بابالارىمىزدان قالعان «يمان وتقا جانبايدى, تالانت جەردە قالمايدى» دەيتىن تىركەس ەستەرىڭىزدە مە؟! ماعان ءدال وسى ءتامسىل دوسىمجانعا قاراتىپ ايتىلعان سياقتى سەزىلەدى. ويتكەنى بۇل جىگىت راسىندا ەشقانداي كاسىبي انشىلىك مەكتەپتە وقىماعان, تابيعي تۋما تالانت. ءوزىنىڭ ايتۋى بويىنشا كادىمگى قاراجون, قاراپايىم قويشىنىڭ بالاسى. قۇدايعا شۇكىر, اكەسى قارپىق پەن مارقۇم اناسى ءتورت ۇل مەن ءۇش قىزىن قاناتتىعا قاقتىرماپتى. اسىرەسە, ءۇيدىڭ كەنجەسى دوسىمجانعا دەگەن ىقىلاستارى ەرەكشە. دوسكەندى انگە ىنتىق ەتكەن دۇنيە اۋەلى ءتاڭىر بەرگەن تالانتى بولسا, ودان كەيىن تۋعان توپىراعى قۇلاننىڭ قۇبا جونى مەن ق ۇلىن تابيعاتى. قارپىق اتامىز جاز جايلاۋدا تاڭنان تۇرىپ وتارىن ورگىزەدى. ءدال تۇستە اۋىل ماڭىنا اكەلىپ قويىن جۋساتىپ, ءوزى شايلانادى. وسى ساتتە كىشكەنتاي دوسىمجان بەلدەۋدەگى بەستىنى تاقىمعا باسىپ, اكەسى ءشاي ءىشىپ بولعانشا, وتارعا باس-كوز بولادى. ول جاي جۇرمەيدى, ماڭ دالانى جاڭعىرتىپ انگە باسادى. كەڭ دالا, كەرەمەت ولكە, وعان كۇرەڭ بەستىنىڭ جەلىگى مەن كۇلتەلى ۇلدىڭ كەۋدەسىن كەرگەن كورىگىن قوسىڭىز... كەيدە ويلايمىن: شالقار عالامدى ءبىر شاراناعا سىيدىرىپ, دالانىڭ مۇنار ساعىمىن تۇندىكتەي ءتۇرىپ ايتاتىن دوسىمجاننىڭ سول كەزدەگى تابيعي ءانىن تاعى ءبىر تىڭدار ما ەدى.
ۋاقىت ءوتتى. دوسىمجان ەر جەتتى. ونىڭ الدىندا شەشىمىن تابۋى ءتيىس جالعىز سۇراق تۇردى. «ونەر جولىن قۋامىن با, الدە ينجەنەر بولامىن با؟» اكەسى ايتتى: بالام ونەرىڭ ۇستەم بولسا ەشقايدا قاشپايدى, ودان دا ينجەنەر بولساڭشى! ۇكىم ورىندالدى. سول كەزدەگى جامبىل گيدرومەليوراتيۆتىك قۇرىلىس ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. كەشىكپەي وقۋدى ءبىتىردى. بىراق جالپاق الەمدى نارىق دەيتىن «جالماۋىز» جايلاپ كەتىپ, ءبارى جايىنا قالدى. ەندى قايتپەك كەرەك؟ قۇداي بەرگەن تالانت, نەگە ءان سالماسقا...
ءوزىنىڭ دارا تالانتىمەن جامبىل وڭىرىنە تانىلا باستاعان جىگىت, ورتا كورمەككە الىپ-ۇشىپ الماتىعا كەلدى. وندا ارانجيروۆششيك باعلان وماروۆپەن تانىستى. جاس جىگىتتىڭ تەرەڭ تىنىسىن بىردەن اڭداعان سازگەر باعلان «سەن مىقتى ءانشى بولاسىڭ, تەز ۇلكەن ورتاعا كىر» دەيدى. دوسكەن «ۇلكەن ورتا» ىزدەپ ويلانىپ تۇرعاندا, استانادان «جاڭادان اشىلىپ جاتقان پرەزيدەنت وركەسترىنە كەلسىن» دەگەن اقۇلپا حابار قالىقتاپ جەتتى. ءسويتىپ تاعدىر جولى ونى ارقاعا باستادى.
2000 جىلدىڭ قاڭتار ايى. استانا قالاسى. ارقانىڭ اقبۇرقاق بورانى مەن سارىشۇناق ايازى جىپ-جىلى جامبىلدان كەلگەن جاس جىگىتتىڭ الما بەتىنەن الما-كەزەك سۇيگەندە دوسكەن «ويداعى وپ-وڭدى قۇستىڭ جىپ-جىلى ۇياسىنداي ءۇيىمدى تاستاپ, قۇبىلادان ۇيتقي سوققان قارلى داۋىلعا قايدان كەلدىم» دەگەن دە شىعار. وزىنەن سۇرادىم. باسىن يزەدى. – بىراق, – دەيدى دوسىمجان. – سول كەزدە تۇلا بويىمدا زور ءۇمىتتىڭ ۇشقىنى وياندى, قازاق ەلىنىڭ جارقىراپ اتقان تاڭىنا نەگە تاڭىلماسقا دەگەن ىنتا پايدا بولدى, راسىن ايتقاندا, ۇلان-عايىر دالامىزعا ۇلى ءدۇبىردىڭ سارىنى جەتكەنىن ىشتەي اڭعاردىم.
ول كەزدە جاڭادان اشىلعان پرەزيدەنت وركەسترىنە اسا جاۋاپتى مىندەت جۇكتەلدى. سەبەبى شەتەل قوناقتارىنا ونەر كورسەتۋ, سونىمەن قاتار ەلباسى دارگەيىندەگى بارلىق مادەني شارالاردى اتقارۋ وسى ۇجىمعا جۇكتەلدى. سوندىقتان دا بۇل قاتارعا قوسىلعان ونەرپازدارعا اسكەري شەن-شەكپەن بەرىپ, مىقتاپ بەكىتتى. ناقتىراق ايتقاندا, جايىلىپ كەتۋگە بەيىم ءانشى-ارتىستەردى اسكەري تارتىپپەن تۇسادى. ءسويتىپ بۇل ونەرپازدار ساپىنا ەلميرا جاڭابەرگەنوۆا, كلارا تولەنباەۆا, ارداق بالاجانوۆا, اسەل مادەكەشوۆا, مەدەت سالىقوۆ, اللاجار قايبار سىندى تالانتتى قىز-جىگىتتەر توپتاستى. جوعارىدا باعلان وماروۆ ايتقان «ۇلكەن ورتا» وسى ەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭادان بوي كوتەرگەن ەلوردانىڭ مادەني ءومىرىن گۇلدەندىرۋ ءۇشىن بارلىق تالانتتار وسىندا توپتاستىرىلدى.
– وسىنداي تالانتتار توعىسقان ورتاعا كىرىپ بوي تۇزەدىم, ءارى كاسىبي ماماندارمەن تالاسا-تارماسا شىعارماشىلىق قۋاتىمدى شىڭدادىم, – دەيدى دوسىمجان قارپىق ۇلى. ويتكەنى بۇل ونەرپازداردىڭ ارقايسىسى ءبىر-ءبىر شىڭ, ءارى ءبىر-ءبىر مەكتەپتىڭ وكىلى. ال دوسكەننىڭ بۇلاردان ايىرماشىلىعى – جانر تالعاپ جاتپايدى. كانىگى بالۋان سياقتى وڭ جامباسقا كەلگەنىن اۋدارىپ تاستاي بەرەدى. قاجەت بولسا ەسترادامەن دە, وركەسترمەن دە, جەكە داۋىستا, دومبىرامەن دە, كەرەك پە فولكلورلىق جىر-تەرمەلەردى دە ءيىن قاندىرىپ ورىندايدى. قىسقاسى امبەباپ. بۇنداي ءانشى پرەزيدەنت وركەسترىنە اسا قاجەت-ءتىن. قازاقتىڭ الگى «ىزدەگەنگە – سۇراعان» دەگەنى وسى شىعار.
ءسويتىپ ەل قاتارلى باس قالاعا باۋىر باسقان دوسىمجان تاڭاتاروۆ كاسىبي ارىپتەستەرىمەن قاتارلاسا, قاناتتاسا ءجۇرىپ شىڭدالدى. اڭگىمە اراسىندا دوسكەن ايتادى: ەلورداعا جينالعان انشىلەردىڭ دەنى بۇعان دەيىن تالانتتارىمەن تانىلعان, ءبىر ءوڭىردىڭ تاڭدايىنا بالانعان ونەرپازدار-تىن. ال مەنىڭ ءجونىم بولەك. سەبەبى مەنى ەلگە تانىتقان دا, تارلانداتقان دا استانا. ياعني مەنىڭ ونەردەگى ەنشىم ەلوردادان بۇيىردى. سوندىقتان دا ءوزىمدى استانالىق ءانشىمىن دەپ ەسەپتەيمىن. راسىندا سولاي. مەنىڭ بىلەتىنىم: 2000 جىلدىڭ سوڭىندا «تاماشا» ءازىل-سىقاق تەاترى تەلەديدار ارقىلى مەرەكەلىك كونتسەرت بەردى. وسى شاراعا قاتىسىپ, ءان سالعان دوسىمجاندى تەلەەفيردەن «استانالىق ءانشى» دەپ تانىستىردى.
ءسويتىپ... زامانى جاڭارىپ, قالاسى جاسارىپ, دۇنيەسى گۇلدەنىپ, دالاسى بۇرلەنىپ جاتقان ۋاقىت شىعارماشىلىق ادامنىڭ شابىتىن شاقىرماۋى مۇمكىن ەمەس. استانامەن بىرگە دوسكەننىڭ دە شابىتى شارىقتادى. ەڭ اۋەلى, جامبىل جاباەۆ اتاسىنىڭ «وتانىم دەسەم...» دەيتىن جىرىنا ءان قوسىپ: «وتانىم دەسەم ويىما, شالقىعان شالقار كول تۇسەر, كوك جيەگى بالقۇراق, كوكوراي شالعىن جەر تۇسەر» دەپ شىرقادى. «بۇل ءاندى ايتقاندا كوز الدىمدا سارىارقانىڭ سامالى جۇپار, سارى دالاسى تەربەلىپ تۇرادى» دەيدى ءانشى. ودان كەيىن ساكەن اتاسىنىڭ «سارىارقاسىن» جاڭا تىنىسپەن ورىنداپ, سازگەر باۋىرجان ەڭسەباەۆتىڭ مارش ماتىنىمەن جازىلعان «استانا» انىنە ارعىماقتىڭ دۇبىرىندەي تىڭ ەكپىن قوستى. 2008 جىلى قالانىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويىنا ارناپ جەكە كونتسەرت بەردى. ول ءۇردىس 2014 جىلى تاعى دا جالعاسىپ, «وتانىم دەسەم...» دەگەن اتپەن شىعارماشىلىق كەشىن وتكىزدى. «بيىل ەلورداعا 20 جىل, مەنىڭ شىعارماشىلىعىما دا 20 جىل تولىپ وتىر. وسى ەكەۋىن ورايلاستىرىپ تاعى ءبىر كونتسەرت بەرۋدى جوسپارلاپ ءجۇرمىن», دەيدى دوسىمجان قارپىق ۇلى.
بۇل اڭگىمە ءسوز اراسىندا ايتىلىپ قالدى. – وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن دەيدى, – دوسىمجان. ءبىر ءان ايتۋ ءۇشىن الماتىعا باردىم. جولاي ۇشىراسقان «نۇر-مۇقاسان» توبىنىڭ جىگىتتەرى: ء«بىر ءان ءۇشىن يتارقاسى قياننان ۇشىپ كەلدىڭ بە؟» دەپ كۇلدى. مەن ايتتىم: ء«بىر كۇندەرى بولادى. ءبىر ءان ءۇشىن سەندەر استاناعا ۇشىپ باراسىڭدار». وسىمەن اڭگىمە ءتامام.
قىزىق بولعاندا وتكەن جىلى دوسكەن ويدا-جوقتا استانادا جۇرگەن «نۇر-مۇقاسان» جىگىتتەرىمەن جولىعادى. «نە جۇمىسپەن جۇرسىڭدەر باۋىرلار؟» «وسىندا ءبىر ءان ايتۋ ءۇشىن كەلىپ قالدىق». بۇل جاۋاپتى ەستىگەن دوسكەن باسىن شايقاپ, انا ەكى جىگىتكە بۇدان ون شاقتى جىل بۇرىنعى اڭگىمەنى ەستەرىنە سالادى. ۋاقىت-اي دەسەڭىزشى, اۋىزدان شىققان ءسوزدى اقيقاتقا اينالدىرعان.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
