ءسىرا, ولگا لۋنكينامەن ارالاسىپ كەلە جاتقانىمىزعا وتىز جىلعا جۋىقتاعان بولار. قۋانىشتا دا, قايعىدا دا بىرگە بولدىق. وسى ولگا الەكسەەۆنا قازاق دەسە وزەگىن ج ۇلىپ بەرەتىن جان. وعان تالاي كوزىمىز جەتكەن. ءتىپتى لۋنكيندەردىڭ وتباسىلىق شەجىرەسى تولايىم قازاق حالقىمەن تاعدىرلاس. ول كىسى قازاقتىڭ بارلىق قاسيەتى بۇكىل اۋلەتىنە جۇعىستى بولعانىن ۇدايى ايتۋمەن, دالەلدەۋمەن كەلەدى.
اقىلشى انامىزداي ولگا الەكسەەۆنانى مارقۇم دوسىم, قازاق ءيلليۋزيونيسى التىناي بايتوقانوۆا ارقىلى تانيتىن ەدىم. بۇل كىسى التىنايدىڭ وكىل شەشەسى بولدى. ونەرگە باۋلىدى. ەكەۋىنىڭ رياسىز اۋىزبىرشىلىگى – ەجەلدەن كورشى, ەجەلدەن تۋىس ورىس پەن قازاقتىڭ عاجايىپ دوستىعىنىڭ ۇلگىسى ەدى. ولگا الەكسەەۆنا بىزگە قاراعاندا ەرەسەك, ءومىر كورگەن ادام عوي. جاس كەزىمىزدە قينالساق, قاتەلەسسەك ءوز شەشەمىزدەي اقىل-كەڭەسىن ايتىپ وتىراتىن. تالاي رەت ءبالىشىن جەپ, باسىمىزدى يىعىنا سۇيەپ, ۇيىندە دە قونىپ قالاتىنبىز.
ءساۋىردىڭ باسىندا ويدا جوقتا ولگا الەكسەەۆنامەن جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. كۇن جىلىنعاندا الماتىعا ارنايى كەلىپ, وتكەن كۇننەن ەستەلىكتەرىن سارقا اڭگىمەلەپ, مارقۇم التىنايىن ساعىنىپ جۇرگەنىن جاسىرمادى. قازاقتىڭ سالتىمەن داستارقانعا دوستاردى جيناپ, مولدا شاقىرتىپ, جەتى شەلپەگىن ءپىسىرتىپ, ء ارى وكىل قىزى ءارى دوسى بولعان التىنايعا قۇران اياتتارىن باعىشتاتتى... جەردىڭ تۇبىنەن كەلىپ, تاعى دا انالىق, دوستىق بورىشىن اتقارىپ كەتتى...
اتا-باباسىنىڭ, اكە-شەشەسى, بالالارىنىڭ دا كىندىك قانى قازاق توپىراعىندا تامعاندىقتان بولار, ول كىسى قازاق تسيركىنە ترانسفورماتسيالىق ونەردى الىپ كەلگەن مارقۇم وكىل قىزى التىنايى باردا وزگە ەلدەن باقىت ىزدەۋدى ويلاماۋشى ەدى. قوس ق ۇلىنى – ەلەنا مەن ەكاتەرينا كوز الدىمىزدا بوي جەتتى. الايدا ول كىسى ءالى ەركەلىگى باسىلماعان ءوز بالالارىنان گورى, التىنايعا ارقا سۇيەۋشى ەدى. التىنايدىڭ كەتكەنىنە شىن كوزى جەتكەننەن كەيىن عانا سانكت-پەتەربۋرگكە قىزدارىنىڭ قاسىنا كوشتى.
بايقاپ قاراسام, ولگا الەكسەەۆنادان قازاق تۋرالى ءسوز سۇراساڭ تالاي قىزىقتى وقيعانى ايتىپ, ىشەك-سىلەسى قاتىپ كۇلەدى, ياكي بولماسا كوزىنە جاس الادى.
«قازاقتىڭ كەڭ دالاسىندا مەنىڭ اتام دا, اجەم دە, اكەم دە, شەشەم دە, كوزىمنىڭ اعى مەن قاراسىنداي قىزدارىم دا تۋعان. اجەم اتتىڭ قۇلاعىندا ويناۋشى ەدى. قورىقپاي ءمىنىپ الىپ, شاۋىپ جۇرەتىن. ازداپ دومبىرا دا تارتاتىن. ارينە بىزگە قاراعاندا قازاقشا جاقسى ءبىلدى. شەشەم قازاقشا ولەڭدەردى مانەرىنە كەلتىرىپ ايتۋشى ەدى. مەنىڭشە, جەر بەتىندە قازاق دالاسىنداي سۇلۋ جەر جوق. بىزدە ءبارى بار: تاۋلار مەن تەڭىزدەر, سايىن دالا, سارقىراعان وزەندەر. مەنىڭ تاريحي وتانىم – قازاقستان. كىم تۋعان جەرىنە جاماندىق ويلايدى؟! جىراقتا جۇرسەك تە, تىلەگەنىمىز – وسى ەلدىڭ اماندىعى», دەيتىن ولگا الەكسەەۆنانىڭ اڭگىمەلەرى ءتىپتى قىزىق.
– ماعان بۇل وقيعانى بالا كۇنىمدە اجەم ايتقان. اجەمىز جاس كەزىندە اكەسىمەن قازاقتىڭ ءبىر بايىنىڭ ۇيىنە قىدىرىپ بارادى. ول كەزدە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءداستۇرىن بىلە بەرمەيتىن اجەمىز جاستىق اڭعالدىقپەن ءبىر بايدىڭ بۇزاۋىن, بايدىڭ توقىماشىلارى توقىپ ءبىتىرىپ, سىرتقا جايىپ قويعان كىلەمىن ماقتاي بەرگەن عوي. اكەسى ەكەۋى قايتۋعا جينالعاندا جاڭاعى اۋقاتتى قازاقتار پاۋەسكەلەرىنە بۇزاۋدى بايلاپ, كىلەمدى سالىپ قويىپتى. قوناق دەسە استىنداعى جالعىز اتىن سويىپ بەرەتىن قازاقتىڭ جومارتتىعى مەن قوناقجايلىلىعىن بۇدان اسىرىپ قالاي ايتارسىڭ, – دەيدى لۋنكينا.
– سول قوناقجايلىلىق بىزگە دە ءسىڭىستى بولىپ كەتكەن ەكەن. قوناق كەلسە ءۇي-ىشىمىزبەن قۋانامىز. داستارقاندى بارىنشا تولتىرىپ, كەتىپ بارا جاتقان مەيماننىڭ سومكەسىنە باۋىرساق, كامپيتتەردى, سىي-سياپاتتى تولتىرىپ سالىپ بەرمەسەك كوڭىلىمىز كونشىمەيدى, – دەيدى ول كىسى ك ۇلىپ. راسى سولاي.
ايتقانداي, ولگا الەكسەەۆنانىڭ اجەسىنىڭ اجەسى قازاقتىڭ جەتىم بالاسىن اسىراپ الىپ, ء ۇيلى-جايلى ەتكەن. وسكەندە ول جىگىت شوفەر بولىپ, كەيىن ەكى رەت وسى اسىراپ العان وتباسىن اجال اۋزىنان الىپ قالعان دەسەدى. ول ءبىر ۇزاق حيكايا.
ولگا الەكسەەۆنانىڭ ءوز اجەسى دە قيىن-قىستاۋ جىلداردا جەتىم تاتار قىزى ماريامدى باۋىرلارىنا باسىپ, بوي جەتكىزىپ, كەيىن ۇشقىش جىگىتكە ۇزاتقان ەكەن.
– قازاقپەن ەتەنە ارالاسىپ, تۋىستارداي ءسىڭىپ كەتكەن ءبىز عانا ەمەسپىز. جاس كەزىمىزدە نەبىر اڭگىمەلەردى ەستۋشى ەدىك. مىسالى, ءبىزدىڭ قازاق كورشىمىز رايا ءوزىنىڭ بەس بالاسى بولسا دا ۆانيا دەگەن ورىس بالاسىن باقتى. كەيىن وسى ۆانيا جاقسى ازامات بولىپ ءوسىپ, اسىراپ العان اتا-اناسىنىڭ الدىنان قيا كەسپەي, سىيلاۋمەن ءوتتى.
سوڭعى جيىرما جىلدا التىنايسىز كۇنىم وتكەن جوق. ءتىپتى الىس شەتەلدەردە جۇرسە دە كۇن سايىن حابارلاسىپ تۇراتىنبىز. التىنايىمنىڭ ورنىن ەشكىم باسا المايدى. ول دا ماعان ەكى قىزىم بوي جەتكەنشە كومەكتەستى. ولار التىنايدى تاتەلەپ جاقسى كورەتىن ءارى ازداپ قايمىعاتىن. التىناي ءوز پاتەرىن يلليۋزيا ونەرى ءۇشىن ساتىپ جىبەرىپ, ءبىراز جىلدار شەتەلدەردە ءجۇردى. تسيركتەرمەن كەلىسىمشارتى اياقتالىپ, الماتىعا كەلىپ باسپانالى بولعانشا شەشەم ءبارىمىز ءبىزدىڭ كىشكەنتاي جەر ۇيدە تۇردىق. ءبىر رەت تە ءۇيىمىز تار دەپ ايتپاعان ەكەنبىز.
كەشكە جۇمىستان كەلگەنىمدە التىناي قاسىما وتىرا قالىپ, ساحنا كويلەكتەرىن تىگىپ وتىراتىن. اڭگىمەلەسىپ, كۇندىز كورگەن-بىلگەندەرىن ايتادى, اقىلداسادى. بىراق ءوزى تۋرا جەتپىس جىل جاساعانداي كورەگەن ەدى.
ء«ومىر بار جەردە – ءولىم بار» دەگەن وسى عوي. جىلدار وتسە دە التىناي دەپ جىلاپ جۇرگەن ولگا الەكسەەۆنانىڭ باسقا قازاق دوستارى, تۋىستارى دا جەتكىلىكتى. الايدا ولگا الەكسەەۆنا ءۇشىن التىنايى ءبىر توبە, قالعان دوس-جاراندارى ءبىر توبە بولدى.
– ءانشى ەرالحان ابىشەۆپەن دە وتىز جىلداي ەتەنە ارالاستىق. جاس كەزىمىزدە مەن ونىڭ بەرگەن اقىل-كەڭەستەرىنە قاراپ, ءبىر جاعى قالجىڭداپ «اقساقال» دەۋشى ەدىم. مەنىمەن جەزدەسىنەن بەتەر ازىلدەسەدى. دوستارىمنىڭ ىشىندە قازاق تا, ورىس, وزبەك, تاتار, قىرعىز, كورەي دە بار. بىراق بارىنە قازاقتىڭ بولمىسى جۇققان, – دەيدى ولگا الەكسەەۆنا.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
