ەلباسى ءوزىنىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» ستراتەگيالىق ماقالاسىندا ادام ەڭبەگى لايىقتى باعالانۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. ءوزىنىڭ كاسىبىن تەرەڭ مەڭگەرگەن, ەلگە ادال دا ءمىنسىز قىزمەت ەتىپ جۇرگەن, وزگەگە ۇلگى ەتەرلىك ەڭبەك ادامى بارلىق سالادا بار. ونى ورتا تانيدى, ارىپتەستەرى مەن ۇجىمى قادىرلەپ سىيلايدى. ال ەڭبەكتىڭ باعالانۋى مەن قۇرمەت كورسەتىلۋى ۇجىمنىڭ ۇسىنىسىن قولداعان باسشىلاردىڭ قۇزىرىندا ەكەنى انىق. جۋىردا تۇركىستان وبلىسىنىڭ 70-تەن استام مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگى باعالانىپ, ءتۇرلى ماراپاتتارعا يە بولدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءتول مەرەكەسىنە وراي وتكەن سالتاناتتى شارادا وبلىس اكىمى ج.تۇيمەباەۆ ەسەلى ەڭبەگىمەن دارالانعان دارىگەرلەردى «وبلىسقا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, وبلىس اكىمىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, العىس حاتتارىمەن ماراپاتتاپ, بىرنەشە دارىگەرگە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» توسبەلگىلەرىن تاقتى. ال ۇزدىك مەديتسينالىق مەكەمە رەتىندە تانىلعان وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرىنە شاعىن اۆتوبۋستىڭ كىلتى تابىس ەتىلدى. سونىمەن قاتار ۇزدىك اتانعان تۇركىستان قالالىق №3 پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى, اكۋشەر-گينەكولوگ نۇرجان ماحمۋتوۆكە جەڭىل اۆتوكولىك, سارىاعاش اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى يبراگيم تاشەۆكە تۇرعىن ءۇيدىڭ كىلتى تاپسىرىلسا, دارىگەر باقداۋلەت مىرزاقاسىم دا جاڭا پاتەرگە يە بولدى.
ال ەندى وسىنداي ماراپاتتارعا يە بولعان دارىگەرلەردىڭ الاڭسىز ەڭبەك ەتۋىنە قانداي جاعدايلار جاسالۋدا؟ جالپى وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. مىسالى, وتكەن جىلدىڭ وزىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن مەديتسينا سالاسىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا 6,2 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپتى. ال مەرەكە قارساڭىندا ءوڭىر باسشىسى وبلىستاعى بىرقاتار اۋرۋحانا مەن ەمحانالارعا 27 جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتىنە ارنالعان كولىكتىڭ كىلتىن تابىس ەتكەن بولاتىن. جىل سوڭىنا دەيىن وڭىردەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە تاعى 20 ارنايى كولىك بەرىلمەك. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بولىنەتىن قارجىنىڭ جىلدان-جىلعا ارتۋى ارقاسىندا جەرگىلىكتى مەديتسينالىق مەكەمەلەر ەڭ وزىق ۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلىپ كەلەدى. دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ زاماناۋي جابدىقتالۋى ناتيجەسىندە تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 72,6-دان 72,9-عا دەيىن ارتتى. جىل باسىنان بەرگى ءتورت ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭىردە انالاردىڭ ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 8,2% بولىپ وتىر. ياعني بىلتىرعى 4 ايمەن سالىستىرعاندا 52,4%-عا تومەندەگەن. نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى اناعۇرلىم كەمىگەن. اتاپ ايتقاندا, ءتىرى تۋعان 1000 بالاعا شاققاندا بۇل كورسەتكىش – 8,6% (210 ءولىم-ءجىتىم). ال بىلتىر العاشقى 4 ايدا ول 9,8% ەدى. تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى – 0,7%. تيىسىنشە بۇل پوزيتسيا بىلتىر 4 ايدا 1,3% بولاتىن. بيىل جالپى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 8 ميلليارد تەڭگە باعىتتالىپ, اعىمداعى جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن كەستە بويىنشا ونىڭ 2,1 ميلليارد تەڭگەسى نەمەسە 26,8%-ى يگەرىلىپتى.
وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قازىرگى ۋاقىتتا 7 مىڭنان استام دارىگەر مەن 25 مىڭ مەيىربيكە ەڭبەك ەتەدى. حالىق سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى اۋدان, قالالاردا 10 امبۋلاتوريالىق ەمحانا سالىنۋدا. ناقتىراق ايتcاق, كەنتاۋ, شىمكەنت قالالارىندا, جەتىساي جانە سايرام اۋدان ورتالىقتارىندا 500 ادام, مىرزاكەنت پەن اتاكەنتتە 250 ادام قابىلدايتىن ەمحانالار تۇرعىزىلۋدا. ال شاردارا قالاسىندا 150 ادام قابىلدايتىن اۋداندىق ەمحانا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ جاتىر. تولەبي اۋدانىنىڭ 1 مامىر اۋىلىندا 120 ادام قابىلدايتىن اۋىلدىق ەمحانا, سارىاعاش اۋدانىندا 50 ادامدىق قىزىلجار دارىگەرلىك امبۋلاتورياسى, سونداي-اق سايرام اۋدانىندا 25 ادامدىق كولكەنت دارىگەرلىك امبۋلاتورياسى, سارىاعاش اۋدانىندا 100 ادامعا شاقتالعان دەربىسەك اۋىلدىق ەمحاناسى سالىنۋدا. شىمكەنت قالاسىندا ونكولوگيالىق ورتالىق پەن تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەردىڭ, سارىاعاش قالاسىندا وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلى تۇردە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا كەزەڭ-كەزەڭىمەن سالىناتىن بولادى. سونداي-اق سوڭعى جىلدارى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. مىسالى, يننوۆاتسيالىق ادىستەردى قولدانا وتىرىپ, بيىل 538 – لور, 639 –كوز, 361 – گينەكولوگياداعى لاپاروسكوپيالىق وپەراتسيالار, تۋىستىق دونوردان باۋىردى الماستىرۋ بويىنشا 2 وپەراتسيا, سونىمەن قاتار دونورلىق بۇيرەكتەردى الماستىرۋ بويىنشا – 10, جامباس جانە تىزە بۋىندارىن ەندوپروتەزدەۋ بويىنشا 99 وپەراتسيا ويداعىداي جاسالدى. ياعني وڭىردە دەنساۋلىق سالاسىن دامىتۋ, تۇرعىندارعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان ءىس از ەمەس.
سىرقاتىنا ەم, جانىنا ءدارۋ ىزدەگەندەر دارىگەردىڭ كومەگىنە جۇگىنەرى حاق. ال دارىگەردىڭ ەڭبەگى مەن جۇمساعان ەنەرگيانىڭ ەڭ باستى باعاسى – اۋرۋ ادامعا كورسەتكەن كومەگىنىڭ ناتيجەسى. ارينە ەڭبەك باعالانۋىمەن قۇندى, ياعني دارىگەر ءۇشىن ناۋقاستىڭ العىسىنان جوعارى باعا بولماس, ءسىرا.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
تۇركىستان وبلىسى
