماق جايعا قاراي بەت الدى.
بۇل ەكەۋى سولاردىڭ ورتاسىندا بارا جاتتى.
اللانىڭ راحىمى جاۋعان بۇل توپتىڭ اجار-سيپاتى قانداي كەلىستى ەدى دەسەڭشى. ەلى سۇيگەن پاتشالار; توڭىرەگىنە قۇداي جولىن ۇلگى ەتكەن اۋليەلەر مەن ابىزدار; ۇلتىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرگەن كەمەڭگەرلەر; جۇرتى ءۇشىن, ادىلدىك ءۇشىن باسىن تىككەن, ادام دەگەن قاسيەتتى ۇعىمدى اسقاقتاتا ساقتاي بىلگەن باتىر مەن باعلاندار; توڭىرەگىنە كەساپاتى ەمەس, شاراپاتى تيگەن, قولىنان كەلگەن جاقسىلىعىن بىرەۋدەن اياماعان قايىرىمدىلار; جاراتۋشىنىڭ بەرگەن داۋلەت-بايلىعىن ساۋاپتى ىستەرگە تارتىنباي جۇمساعان اتىمتاي-جومارتتار ءبىر-بىرىمەن ىقىلاستانا سالەمدەسەدى.
الدارىنان جۇماقتىڭ جۇپارى ەسەدى.
