ەلىمىزدىڭ ءوز تاڭداۋىمەن, ءوز ەركىمەن جاڭا استاناسىن زامانىنا ساي جارقىن ساۋلەتىمەن تۇرعىزۋى – مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەمىسى.
ولاي دەيتىنىمىز, بۇرىنعىداي وداق قۇرامىندا نەمەسە الدەقالاي ماسكەۋگە باعىنىشتىلىق جاعدايدا بولساق, مۇنداي ۇلكەن مەگاقالا سالۋ مۇمكىن بولماس ەدى. ويتكەنى ول زاماندا كەز كەلگەن ءىرى كاسىپورىن, نەمەسە ءىرى الەۋمەتتىك, مەديتسينالىق نىسان, ماسەلەن استاناداعىداي كارديولوگيالىق ورتالىق قۇرىلىسى ماسكەۋدىڭ رۇقساتىنسىز سالىنبايتىن. استانا قايدا, اۋدان, ەلدى مەكەن ماسكەۋدىڭ قۇزىرىنسىز اشىلمايتىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ باعا جەتپەس قۇندىلىعى وسىنداي تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزدەن-اق كورىنىپ تۇر عوي. ءار قازاقستاندىق وسىنىڭ قادىرىن ءبىلىپ قانا قويماي, سونى قاستەرلەپ جۇرۋگە مىندەتتىمىز دەپ ويلايمىن.
تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعى ءبىر جارقىراعان كورىنىسى – كۇنى كەشە جاريا بولعان تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ, شىمكەنت قالاسىنا استانا, الماتى قالالارىنداي مارتەبە بەرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ جارلىعى. مۇنداي شەشىم دە بۇرىنعىداي وداق قۇرامىندا مۇمكىن بولماس ەدى. بۇل جارلىق – ەل الەۋەتى وسكەنىنىڭ كورسەتكىشى. ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-باسقارۋ قۇرىلىسىنداعى مۇنداي جاڭالىق تا – تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ قۋاتتانۋ, وركەندەۋ مۇمكىندىگى. وسىنداي مۇمكىندىكتەردىڭ قادىرىن, قاسيەتىن ساناسىمەن سەزىنىپ, كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ ءجۇرۋ دە – ءار ازاماتقا پارىز.
جاڭا داۋىرىمىزدە ۇلتىمىزدىڭ تاريحىندا عاسىرلار بويىنا ارمان بولىپ, قول جەتكىزە الماعان تالاي-تالاي قۇندىلىقتار ءومىرىمىزدىڭ جاڭا مازمۇنىن ايشىقتاپ, سالتانات قۇردى. استانا تەك قازاقتىڭ بىرلىگىن تۇتاستىرىپ, ىنتىماعىن ارتتىرىپ قويماي, سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوستىڭ باعىن اشىپ, ىرىسىن تاسىتتى.
استانا – مەملەكەتتىك تاريحىمىزدىڭ ۇلى جەڭىسى.
استانا – مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مۇمكىندىگى, كەڭىستىگى, قابىلەتى مەن ستراتەگيالىق بولاشاعى.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» ماقالاسىندا دا, سوڭعى شىققان «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى ىرگەلى ەڭبەگىندە دە استانا جوباسىنا جانە ونىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنداعى ايرىقشا ماڭىزىنا جان-جاقتى باعا بەرىلگەن.
جىل وتكەن سايىن ءار ازاماتتىڭ, اسىرەسە جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا قازاقستان حالقىنىڭ جاڭا تاريحى مەن وتانىمىزدىڭ جۇرەگى استانا قالاسىنا دەگەن ايرىقشا سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى مەن پاتريوتتىق رۋح قۋاتى دا ارتا تۇسەرى حاق.
استانا – ۇلتتىڭ ۇجدانى, حالىقتىڭ رۋحى. استانانىڭ تاريحى مەن قاسيەتتەرى – مەرەيتويلار تۇسىندا عانا ەمەس, ۇنەمى ۇزبەي ايتىلىپ, ەلىم دەگەن ءار ازاماتتىڭ كوكىرەگىندە, ساناسىندا جۇرەتىن ۇعىم. وسى ۇعىمنىڭ اياسىندا استاناعا, مەملەكەتىمىزگە, مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزگە دەگەن وتانشىلدىق سەزىم تۇراقتالۋى ماڭىزدى بولماق.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى استانا جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى جاڭا زاماندا ۇلتىمىزدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ ساپاسىن وڭالتىپ, وركەنيەتكە بەت بۇرعىزۋمەن عانا شەكتەلگەن جوق. بۇل باعىتتا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق يگىلىكتەر جەتكىلىكتى.
ەڭ نەگىزگىسى استانا قۇرىلىسى ەلدىڭ ەزىلگەن رۋحىن وياتىپ, جاڭعىرتتى. عاسىرلارعا سوزىلعان وكتەم جۇيەنىڭ قىسىمى مەن قۋعىنداۋىنان جاسىپ, باسىلىپ قالعان ساناعا ساۋلە ءتۇستى.
ەل, مەملەكەت ءوز تاعدىرىن ءوزى شەشە الاتىنىن سەزىنىپ, ءتۇيسىندى. قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق ورتالىعىندا, ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ سارىارقاداي ۇلى دالاسىنىڭ توسىندە عاسىرلار بويى بوداندىقتىڭ باتپان ەزگىسىنەن باۋىرىن جازا الماعان ەجەلگى ەسكى قالا ساز بالشىقتان ارىلىپ, قايتا تۇلەپ, اجارى اشىلىپ, قۇلاشىن ەركىن سەرمەپ, ۇلتتىڭ جاڭا ءداۋىرىنىڭ كەلبەتىن كورسەتىپ, جاڭا ورىسكە كوسىلدى. ەسىلدىڭ ەكى جاعاسىندا بىردەي الەمدىك دارەجەدە كورىنىپ, ءسوزىن جەتكىزە الاتىن جارقىن كەلبەتتى, ءسان-سالتاناتىنا كورگەن كوز قىزىعارلىق جاڭا قالا بوي تۇزەدى.
بۇگىنگى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جاڭا زامانداعى ۇلى جەڭىستەرى مەن جەتىستىكتەرى, اسىرەسە اعا ۇرپاقتىڭ كوز الدىندا وتكەندىكتەن, ونى وسىدان وتىز جىل بۇرىنعى وداق قۇرامىندا بولعان نە جاعدايدا دا شەكتەۋلى, قۇرساۋلى ماسكەۋدىڭ «اۋزى» مەن «قولىنا» قاراعان ەرىكسىز كۇندەرىمىزبەن سالىستىرىپ وتىرۋىمىز – ءارى تابيعي, ءارى ورىندى. ويتكەنى ءبىزدىڭ ول زاماندى كەيىنگى ۇرپاق بىلە بەرمەيدى.
ولارعا مەملەكەتىمىزدىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنىن ايتىپ-جەتكىزۋ اعا ۇرپاقتىڭ مىندەتى. ونىڭ قاجەتتىلىگى جاي اڭگىمە ايتۋدا ەمەس, جاس ۇرپاق بۇگىنگى يگىلىكتەردى كورىپ, سونىڭ اۋانىندا ءومىر ءسۇرىپ, ۇنەمى وسىلاي بولعان ەكەن, الداعى ۋاقىتتا دا بولا بەرەدى ەكەن دەگەن جالعان, الدامشى ۇعىمنىڭ اسەرىندە شەكتەلىپ قالماۋى كەرەك. تاۋەلسىزدىگىمىزدەن كوز جازىپ, رۋحاني, ساياسي بوداندىق قۇرساۋىندا بولعان شاراسىز تىرلىگىمىزدى ۇمىتپاي, ونىڭ زارداپتارىن بۇگىنگى ومىرىمىزگە ساباق ەتۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە الاتىن مۇمكىندىگىمىزدى دە كۇشەيتەمىز. تاريح ساباقتارى دەگەنىمىز دە ءبىر قول جەتپەيتىن نەمەسە ابستراكتىلى تۇسىنىك ەمەس. كادىمگى ءبىلىم, تاريحي زەردە, ۇلتتىق سانا. ۇلتتىق سانامىز مىقتى ءارى ساپالى بولعاندا عانا قامسىز بولمايمىز. وتكەن مەن بۇگىن, بۇگىن مەن بولاشاق اراقاتىناسىن, ەرەكشەلىكتەرىن ەكشەلەي وتىرىپ, قاۋىپ قايدان, نەدەن بولارىن دا بولجاي الامىز. ماسەلەن, كوپ قازاقتىڭ ءوز انا تىلىندە سويلەي الماۋى, ءتىپتى كەيدە سويلەگىسى كەلمەۋىنىڭ ءوزى رۋحاني قاۋىپ ەكەنىن سانامىزبەن تۇيسىنە الماساق – قيىندىق سوندا بولادى. ونداي جاعدايعا دا نەشە ءتۇرلى بولجامدار ايتىلىپ ءجۇر. اتاپ ايتقاندا, ءتىل جويىلسا ۇلت قايدا بارادى؟
تاۋەلسىزدىگىمىزگە دەيىنگى داۋىردە تىلىمىزگە وداقتىق رەسمي بيلىك تاراپىنان شەكتەۋ دە, قىسىم دا بولدى. تاۋەلسىزدىككە قولىمىز جەتكەن تۇستا سول ساياساتتى مەيلىنشە اشىق سىنادىق. ال ەندى ءوز مەملەكەتتىگىمىز باستالعالى بەرى ول توسقاۋىلدىڭ ءبارى جويىلدى. كونستيتۋتسيامىزدا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ايشىقتادىق. وقۋ ورىندارى قازاقشالانىپ جاتىر. قازاقتىڭ ءوز انا تىلىندە سويلەمەگەنىنە بيلىكتى سىناپ, الدەكىمدەرگە سوقتىعىپ, كىنالاي بەرگەنشە, ءار ازاماتتىڭ ءوز ساناسى ويانىپ, ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن مەزگىل كەلدى ەمەس پە؟ بۇل تۋرالى دا ەلباسى كوپ ەڭبەكتەرىندە قاداپ ايتتى عوي. ياعني, ءار ازامات الدەكىمدەردى كىنالاي بەرمەي, وزىنەن ىزدەۋ, وزىنەن سۇراۋى كەرەك. ۇلتتىق سانا مىندەتى وسىندا. ءار ادامنىڭ ءوز وتباسىنا دەگەن تۇرمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى, ءار بالانىڭ مەكتەپكە بارىپ, ورتا ءبىلىم الۋى قانداي مىندەتتى بولسا – انا ءتىلىن ءبىلۋ مىندەتى دە سولاي بولارىن وتباسىندا ءتۇسىنۋ قاجەتتىلىگىنە اركىمنىڭ ساناسى وياناتىن كەز دە كەلدى.
وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا ەلباسى ەڭبەكتەرىندە ايتىلىپ, كوتەرىلىپ كەلەدى. ونى ءتۇسىنىپ, جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا جەتكىزۋ دە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ, مەملەكەتتىڭ قۇزىرلى ينستيتۋتتارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, پارلامەنت, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ, اتقارۋشى بيلىك سالالارىنىڭ, سوت بيلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, وقۋ ورىندارىنىڭ مەملەكەتتىك مىندەتى بولسا, ءاربىر اتا-انانىڭ, ازاماتتىڭ تەكتىك پارىزى. بۇل دا تىكەلەي سانا, مەملەكەتتىك سانا قالىپتاستىرىپ, تاربيەلەۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستى.
استانا – جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا, بويىندا ۇلتتىق پاتريوتتىق, وتانسۇيگىشتىك رۋح تاربيەلەيتىن اسىل وردا. ارينە ول وزدىگىنەن سونداي بولا المايدى. ونىڭ سونداي وتانشىل مازمۇنىن ۇيىمداستىرىپ, تولىقتىرىپ, ەل يگىلىگىنە جاراتۋ بارلىعىمىزدىڭ ابىرويلى بورىشىمىز بولۋى ءتيىس.
وتانشىلدىق, وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرى ادامنىڭ مىنەز-قۇلقى ىسپەتتى ادامگەرشىلىك سەزىمىندەي ادامنىڭ تابيعاتىنا, بولمىسىنا ءتان بولۋى ءتيىس. وتان وتباسىنان, اتا-انانىڭ تاربيەسىنەن باستالادى. استاناعا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن تۇرعىندار كەلدى. ۇلكەن دە, كىشى دە بار. نەگىزىنەن جاستار كەلدى. جاستار جاڭا ءومىر, تۇرمىسقا يكەمدى. ال جاستاردىڭ دۇنيەتانىمى, ۇلتتىق, تەكتىك ساناسى, ۇلتتىق مۇددەنى ءتۇسىنۋى قالاي؟
وكىنىشكە قاراي, بىزدە كوپتەگەن ۇجىمداردا وتانسۇيگىشتىك, پاتريوتتىق تاقىرىپتارى رەسمي جينالىس, قوعامدىق-ساياسي شارالار نەمەسە اتاۋلى مەرەكەلەر تۇسىندا, سونىڭ تاقىرىپتىق شەڭبەرىندە عانا ايتىلادى. ياعني, ناۋقانشىلدىقتان ارىلا الماي ءجۇرمىز دەگەن ءسوز. بۇل دا ءالى ۇلتتىق سانامىزدىڭ تومەندىگىن كورسەتەدى. جينالىس, ءارتۇرلى عىلىمي كونفەرەنتسيالاردا, دوڭگەلەك ۇستەلدەر اۋانىندا بۇل تاقىرىپ از ايتىلمايدى. بىراق سانا, دۇنيەتانىم كەڭىستىگىندە وزگەرىس شامالى.
ال استانا تاقىرىبى قۇرىلىس نىسانىن تۇرعىزۋ, ساۋلەت ونەرىنىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋ عانا ەمەس, استانا – جاڭا رۋحاني سانا, جاڭا دۇنيەتانىم, ۇلتتىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيىمەن, دارەجەسىمەن كورىكتى دە ماڭىزدى بولارى حاق.
مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسى, ەلباسىنىڭ بارلىق ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەرى استانادا, اقوردادا قابىلدانىپ, پارمەنى بۇكىل ەلگە, مەملەكەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىنە تارالۋى زاڭ, ءارى بۇلجىتپاي ورىندالۋى ءتيىس. سول سياقتى استانا كوپتەگەن شارالارعا دا باستاماشى بولاتىنى بەلگىلى. ياعني استانا بۇكىل ومىرىمىزگە رۋحاني ازىق, ۇلگى بولۋى كەرەك. استانا وركەنى قالاي وسسە, ونىڭ رۋحاني ءورىسى دە ەركىندىكپەن شارىقتاعانىن كۇتەدى جۇرت.
استانانى الماتىدان جاڭا قونىسقا كوشىرگەندەگى تاعى ءبىر ماقسات – جاڭا مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ, حالىققا قىزمەت ەتەتىن ورىنداردى مەيلىنشە بيۋروكراتتىق ءادىس-تاسىلدەردەن ارىلتۋ ەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جاس بۋىنى ءبىرىنشى كەزەككە ادالدىقتى, تازالىقتى, ادىلدىكتى, زاڭعا باعىنۋشىلىقتى, ۇلتتىق بىرلىكتى شىعارۋى ءتيىس.
استانادا, مەملەكەتتىك اپپاراتتا قىزمەت ىستەۋ كىمگە بولسا دا ەرەكشە مۇمكىندىك, مارتەبە. سونى اركىم دە قادىرلەي بىلۋگە مىندەتتى. استانا ۇلتىمىزدىڭ ەڭ جاقسى قاسيەتتەرىنىڭ, ەڭ وزىق ويىنىڭ ورتاسى بولۋى كەرەكتىگىنە دە ءار قازاق مۇددەلى. ەلباسى ءدال وسى سالاعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ, رەفورمالار جۇرگىزۋمەن كەلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ساپاسىن ەڭ وزىق, وركەنيەتتى مەملەكەتتەر دارەجەسىنە جەتكىزۋ جولىندا ارنايى رەفورمالار جۇرگىزىلىپ, كوپتەگەن يگىلىكتى جاڭالىقتار ەنگىزىلدى. بۇل كەشەندى جۇمىسقا قاجەتتى زاڭدار قابىلدانىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك اپپاراتقا جاڭا بۋىن, جاس تولقىن لەگى كەلدى. ولاردىڭ قاتارىندا شەتەلدىك وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العاندارى دا جەتكىلىكتى. «جاقسىدان ۇيرەن, جاماننان جيرەن» دەپ بابالارىمىز ايتقانداي, ولار ەلگە شەتەلدەردىڭ تەك جاقسى, جاعىمدى يگىلىكتەرىن ۇيرەنىپ اكەلۋگە تىرىسۋى قاجەت. سونداي-اق اسىرەسە رۋحاني سانا, ۇلتتىق مادەنيەت, ءتالىم-تاربيە, ادەپ, تاعى باسقا تەكتىك ماسەلەلەردە ءوز ۇلتىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىنىڭ دا ارتىقشىلىعىن ءبىلىپ, تۇرمىسىمىزدىڭ جاڭا باعىتىن دا ۇمىتپاعانىمىز ءجون.
استانا – قازاقتىڭ جاڭا داۋىرىنە قان جۇرگىزگەن جاڭا جوبا. وسى ۇلى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ, ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋ ارقىلى ۇلتىمىزدىڭ ۇزاق جىلدار بويىنا باسىنان وتكىزگەن قيىندىقتارىن ەڭسەرۋ جولدارى اشىلدى.
قازاق ءۇشىن ول زالالدار دەموگرافيالىق ويسىراۋ ارقىلى كورىنىس بەرگەن. رەسمي ستاتيستيكا مالىمەتتەرىنە جۇگىنسەك تەك وتكەن حح عاسىردىڭ الاپات دۇربەلەڭدەرى – رەۆوليۋتسيالار, سوعىستار, ساياسي ناۋقاندار, اشارشىلىق, ساياسي قۋعىن-سۇرگىندەردە حالقىمىزدىڭ جارتىسىنان استامى قىرىلىپ-جويىلعانى بەلگىلى. وسىنداي قىسىمداردىڭ زاردابىنان وراسان كوپ حالىق ءماجبۇرلى ميگراتسياعا ۇشىراپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىندە, اسىرەسە سولتۇستىك, ورتالىق وڭىرلەرىندە قازاقتىڭ سانى تىم تومەندەپ كەتتى. ءبىر بۇرىنعى اقمولا وبلىسى مەن وبلىس ورتالىعى بولعان اقمولا (تسەلينوگراد) قالاسىن الساڭىز دا جەتكىلىكتى. ءبىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى اقمولا وبلىسىندا قازاقتاردىڭ سانى جيىرما ءبىر-اق پروتسەنت, ال اقمولا قالاسىندا جەتى-اق پروتسەنت بولعانى ەلگە ايگىلى.
قانداي دا ەلدىڭ ءوسۋى, وركەندەۋى, ونىڭ تىرشىلىككە, ەڭبەككە قابىلەتتىلىگى, ارينە دەموگرافيالىق احۋالعا بايلانىستى.
سوكپ-سى بيلىكتەن كەتىپ, كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن بۇرىنعى بۇكىل وداق كولەمىندە ۇلكەن قوزعالىس, ەرسىلى-قارسىلى اعىلعان ميگراتسيالىق پروتسەستەر باستالدى. قازاقستاننىڭ ورتالىق جانە سولتۇستىك وبلىستارىندا شوعىرلانعان ءىرى ونەركاسىپ ورىندارى, تاۋ-كەن, كومىر, مەتاللۋرگيا, قورعاسىن, مىرىش, ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارى, اسكەري زاۋىتتار, جالپى رەسپۋبليكامىزداعى ونەركاسىپ سالاسىنىڭ 93 پايىزى تۇگەلدەي دەرلىك ورتالىققا, ياعني ماسكەۋگە باعىناتىن. ولارداعى ەڭبەك ەتەتىن ادامداردىڭ باسىم كوپشىلىگى نەگىزىنەن ورتالىقتان جىبەرىلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان بەس-ون پايىز جوباسىندا عانا جۇمىسشىلار الىناتىن. وسىنداي جاعدايلارعا كەزىندە تىڭ كوتەرۋگە سىرتتان كەلگەن ميلليونعا جۋىق ادامداردى, كارلاگ-ءتىڭ وزىندە ءبىر ميلليونعا جۋىق تۇتقىندار بولعانىن ولاردىڭ كۇزەتتەن باستاپ بارلىق تۇرمىسىن باقىلاعان قانشاما ادامدار بولعانىن ەسكەرىپ, باس شتابى الماتىدا ورنالاسقان ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىندە جەتى ءجۇز مىڭعا تارتا اسكەري كۇش تۇرعانىن, قازاقستانعا باعىنبايتىن قانشاما اسكەري پوليگوندار بولعانىن قوسساڭىز, تۇيىندەي كەلگەندە قازاقتاردىڭ سانى تاۋەلسىزدىك العان جىلداردا نەبارى 40 پايىزعا جەتەر-جەتپەس بولعانى سەبەبىن بايقايسىز. مىنە وسىنداي ارەكەتتەر ءوزىنىڭ ناتيجەسىن دە جوعارىداعىداي جەرگىلىكتى حالىق وكىلدەرىنىڭ قاتىناسىن تومەندەتكەنى بەلگىلى.
استانا ءوز شاڭىراعىن ورتالىق قازاقستاندا كوتەرۋى ارقىلى جاڭا قۇرىلىس الاڭى اشىلىپ, بۇرىنعى كاسىپورىندار جاڭا تەحنولوگيالىق جوبامەن جابدىقتالىپ, قايتا تۇلەدى, زامان تالابىنا ساي بۇرىن بۇل وڭىردە بولماعان جاڭا كاسىپورىندار ىسكە قوسىلدى. جاڭا قالاعا جاڭا ادامدار كەلىپ, الەۋمەتتىك نىساندار, مەديتسينالىق ورتالىقتار, ورتا مەكتەپتەر, جوعارعى وقۋ ورىندارى, تەاترلار, سارايلار, سپورت كەشەندەرى, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن تۇرعىن ۇيلەر سالىندى. مىڭداعان جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جاستار جاڭا كاسىپتەرگە وقىپ, ءبىلىم الىپ, ەڭبەككە ارالاستى. بۇرىن جالعىز قازاق مەكتەبى بولعان قالادا قازىر وتىزدان استام مەكتەپ اشىلىپ, جىلدان-جىلعا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن جەتكىنشەكتەر سانى ەسەلەپ ءوسىپ كەلەدى. ەندىگى جەردە بۇگىنگە دەيىن اشىلعان مەكتەپتەر جەتىسپەي, جاڭا مەكتەپ جوبالارى مەن قۇرىلىستارى قۇلاش سەرمەپ كەلەدى. ارينە شۇكىرشىلىك, قۋانارلىق جايلار. قالادا جاڭا استانالىق كوڭىل كۇي, جاڭا كەلبەت, جاڭا مادەنيەت قالىپتاسىپ كەلەدى. استانا حالقىنىڭ سانى بەس ەسەگە جۋىق ءوسىپ, قازىر الماتىدان كەيىنگى ەكىنشى مەگاپوليس بولدى. بۇرىن تۇرعىندارىنىڭ نەبارى جەتى-اق پايىزى قازاق بولعان قالادا قازىر سەكسەن پايىزعا جۋىق قازاقتار تۇرادى. بارلىق ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني-رۋحاني كورسەتكىشتەر تۋرالى دا ايتۋعا بولادى. بىراق سول كورسەتكىشتەر مەن جەتىستىكتەردىڭ ىرگەتاسى دا, قاينار كوزى دە, وركەندەر مۇمكىندىگى دە حالىق سانىنىڭ, ونىڭ تۇرمىستاعى ۇلەسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بولاتىنى دا بەلگىلى.
استانا بۇكىل ەل ەكونوميكاسىنا سەرپىندى كۇش بەردى. استانا كوشكەن العاشقى جىلدارى – ەندى الماتى پروۆينتسيا دارەجەسىنە ءتۇسىپ, ناشارلايدى دەگەن بولجامدار ايتىلعان. قۋانارلىعى – ولاي بولمادى. كەرىسىنشە, الماتى دا قايتا تۇلەپ, ەكىنشى دەمى اشىلىپ, استانامەن جارىسىپ, باسەكەلەسىپ, وركەندەپ, ءوسىپ, جارقىراپ, جايناپ قۇلپىرۋدا. استاناعا, الماتىعا قاراپ, بارلىق وبلىس ورتالىقتارى ءيىن تىرەسىپ, جاڭا كەلبەت قالىپتاستىرىپ, ءوسىپ كەلەدى. قاراعاندى, اقتوبە, اتىراۋ, قىزىلوردا, شىمكەنت, تالدىقورعان, ورال تاعى باسقا وبلىس ورتالىقتارى بۇرىن-سوڭدى بولماعان سەرپىنمەن جاڭا سيپات, جاڭا ساۋلەت ونەرلەرىن توعىستىرىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ماقتانىشىنا اينالدى.
بارلىق قالالاردا حالقىمىزدىڭ دەموگرافيالىق ءوسىم كورسەتكىشتەرى جوعارىعا, جاسامپازدىققا, وركەنيەتكە ورلەۋمەن كەلەدى. بۇل – قازاقتىڭ ءوسۋ, وركەندەۋ ءداۋىرى. ءسوز ەتكەن جەتىستىكتەرىمىز – جاڭا داۋىردەگى جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەمىزگە قۋاتتى وڭ ىقپالىنىڭ ءبىر سالاسى عانا.
استانا شاڭىراعىن كوتەرۋ تەك استانا قالاسىندا عانا ەمەس, بۇكىل سولتۇستىك, ورتالىق قازاقستاندا – ەلىمىزدىڭ ەڭ قۇنارلى قارا توپىراقتى, قازبا بايلىقتارعا تولى قازىنالى جەرلەرىندە حالقىمىزدىڭ تۇراقتانىپ, تۇرمىس سالتاناتىن قۇرۋىن قامتاماسىز ەتتى.
بۇل – ارينە الدىمەن قالىڭ قازاقتىڭ قامى, بابالاردان قالعان قاسيەتتى مۇرا – جەردىڭ قامى.
استانا قازىر كوپتەگەن حالىقارالىق كەزدەسۋلەردىڭ, فورۋمداردىڭ, عىلىمي كونفەرەنتسيالاردىڭ, مەملەكەتارالىق كەلىسسوزدەر وتكىزۋدىڭ تاعى باسقا حالىقارالىق شارالاردىڭ ءتيىمدى ءارى ىڭعايلى, جاراسىمدى ورنى بولدى. مۇنداي دارەجەنىڭ كىمگە بولسا دا پايداسى زور ەكەنىن ەشكىمگە دالەلدەپ جاتۋدىڭ قاجەتى شامالى. بىرىنشىدەن, وسىنداي اشىقتىق ەلىمىزدى, استانامىزدى تانىتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك. ەكىنشىدەن, شەتەلدەر وكىلدەرىمەن بەيبىت, دوستىق قارىم-قاتىناسىمىزدى كۇشەيتە تۇسەمىز. ۇشىنشىدەن, بەيبىتشىلىك, جاسامپازدىق كەڭىستىگىمىزدىڭ كوكجيەگى كەڭەيەدى. تورتىنشىدەن, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلى ارتىپ, عالامدىق گەوساياسي پروتسەستەرگە بەلسەندى تۇردە قاتىناسا الادى. وسىدان-اق استانا قالاسىنىڭ دۇنيە جۇزىندەگى تانىمدىق دارەجەسىنىڭ كۇن ساناپ ارتىپ, ەلىمىزدىڭ, ۇلتىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرىپ تۇرعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس.
استانا – ۇلت مۇددەسىنە قىزمەت ەتىپ تۇرعان ءساتتى قالا. بۇل – ەلدىڭ مارتەبەسى. ەلباسىنىڭ ەڭبەگى.
استانا – ۇلى دالا تورىندەگى ۇلى جوبا.
استانا – قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق مۇددەسىنە بۇكىل ەلدى جۇمىلدىرا العان, دۇنيەجۇزى قوعامداستىعىنىڭ نازارى مەن قىزىعۋشىلىعىن اۋدارا العان بىرىكتىرۋشى, ىنتىماقشىل, قۋاتتى كۇش.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
