وتكەن ءبىر جىلدا رۋحاني جاڭعىرۋىمىزعا قاتىستى كوپتەگەن مادەني شارالار ءوتتى, عىلىمي جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى, اعارتۋ سالاسىندا جاڭا مەكتەپتەر, سپورت الاڭدارى, كىتاپحانالار, مۋزەيلەر اشىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ادامزاتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق دامۋىنداعى ۇزدىك شىعارمالارى – 100 وقۋلىق قازاقشاعا اۋدارىلا باستادى. بۇل جۇمىستار الدا دا جالعاسادى.
رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ باستى فاكتورى ساپالى ءبىلىمنىڭ ىرگەتاسى مەكتەپتە قالانادى. سوعان قاراماستان, جاڭا ءتيپتى يننوۆاتسيالىق مەكتەپتەردى, سونىڭ ىشىندە الەمدىك دارەجەدە ساپالى ءبىلىم بەرىپ جۇرگەن مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەبىن ودان ءارى قولداۋ, دامىتۋعا قاتىستى جوبالار بۇگىنگە دەيىن ناقتى جۇزەگە اسىرىلماي كەلەدى. ايتالىق باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەبى ءبىلىم ساپاسىنا قويىلعان بۇگىنگى تالاپ دەڭگەيىنە كوتەرىلىپ, ونداعان جىلدار بويى رەسپۋبليكادا جوعارى كورسەتكىشكە جەتكەن وقۋ ورنى بولاتىن. بۇل «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا جۇزدەن استام دارىندى جاستىڭ الەمنىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الۋىن قامتاماسىز ەتتى.
بىراق وسى دارىندى بالالار مەكتەبىنىڭ ءوزى بۇگىنگى تاڭدا ء«بىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلتقا اينالۋ» كەزەڭىندە ءبىلىم كەڭىستىگىنەن ورنىن تابا الماي تۇر. ءتىپتى مارتەبەسى ورتا ارناۋلى تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنىنا دەيىن تومەندەپ, Iت ليتسەي-ينتەرناتىنا اينالماقشى.
بىزدىڭشە بۇل جەردە ى.التىنسارين اتىنداعى ءبىلىم اكادەمياسى ۇلتىمىزدىڭ ەڭ باستى ينتەللەكتۋالدىق بايلىعى – دارىندى جاستارعا كومەككە كەلۋدە دارمەنسىزدىك كورسەتىپ وتىر.
جالپى ءبىلىم بەرۋدە سوڭعى جىلدارداعى ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىز – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) مودەلىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بولاتىن. بۇل بىرىنشىدەن, ءبىلىم بەرۋدىڭ كۇندەلىكتى ساپالىق دەڭگەيىن, ءبىلىم ستاندارتىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن جۇيەلى كورىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرىڭعاي پەداگوگيكالىق مونيتورينگ بولسا, ەكىنشىدەن, وقۋشىنىڭ ون ءبىر جىل العان ءبىلىمىن, مەملەكەتتىك ستاندارتتىڭ ورىنداۋ دەڭگەيىن ناقتى انىقتايتىن تارازى. دەمەك مەكتەپتەرىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم ستاندارتىن قالاي ورىنداپ وتىرعانىن قاتاڭ قاداعالاپ, ءبىلىم ساپاسىنىڭ دەڭگەيىن ناقتى كورىپ وتىرۋعا تولىق مۇمكىندىك تۋدى.
الەمدەگى ەڭ ۇزدىك مەكتەپتەر ءوز جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن ۇنەمى باقىلاپ, باعالاپ وتىرۋ ارقىلى عانا ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. قازىردىڭ وزىندە بىزدە كوپتەگەن جاڭا ءتيپتى مەكتەپتەر ءوز جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن تۇراقتى باقىلاپ, سول ارقىلى جوعارى ساپالى ءبىلىم بەرىپ وتىر. بىراق وسىعان قاراماستان ۇبت-نىڭ ءمانىن تومەندەتۋ, ءتىپتى جوققا شىعارۋ باعىتىنداعى اڭگىمە ءالى دە ايتىلىپ قالادى.
ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ جوباسىنا سىن ايتۋشىلاردىڭ كەيبىرى وتكەن وقۋ جىلى جۇزەگە اسىرىلعان, مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ ەكى فورماتتا مەملەكەتتىك ەمتيحان تاپسىرۋىن دۇرىس كورەتىنىن ايتادى. بۇل ءتاسىل «وقۋشىنىڭ بار مۇمكىندىگىن تولىق كورسەتۋگە ىڭعايلى» كورىنەدى.
ەڭ الدىمەن ايتارىمىز, تۇلەكتەردىڭ ەكى فورماتتا مەملەكەتتىك اتتەستاتتان ءوتۋى ءبىزدىڭ مەكتەپتەر ءۇشىن جاڭالىق ەمەس. ۇبت قولدانىسقا ەنگەنگە دەيىن وقۋشىلار ءبىتىرۋ ەمتيحانىن مەكتەپتە, قابىلداۋ ەمتيحانىن وقۋ ورنىنىڭ وزىندە تاپسىرىپ كەلدى. مۇنداي جۇيە ءوزىن اقتامادى. ونىڭ ءتيىمسىز, سۋبەكتيۆتى جاعى باسىم بولعاندىعىن جۇرتشىلىق ءالى ۇمىتا قويعان جوق. سوندىقتان مەكتەپتىڭ, مۇعالىمدەردىڭ ءوز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىن وزدەرى باعالاۋىنان تولىق باس تارتىپ, ەۋروپالىق تەستىلىك باعالاۋ مودەلىنە كوشكەن بولاتىنبىز.
وتكەن جىلى باياعى كەمشىلىكتەر قايتالاندى. مەكتەپتىڭ ەمتيحاندى ءوزى الۋى, مۇعالىمدەردىڭ ءوز ەڭبەگىن وزدەرى باعالاۋى وقۋشى ءبىلىمىن جاساندى كوتەرىپ باعالاۋ دەڭگەيىن مۇلدە ءوسىرىپ جىبەردى.
تەستىلىك سىناق ەۋروپا ەلدەرىندە بۇدان بىرنەشە عاسىر بۇرىن ەنگىزىلگەن, ءبىلىمدى باعالاۋدىڭ وبەكتيۆتى ادىستەرىنىڭ ءبىرى. ونىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ءبىلىم بەرۋشى مەكەمەگە تاۋەلسىز باقىلاۋ جۇيەسى, سۋبەكتيۆتى ىقپال بولماۋى, باقىلاۋعا ادامدىق فاكتوردىڭ قاتىسپاۋى, مەملەكەتتىك ستاندارت تالابىنا سايكەس جالپىعا بىردەي ءبىلىمدى باعالاۋ شكالاسىنىڭ قولدانىلۋى, ءار وقۋشىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىك دەڭگەيىن ايقىنداپ, ولارعا ۋاقتىلى تالاپ قويۋ ارقىلى ساپالى ءبىلىم بەرۋگە قولايلى جاعدايدىڭ جاسالۋى.
مەملەكەتتىك تەست سىناعى تۇڭعىش رەت جالپى ءبىلىم بەرۋدەگى كۇندەلىكتى, ارالىق, توقساندىق, جىلدىق سان-الۋان ءبىلىمدى مونيتورينگىلىك باقىلاۋ ادىستەرىنىڭ مەكتەپتە قاتاڭ ديداكتيكالىق تالاپتارعا ساي جۇزەگە اسۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتتى. ونسىز باعدارلامالىق ماتەريالدى ءار وقۋشى جان-جاقتى, تەرەڭ مەڭگەرۋى مۇمكىن ەمەس-ءتى. وقۋشىنىڭ, نە مۇعالىمنىڭ جاۋاپسىزدىعىنان قانشا باعدارلامالىق ءبىلىم مەڭگەرىلمەدى, قانشاسى تايىز مەڭگەرىلىپ ۇمىتىلدى, ونى مەملەكەتتىك تەستىلى سىناق ناقتى كورسەتىپ بەرىپ وتىرادى. ءسويتىپ وقۋشى دا, مۇعالىم دە, جالپى مەكتەپ مەملەكەتتىك تەستىلىك سىناقتا ءوز جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن ناقتى كورە الادى. وقۋشى مەكتەپ باعدارلاماسىن قانشالىقتى تولىق مەڭگەرسە, سونشالىقتى جوعارى بالل جينايدى. دەمەك جوعارى نە تومەن تەستىلىك بالل جيناۋدىڭ دەڭگەيى ەڭ الدىمەن وقۋشىنىڭ, ودان ءارى مۇعالىمنىڭ ەڭبەگىنە تىكەلەي تاۋەلدى. تەستىلىك بالل – وقۋشىنىڭ دا, مۇعالىمنىڭ دە ەڭبەگىنىڭ ولشەمى. تەوريالىق جاعىنان ديداكتيكا عىلىمى ءۇشىن بۇل جەردە ۇلكەن جاڭالىق جوق. اڭگىمە بۇل جەردە – مەكتەپ پراكتيكاسىندا بۇگىنگە دەيىن ءبىرتۇتاس باقىلاۋدىڭ تەستىلىك, مونيتورينگىلىك مۇمكىندىكتەرىن ءتيىستى دارەجەدە جۇزەگە اسىرا الماي وتىرعانىمىزدا.
بىلتىر قالاي بولدى؟ مەملەكەتتىك ەمتيحاندى مەكتەپتىڭ ءوزى الۋى مەكتەپتىڭ جۇرتشىلىق, اتا-انا الدىنداعى تىكەلەي اتقارۋعا ءتيىس مىندەتتەرىن اسىرا كورسەتۋگە وتە ىڭعايلى بولدى. ءتىپتى جۇرت بىلتىرعى ەمتيحانداردى «جانعا جايلى جالعان باعا» دەپ اتاپ كەتتى. ويتكەنى بۇل مەكتەپ ءۇشىن وتە ءتيىمدى بولاتىن. ءبىر-اق مىسال ايتايىق. بۇرىن تەستىلىك باقىلاۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ مىڭعا جۋىعى عانا «التىن بەلگىنى» ارەڭ الاتىن. وتكەن جىلى مەكتەپ ەمتيحانىنىڭ ناتيجەلەرىندە التى مىڭعا جۋىق تۇلەك «التىن بەلگىگە» يە بولدى. بىراق كوپشىلىگى جوو-عا تاپسىرىپ, تەستىلىك باقىلاۋدا وتە تومەن بالل جينادى. سوندا قالاي؟ ەگەر بيىل دا تۇلەكتەر ەكى فورماتتا ەمتيحان تاپسىرىپ, ءبىرىنشى ەمتيحاندى تاعى دا مەكتەپتىڭ ءوزى الاتىن بولسا, ءبىلىمدى جاساندى كوتەرىپ باعالاۋ وتكەن جىلعىدان دا جوعارى بولاتىنىنا كۇمان كەلتىرۋ قيىن.
ۇبت-نىڭ ءبىلىمدى وبەكتيۆتى باقىلاۋداعى بىلىمدىك مانىنە كەرى اسەر ەتىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر جاعداي وقۋشىلاردىڭ ۇبت-عا, مەملەكەتتىك ەمتيحانعا ازىرلەنۋى ءۇشىن مەكتەپتەن تىس رەپەتيتور جالداۋى, شپارگالكا ازىرلەۋى جانە تەستىنىڭ ءازىر جاۋاپتارىن سىرتتان كوشىرىپ الۋ ءۇشىن ءتۇرلى بايلانىس قۇرالدارىن جاپپاي قولدانۋى بولىپ تۇر. بۇل بارلىق جەردە ادەتتەگى جاعدايعا اينالعان.
رەسپۋبليكالىق تەست ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتكەن جىلى تەستىلىك سىناققا قاتىسقان 88583 تۇلەك تەستىلەۋ بارىسىندا 84 مىڭنان استام تىيىم سالىنعان زات, ونىڭ ىشىندە 40 مىڭنان استام ەلەكتروندى قۇرىلعى مەن 44 مىڭنان استام قاعاز تۇرىندەگى شپارگالكا قولدانعان («ەق». 4 شىلدە, 2017 جىل). بۇل تەك رەسمي دەرەكتەر. سوندا ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز ۇبت-نى تولىققا جۋىق شپارگالكا كومەگىمەن تاپسىردى دەگەن ءسوز. ال مۇنىڭ ءوزى مەكتەپتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارۋى ء تيىس ساپالى ءبىلىم بەرۋىنە كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ۇبت-عا قارسى جاعىمسىز پىكىر تۋعىزىپ, جۇرتشىلىقتىڭ «ناشار وقيتىن وقۋشىلار دا تەستىدەن جوعارى بالل جيناي الادى. «التىن بەلگى» العان تۇلەكتەر دە وقي الماي, جوعارى وقۋ ورنىنان شىعىپ كەتىپ جاتىر» دەۋىنىڭ دە ءبىر سەبەبى اۋداندىق تەست ورتالىقتارىندا جاتىر. اۋداندىق تەست ورتالىقتارى تەستىلىك باقىلاۋدا نەبىر داۋ-دامايعا نەگىز بولىپ, تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم الۋىنا قولايلى ىقپال ەتە الماي وتىر. اۋداندىق تەست ورتالىقتارىن جابۋ – كوپتەن ايتىلىپ كەلە جاتقان, ۋاقىتى جەتكەن ماسەلە.
و باستا, 2004 جىلى ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ۇبت مودەلى ەنگىزىلگەندە بەلگىلى عالىم, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ا.قۇسايىنوۆ «...ول تالاپكەر مەن تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ءادىل باعالاۋدى جانە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك» («الەمدەگى جانە قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسى»: الماتى-2013, 131-بەت) دەسە, سول كەزدەگى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ج.كۇلەكەەۆ: «ۇبت-نىڭ ماقساتى – مۇعالىمدەردىڭ باعانى كوتەرىپ قويۋىنا قارسى كۇرەسۋ» («تسەل ەنت – بوروتسيا س نەوبەكتيۆنىم وتسەنكامي ۋچيتەلەي», «ۆرەميا» گازەتى, 24.06.2004 جىل) دەگەن بولاتىن.
وسى جىلدارى ءبىلىمدى باعالاۋدىڭ مەملەكەتتىك ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ مودەلى (ۇبت) تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم ستاندارتىن قانداي دارەجەدە مەڭگەرگەندىگىن, مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى كاسىپتىك شەبەرلىگىن انىقتاۋدا مول تاجىريبە جيناقتادى. ۇبت وداعىنىڭ جىلدار بويى اتقارعان تاريحي ميسسياسى – ءبىلىم ساپاسىنىڭ وسۋىنە قولايلى جاعداي جاسادى. مۇعالىمدەر باعانى كوتەرىپ قويۋدان ارىلا باستادى. جوعارى وقۋ ورنىنا تۇلەكتەردى قابىلداۋ ولاردىڭ ءبىلىم دارەجەسىنە قاراي شىنايى ءجۇردى. وسى باعىتتاعى جۇمىستى ودان ءارى جەتىلدىرۋدە ۇبت-نىڭ مۇمكىندىگى ءالى دە مول, ونى ءبىز تولىق پايدالانا الماي وتىرمىز.
تەستىلىك باقىلاۋدىڭ مۇمكىندىگىن بارعان سايىن جەتە پايدالانۋعا كەدەرگى بولىپ وتىرعان جاعداي – ونى ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى ماسەلەلەر بولسا, ونى جويۋعا ۇسىنىلىپ وتىرعان وزىق تاجىريبە – تۇلەكتەردىڭ تەستىلەۋدى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق تەستىلەۋ ورتالىقتارىمەن بايلانىستى ونلاين جۇيە ارقىلى تاپسىرۋى. بۇل قازىرگى قويىلىپ وتىرعان تالاپقا سايكەس ءبىلىم ساپاسىن جەتىلدىرۋگە ودان ءارى وڭتايلى جاعداي جاساعان بولار ەدى.
تولىقتاي العاندا, رۋحاني جاڭعىرۋ كەزەڭىندە ءبىلىم ساپاسىنا قويىلىپ وتىرعان تالاپتاردى جۇزەگە اسىرۋعا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان كەمشىلىكتەردى باتىل جويىپ, قول جەتكەن بار يننوۆاتسيالىق تاجىريبەنى العا دامىتا ءبىلۋىمىز قاجەت-اق.
ناسىپقالي داۋلەتوۆ,
ورال گۋمانيتارلىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
باتىس قازاقستان وبلىسى
