ادەبيەت • 18 ماۋسىم, 2018

سادۋاقاس سەيفۋللين. نە قىلدىڭدار؟

530 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ءتىل – ۇلتتىڭ جانى. ۇلتتىڭ بولمىسىن ەڭ الدىمەن سوزىنەن كورەمىز. ال مۇنى ساقتاۋعا وسىعان انىق كوزى جەتكەن كەز كەلگەن ۇلت وكىلى شىر-پىر بولماق. «ەڭبەكشىل قازاق» گازەتىنىڭ 1923 جىلعى №118 سانىندا جارىق كورگەن سادۋاقاس سەيفۋلليننىڭ «نە قىلدىڭدار؟» ماقالاسى سونىڭ ايعاعى.   

سادۋاقاس سەيفۋللين. نە قىلدىڭدار؟

قازاقستاننىڭ ورتالىق كەڭەسى (سوۆەت) كومي­تەتىنىڭ جاڭادان بولىپ وتكەن 3-ءشى جالپى جيىلىسى «قازاقستاندا قازاعى كوپ جەرلەردە مەكەمە ىستەرى قازاق تىلىندە ءجۇرسىن, بۇل الدىمەن بولىستاردا باس­تالسىن» دەپ قاۋلى قىلدى.

بۇل تۋرالى الدىندا جازعانبىز ءھام بۇل تۋرالى 12-ءشى پارتيا جيىلىسىنىڭ قاۋلىسى دا بار.

جانە بۇل تۋرالى ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ سوت ىستەرىن باسقاراتىن عادىليا كوميسسارياتى ءھام قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەرىن باسقاراتىن كوميسساريا­تى دا گۋبەرنيا-گۋبەرنياعا بۇيرىقتارىن جىبەردى. بۇيرىقتار تىعىز.

جانە قاعازدان گورى يگى عوي دەپ بيىل جازعا ورىن­­بوردان ءار ەلگە بارا جاتقان قازاق وقۋشى­لارىنا, ستۋدەنتتەرىنە قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەرىن باس­­قارۋشى كوميسسارياتىنان قاعازدار الىپ بەرىپ, بۇل ءىستى تاپسىرىپ جىبەردىك.

مۇنداعى ماقسۇت – بۇلار ءار گۋبەرنياعا بارىسىمەن قازاق ءتىلىنىڭ دۇكەنىن اشىپ جىبەرىپ, قايناتىپ قازاق ءتىلىن جۇرگىزىپ جىبەرەر دەگەن ەمەس, ايتەۋىر, ادام بارعان سوڭ گۋبەرنيا-گۋبەرنيالارداعى, ويازدار­داعى قازاق ەڭبەكشىل تابىنىڭ شىن ىلگەرى باسۋىن ويلاعان ءھام سول ەڭبەكشىل تاپتىڭ ۇكىمەتىنىڭ شىن كوركەيۋىن, گۇلدەنۋىن ويلاعان قايراتتى ازاماتتار بولسا, تۇرا قالىپ ويلانىپ, بۇل زور تاريحي ىسكە بەلسەنىپ كىرىسەر مە ەكەن دەگەن ەدى.

اقمولا, سەمەي, بوكەي, قوستاناي گۋبەرنياسىنا جىبەرگەن جىگىتتەردەن حابار الىندى. حابارلارى وتە ۋايىمدى. ءبارىنىڭ ايتاتىن سوزدەرى: «ەشبىر جەردە قازاق ءتىلىن ەشكىم ىسكە اسىرۋعا ويلانعان جوق ءھام ويلاناتىن ەمەس» دەيدى.

ءىس قيىن, ءىس ۋايىمدى ەكەنى راس, كوپ اقشا كەرەك ەكەنى راس. بىراق قانداي ءىس بولسا دا ىنتامەن بولماق. سول ىنتا گۋبەرنيالارداعى, ويازدارداعى ءارتۇرلى قىزمەت باسىنداعى جىگىتتەردە بار ما؟...

كەلگەن حابارلارعا قاراعاندا, ونداي ىنتا, قالاي قىلساق تا بولدىرايىق دەگەن شىن كوڭىل جوق.

جوقتى بار قىلادى دەگەن, اۋىر قيىندىقتاردى جەڭەدى دەگەن قىزمەت باسىنداعى جىگىتتەر قۇر ۋايىم ايتاتىن ءتۇرى بار. قۇر «بۇعان قاراجات كەرەك, بۇعان اناۋ كەرەك, بۇعان مىناۋ كەرەك» دەگەن سوزدەردى ايتاتىن تۇرلەرى بار.

جالپى, ىنتا بولىپ, جىگەر-قايرات بولسا, ءوزى-وزىنە سەنگەن كامىل يمان بولسا, ەرجىگىتتىڭ ىستەي المايتىن ءىسى جوق.

قىزىل اسكەر جالپى جۇمىلعان ىنتانىڭ, قايراتتى جىگەردىڭ, ەرلىكتىڭ ارقاسىندا, يماننىڭ ارقاسىندا قاماعان قالىڭ جاۋىن جەڭدى.

قازاق ءتىلىن جۇرگىزۋ ءىسى قيىن بولسا سونداي-اق بولار.

بۇعان جالپى ىنتا, قاجىماس قايرات كەرەك.

كەلەسى جالپى جيىلىستا گۋبەرنيالارداعى, ويازدارداعى قىزمەت باسىنداعى جىگىتتەردەن بۇل ءىس تۋرالى نە قىلعانىنان ايگىلى جاۋاپ الىنباق. گۋبەرنياداعى ءھام ويازداعى حالىقپەن قاتىناسىپ وتىرعان ءىس باستارىنداعى جىگىتتەر بۇل سۇراۋعا لايىقتى جاۋاپتارىن دايارلاي بەرۋلەرى كەرەك.

دايىنداعان ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار