– بەيبىت باكىر ۇلى, جاقىندا استانادا ءداستۇرلى «KADEX-2018» حالىقارالىق قارۋ-جاراق جانە اسكەري-تەحنيكالىق جابدىقتار كورمەسى وتەتىنى بەلگىلى. ءداستۇرلى كورمەنىڭ جىل وتكەن سايىن اۋقىمى كەڭەيىپ كەلەدى, ەكى جىل بۇرىن ەكى جۇزدەن استام شەتەلدىك كومپانيا كەلىپ قاتىسقانىن بىلەمىز. بيىل قانشا ەل قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر؟
– ءوزىڭىز بىلەتىندەي, بۇل كورمە 2010 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلەدى جانە وسى ۋاقىت ارالىعىندا قورعانىس ونەركاسىبى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر مەن تۇتىنۋشىلار اراسىندا وڭتايلى بايلانىس ورناتۋ جانە قورعانىس كۇشتەرىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدا جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندە تاجىريبە الماسۋدىڭ ءتيىمدى الاڭىنا اينالدى.
23-26 مامىر ارالىعىندا ەلوردا حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ اسكەري سەكتورى اۋماعىندا وتەتىن مەرەيتويلىق V حالىقارالىق «KADEX-2018» قارۋ-جاراق جانە اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىك كورمەسىنە قورعانىس مينيسترلىكتەرى مەن مەكەمەلەردىڭ باسشىلارى, سونداي-اق الىس-جاقىن شەتەلدىك ءىرى كاسىپورىنداردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بيىل كورمە العاش رەت قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكىزىلەدى.
بۇگىنگى كۇنى رەسەي, بەلارۋس, قىرعىزستان, ارمەنيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, تۇركيا, يوردانيا, ازەربايجان, ەگيپەت, يزرايل, يتاليا, موڭعوليا جانە باسقا ەلدەردىڭ 43 رەسمي وكىلى كورمەگە قاتىساتىنىن راستادى. سونىمەن قاتار 100 شەتەلدىك كاسىپورىننىڭ باسشىلارى «KADEX-2018» كورمەسىنە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى.
ەكسپونەنت رەتىندە بيىلعى كورمەدە بەلارۋس, بەلگيا, بولگاريا, برازيليا, گەرمانيا, يزرايل, ءۇندىستان, يسپانيا, يتاليا, قىتاي, نيدەرلاند, رەسەي فەدەراتسياسى, اقش, سەربيا قاتارلى الەمنىڭ 30 ەلىنەن 300 كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن كورسەتەدى.
كورمەدە الەمنىڭ جەتەكشى وندىرۋشىلەرىنىڭ قارۋ-جاراق جانە اسكەري تەحنيكا, اسكەري جانە ەكى ماقساتتاعى ونىمدەرى, عارىش تەحنيكالارى مەن تەحنولوگيالارىنىڭ ۇلگىلەرى, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ازىرلەمەلەرى ۇسىنىلادى.
– «KADEX-2018» اياسىندا قانداي شارالار وتەدى؟ بۇل جولعى كورمەنىڭ قانداي جاڭالىعى بار؟
– كورمەگە قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى مەن عارىش سالاسىنداعى وتاندىق جانە شەتەلدىك كاسىپورىندار, جەتەكشى كونسترۋكتورلىق بيۋرولار, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى قاتىسادى. جوعىرىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, شارانىڭ اياسى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ كەلەدى. سوعان ساي جوسپارلانعان شارالار قاتارى دا اۋقىمدى. بيىل كورمەگە كەلۋشىلەر قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى مەن عارىش سالاسىنىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرى مەن كەلەشەگى بار عىلىمي جاڭالىقتارمەن, سونىمەن بىرگە اشىق كورمە الاڭىندا 124 بىرلىك قۇرلىق تەحنيكالارىمەن, 18 بىرلىك اۋە جانە ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن تەحنيكالارمەن تانىسا الادى.
كورمە اياسىندا 10 پاۆيلون جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ ىشىندە تۇركيا, قىتاي جانە رەسەيدىڭ 3 جەكە پاۆيلونى, قازاقستاندىق «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك» اق, «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» جشس, «قازتەحنولوگيا» اق كاسىپورىندارىنىڭ پاۆيلوندارى, ودان بولەك, كوسموناۆتيكا سالاسىنىڭ جەتەكشى ۇلگىلەرى ۇسىنىلاتىن عارىش قىزمەتىنە ارنالعان پاۆيلون العاش رەت قويىلىپ وتىر.
بۇدان بولەك شارا بارىسىندا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ ۇلگىلىك كورسەتىلىمدەرى مەن وتاندىق اسكەر قارۋلارىنىڭ ساناتىنداعى جاۋىنگەرلىك تەحنيكا مۇمكىندىكتەرىنىڭ كورسەتىلىمى بولادى.
اتاي كەتۋ كەرەك, وسى جىلعى كورمەدەگى ەرەكشە جاڭالىق – ونىڭ اياسىندا العاش رەت «قازاقستانداعى عارىش كۇندەرى» حالىقارالىق فورۋمى وتەدى. سونداي-اق كورمەنىڭ ورتالىق ديالوگتىق اۋماعى رەتىندە «Cyber and Digital Security» جانە «Advanced Def Tech» كونفەرەنتسيالارى ۇيىمداستىرىلادى. بۇل شارالاردا الەمنىڭ ءتۇرلى ەلىنەن كەلگەن ماماندار مەن ساراپشىلار قورعانىس ونەركاسىبى, اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق, عارىش قىزمەتى مەن اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە پىكىر الماسىپ, زاماناۋي كەزەڭدەگى كيبەرقورعانىس جونىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلايدى.
وسى ورايدا كورمەنىڭ العاشقى كۇنىندە «قازعارىشتىڭ» 25 جىلدىعىنا ارنالعان «KADEX-2018» ەمبلەماسىمەن بىرگە ارنايى پوشتا مورقالىبى سوعىلعان العاشقى كۇن كونۆەرتىنە پوشتالىق ماركانى سوعۋ سالتاناتى وتەتىنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. ءدال وسى كۇنى جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ قازاقستاندىق سپۋتنيگىمەن كورمە اۋماعىندا عارىشتىق ءتۇسىرىلىم بولادى, ودان كەيىن ول ءتۇسىرىلىم اككرەديتتەۋدەن وتكەن باق ارقىلى كوپشىلىككە تاراتىلادى.
– كورمەدە قازاقستاننىڭ قورعانىس يندۋسترياسىنداعى قانداي جەتىستىكتەر كورسەتىلەدى؟
– كورمەدە قازاقستاندىق قورعانىس كاسىپورىندارى وندىرگەن قارۋ-جاراقتىڭ, اسكەري جانە ارنايى تەحنيكانىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرى كورسەتىلەدى.
قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە قاراستى «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسى ءوز ونىمدەرىن كورسەتەتىن جەكە پاۆيلون ۇسىنادى, ول جەردە قازاقستاننىڭ قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنىنىڭ جەتەكشى ازىرلەمەلەرى تانىستىرىلادى.
ءوز ونىمدەرىن ۇسىناتىندار قاتارىندا «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» بار. بۇل – «KADEX-2018» كورمەسىندە جاڭا ۇلگىدەگى قۇرىشپەن قاپتالعان دوڭگەلەكتى «بارىس», «ارلان» جانە «الان» ماشينالارىن ۇسىناتىن ەلىمىزدىڭ قورعانىس-ونەركاسىپ سالاسىنىڭ كوشباسشى كاسىپورنى.
ەلەكتروندى-وپتيكالىق ونىمدەردى وندىرەتىن تابىستى جوبانىڭ ءبىرى – «قازاقستان اسەلسان ينجينيرينگ» جشس. زاۋىت كورمەگە بارلاۋ جانە باقىلاۋ قۇرالدارى, وپتيكالىق نىسانالار, تۇندە كورۋ قۇرالدارى, راديوستانسالار سياقتى ءوز ونىمدەرىن قويادى.
«قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «سەمەي ماشينا جاساۋ زاۋىتى» اق كورمەنىڭ الەۋەتتى تاپسىرىس بەرۋشىلەرى مەن قاتىسۋشىلارىنىڭ نازارىنا شىنجىر تاباندى تاسىمالداۋ-تارتقىشىن (شت-ت) كورسەتەدى, ول جوعارى وتىمدىلىكتى نەگىزگى كورپۋسى جانە الدىڭعى جەتەكتى دوڭعالاقتارى بار جوعارى جىلدامدىقتى ءجۇزۋ ماشيناسى. ول ماشينا ەكولوگيالىلىعى, قۇرىلىمىنىڭ قاراپايىمدىلىعى, جوندەۋگە وتە جاقسى جارامدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى جانە قۇمدى جەرلەردە تومەن جۇكتەمە قابىلەتىمەن كۇردەلى كليماتتىق جاعدايلارداعى جۇمىستارعا پايدالانۋعا ارنالعان.
«تىنىس» قازاقستاندىق زاۋىتى كورمەدە الەۋەتتى قۇرىلىمعا ارنالعان امۋنيتسيانى, سونىمەن قاتار اۆتوكراندار مەن ارنايى تەحنيكانى ۇسىنادى. كاسىپورىن «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسى پاۆيلونىندا بروندالعان جيلەتتەردى, بروندالعان جۇيەلەردى, جۇك تۇسىرگىش جيلەتتەردى, تاكتيكالىق بەلدىكتەردى, تانك شلەموفوندارىن, وقتان قورعايتىن دۋلىعالاردى, سوققىعا قارسى قالقانداردى قويادى.
بۇل بىرنەشە مىسال عانا. قۇرىشتى تانك قارۋ-جاراق جانە تەحنيكا اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس, اتۋ قارۋلارى جانە باسقا دا سالالاردا جوبالار بار. ياعني ءبىزدىڭ كاسىپورىندار بۇگىنگى تاڭدا قوك سالاسىندا كوپتەگەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. بۇل قازاقستان قورعانىس ونەركاسىبىنىڭ جاڭا دامۋ دەڭگەيىنە شىققانىن دالەلدەيدى.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز تەك اسكەري جانە ارنايى ماقساتتاعى ءونىمدى شىعارۋ مەن كووپەراتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وتاندىق قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى ءونىمىنىڭ الەمدىك قارۋ-جاراق نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جوعارىلاتۋ.
– بەيبىت باكىر ۇلى, ەندى كورمەنى وتكىزۋدەن كۇتىلەتىن ناتيجەلەرگە از-كەم توقتالىپ وتسەڭىز. جالپى, «KADEX-2018» كورمەسى ەلىمىزگە نە بەرەدى؟ ءىس-شارانىڭ اياسىندا كەلىسىمشارت جاساۋ, كەلىسىمدەر مەن مەموراندۋمدارعا قول قويۋ سەكىلدى جوسپار بار ما؟
– ارينە بۇل ءىس-شاراعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىر جانە مەنىڭ ويىمشا كورمە ەلىمىز ءۇشىن ناتيجەلى بولادى. ءبىز ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا كورمەنىڭ دەمونستراتسيالىق بولىمىمەن قاتار, ءىس-شارانىڭ پراكتيكالىق بولىگىنە دە بارىنشا نازار اۋدارىپ وتىرمىز. ياعني اسكەري-تەحنيكالىق جانە عارىشتىق ىنتىماقتاستىق سالاسىندا بىرقاتار الىس-جاقىن شەتەلدەر ۇيىمدارى مەن كومپانيالارىمەن بىرقاتار قۇجاتتارعا – مەموراندۋمدار مەن كەلىسىمشارتتارعا جانە كەلىسىمدەرگە قول قويۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق, كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە بەيبىت ماقساتتاردا عارىشتىق كەڭىستىكتى بىرلەسىپ زەرتتەۋ سالالارىنداعى ارىپتەستىكتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.
«KADEX-2018» كورمەسى مەملەكەتارالىق قاتىناستار مەن سىرتقى ساياسي كوزقاراستارعا قاراماستان, ءتۇرلى ەلدەردىڭ بيزنەس وكىلدەرى, اسكەري ماقساتتاعى ونىمدەردى قۇراستىرۋشىلارى مەن وندىرۋشىلەرى, سالالىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ ماماندارى ءۇشىن كونسترۋكتيۆتى ديالوگتىق الاڭ بولادى.
تۇتاستاي العاندا, كورمە اياسىندا اسكەري-تەحنيكالىق جانە عارىش قىزمەتى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا جانە دامۋىنا باعىتتالعان 50-گە جۋىق مەموراندۋم, كەلىسىمشارت, كەلىسىمدەر جانە حاتتامالارعا قول قويۋ جوسپارلانۋدا. «KADEX-2018» كورمەسى وتاندىق قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى, عارىشتىق سالا مەن كيبەرقاۋىپسىزدىك كاسىپورىندارى ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا بولىپ, ولاردىڭ حالىقارالىق الاڭدا دامۋىنا سەرپىن بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن قامبار احمەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
