قۇداي-اۋ, بۇل شەشىمدى قازاق زارىعىپ كۇتكەلى قاي زامان؟! قازاق قانا ما؟ جوق. ماعجان ايتقانداي, تۇركىستاندى قازاققا قالدىرىپ, قازاقتان ەنشى الىپ الەمنىڭ ءار تارابىنا اتتانىپ كەتكەن ەر تۇرىكتىڭ بۇگىنگى جۇراعاتى الىستان دۇركىن-دۇركىن كۇن سالىپ قاراپ, كوزىن ساتىپ كۇتكەلى قانشاما ۋاقىت؟! ەندى, مىنە ءبىر قازاقتىڭ عانا ەمەس, كۇللى تۇركى دۇنيەسىنىڭ ارمانى ورىندالدى. بۇل تاريحي ادىلەتتىلىكتىڭ قالپىنا كەلۋى. تۇركى قاعاناتىنان تارتىپ كۇللى قاعاناتتاردىڭ استاناسى تۇركىستان! ءداشتى قىپشاق داۋىرىندە داشتىلىك استانا تۇركىستان!
ورتا عاسىردا الەمنىڭ ءار شالعايىنان كەرۋەن-كەرۋەن جىبەك باستاعان نەبىر اسىل بۇيىمدار, التىن-كۇمىستەرىمەن ارتىنىپ-تارتىنىپ كەلىپ ساۋدا جاساپ, پايداسىن كۇسەپ ەتىپ باتىستان شىعىسقا, شىعىستان باتىسقا ارتىنىپ-تارتىنىپ كەرۋەن تارتىپ كەتە باراتىن عاجاپ ساۋدا كىندىگى تۇركىستان! ورتا عاسىردا «وتىرار وركەنيەتىنىڭ» ورتالىعى تۇركىستان. التىن وردا مۇراگەرى. يبن باتۋتانى وركەنيەتىمەن تاڭعالدىرعان باتۋ ساراي, سارايشىق مادەنيەتىن بويىنا سىڭىرگەن, سىعاناقتان سوڭ ءۇش عاسىرعا جۋىق قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى تۇركىستان. سول ساتتەن جايشىلىقتا قازاققا انا بولعان, جاۋگەرشىلىكتە قازاققا پانا بولعان جادىگەر شاھار – تۇركىستان, ەندى, مىنە وسىنداي بويىنا كۇللى تۇركىنىڭ تاريحىن جيناقتاعان, بابالاردىڭ اسىل كوزىندەي وبلىس ورتالىعى – تۇركىستان. بۇل بۇكىل ەلىمىز رۋحاني جاڭعىرىپ, بارىمىزدى بازارلاپ, جوعىمىزدى تۇگەندەپ بولاشاققا باعدار جاساپ جاتقان ساتتە جاسالعان تاريحي ادىلەتتىلىكتىڭ قالپىنا كەلۋى. بۇل تاريحي ءسات.
كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە جالپى تۇركىلىك ات-اتاعى, دۇبىرلەگەن داڭقى ءۇشىن-اق قاقپاي كورىپ, قاعاجۋ قالعان جادىگەر شاھار ەڭ العاش ەڭسەسىن 1500 جىلدىق مەرەيتويى تۇسىندا تىكتەدى. ىرىس تاسىتار تايقازانى قايتارىلدى. مەملەكەتىمىزگە ىرىس-قۇتى ورالدى. الەمدى ارحيتەكتۋرالىق ءسان-سالتاناتىمەن تاڭعالدىراتىن كوك كۇمبەزدى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى تاۋەلسىزدىك رۋحىمەن قايتا جاڭعىردى. يۋنەسكو ارقىلى قورعالاتىن كونە ەسكەرتكىشتىڭ اجارى اشىلدى. تۇركى مەملەكەتتەرى پرەزيدەنتتەرى تۇركىستاندا باس قوستى. اقىلداسا كەلە الىنعان شەشىمدەر «تۇركىستان دەكلاراتسياسى» اتانىپ, سول كەزدەگى «سوتسياليستىك قازاقستان» ارقىلى التى الاشقا تارادى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ: ء«بىز ەندىگى جەردە تۇركى مەملەكەتتەرى باسشىلارى تۇركىستاندا باس قوسىپ تۇراتىن بولامىز», – دەدى. تۇركىستاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جارلىعىمەن 1992 جىلى تۇڭعىش رەت ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى. «تۇركى حالىقتارىنا كەلەشەكتە ورتاق وقۋ ورنىنا اينالادى», دەدى ەلباسى كەلەشەكتى كوزدەي. «تۇركىستاندى وسى ۋنيۆەرسيتەت وركەنيەت بيىگىنە كوتەرۋگە ءتيىستى» – دەپ تە مىندەت جۇكتەدى ەلباسى.
تۇركى مەملەكەتتەرى سامميتىندە ناحيچەۆاندا «تۇركىستاندا تۇركى حالىقتارىنىڭ تاعدىر-تاريحىن ورتاق تالدايتىن تۇركى اكادەمياسى اشىلادى. ونىڭ مۋزەيى, كىتاپحاناسى قالىپتاسۋى كەرەك», – دەدى تاعى دا. جادىگەر شاھاردىڭ 1500 جىلدىق تويى تۇسىندا تۋىسقان ەلدەردىڭ باسشىلارى الدىندا «تۇركىستاندى وبلىس ورتالىعى جاسايمىز. توي تۇركىستاندى ورتالىققا اينالدىرۋدىڭ باسى», دەدى الداعى مىندەتتەردى ناقتىلاي. «تۇركىستان ەندىگى جەردە تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني استاناسى رەتىندە گۇلدەنۋگە ءتيىستى», دەدى تاعى ءبىر تاريحي ساپارىندا. ەلباسى كۇنى كەشە تەبىرەنە سويلەپ جارلىققا قول قويدى. تاريحي شەشىم جاسالدى. قايتالاپ ايتامىز, بۇل ءبىر قازاق حالقى عانا ەمەس, كۇللى تۇركى دۇنيەسى كوپتەن كۇتكەن قۋانىش. قۋانىش قۇتتى بولعاي, الەۋمەت!
تاۋەلسىزدىك تاڭىنان بەرى ەلباسى تۇركىستاندى ءۇزىلىس-ۇزدىكسىز قولداۋمەن كەلەدى. ىلگەرىشىل باسشى, ىلكىمدى قوسشى بولىپ جۇدىرىقتاي جۇمىلسا, تۇركى دۇنيەسىنەن ينۆەستيتسيا تارتىلسا – جۇمىلا كوتەرىپ ەلباسىنىڭ تۇركىستان جونىندەگى تاريحي شەشىمىن جۇزەگە اسىرۋ قيىنعا تۇسپەس اسىلى. كۇللى تۇركى حالقى تاريحىنداعى ورنى ەرەن جادىگەر شاھاردىڭ كەلەشەگى كەنىش.
ءسويتىپ تاريحتىڭ كوزىنەن, تاعدىردىڭ تەزىنەن قينالىپ ءوتىپ كەلە جاتقان جادىگەر شاھار بۇگىن وبلىس ورتالىعىنا اينالدى. سان عاسىرلاپ اينالاسىنا وركەنيەت شۋاعىن شاشقان, مادەني دە ەكونوميكالىق شاراپاتىن تيگىزگەن تۇركىستان ەندى وبلىس ورتالىعى رايىندا قاراتاۋ مەن الاتاۋدى ەن جايلاپ, سىر-انانى تۇركى حالىقتارىمەن تەل ەمىپ جاتقان الدەنەشە اۋداننىڭ باعىن اشاتىن ورتالىققا اينالادى. تاريح سوقپا-سوقپاسىندا سان رەت عاجاپ گۇلدەپ بوي تۇزەگەن, جويقىن شاپقىنشىلىقتاردا سان رەت سانسىراپ كۇل-تالقانى شىعىپ توقىراعان تۇركىستان ەندىگى جەردە ماڭگىلىك ەلدىڭ قۋاتتى قاناتىنا اينالىپ, شىرقاۋ بيىككە كوتەرىلەدى, ءتىپتى ەلباسى ايتقانداي: «تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني استاناسىنا اينالادى!» تاۋەلسىزدىكتىڭ اق تاڭىنان تارتىپ ساتىلاپ دايىنداپ, بۇگىن تاريحي شەشىم جاساعان ەلباسىنا تۇركىستاندىقتار اتىنان, تۇركى دۇنيەسى اتىنان مىڭ العىس! عاسىرلاپ مۇڭ قۇشقان تۇركىستان, رۋحاني جاڭعىرۋ اياسىندا بۇگىن نۇر قۇشقان تۇركىستان. جامان كوزدىڭ نازارىندا بولما, جالپىتۇركىلىك ىنتىماق پەن باقىتتىڭ بازارىندا بول, تۇركىستان!
قۇلبەك ەرگوبەك,
تۇركىتانۋشى عالىم, جازۋشى,
تۇركىستاننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
