زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاقستاننىڭ ۆاليۋتالىق زاڭناماسىن ينتەگراتسيالىق پروتسەستەردىڭ دامۋىنا الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ بەيىمدەۋ. سونداي-اق ول ۆاليۋتالىق رەتتەۋ جانە ۆاليۋتالىق باقىلاۋ سالاسىندا تۋىندايتىن قاتىناستاردى رەتتەپ وتىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىقتىق تەتىكتى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان.
زاڭ جوباسىن تانىستىرعان ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆتىڭ بايانداماسىندا ايتىلعانداي, اتالعان قۇجات جوسپارلى تۇردە قابىلدانعالى وتىر. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلىپ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جانە «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق ورتالىعى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارى قۇرىلعان سوڭ اراقاتىناستى رەتتەيتىن جاڭا زاڭعا سۇرانىس تۋىنداعان.
ماسەلەن, دسۇ-عا تولىق مۇشەلىككە وتكەننەن سوڭ ەلىمىزدە شەتەلدىك فيرمالاردىڭ وكىلدىكتەرى كوپتەپ اشىلۋى مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە مۇنداي فيليالداردىڭ سانى 4,5 مىڭعا جەتكەن. سايكەسىنشە, ەل ىشىندە شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى تولەمدەر كوبەيگەنىمەن, بۇل ۇلتتىق مۇددەلەرگە ساي ەمەس. ماسەلەن, 2017 جىلى شەتەلدىك كومپانيا فيليالدارىنىڭ رەزيدەنتتەرىنىڭ ۆاليۋتالىق وپەراتسيالار كولەمى 2,7 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان. زاڭ جوباسىندا وسىعان بايلانىستى شەتەلدىك ۇيىمدار فيليالدارىنىڭ قازاقستاندىق كومپانيالارمەن ەسەپ ايىرىسۋلارىن تەڭگەگە اۋىستىرۋ ۇسىنىلعان.
ەلىمىزدە ۆاليۋتالىق وپەراتسيالار بويىنشا بانكتىك قۇپياسى بار اقپاراتتاردى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنە بەرۋ قۇقىعى دا قاراستىرىلىپ وتىر.
– كاپيتالدىڭ اكەتىلۋىن باقىلاۋدى زاڭ نورمالارىمەن عانا قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس. ول زاڭسىز جولمەن نەمەسە زاڭدى كەلىسىمدەر ارقىلى جاسىرا وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. تىكەلەي شەكتەۋ شارالارى ادال كاسىپكەرلەردىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىنا جانە بيزنەس جاعدايىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى ىقتيمال. بۇل, سونداي-اق نارىقتىق ەكونوميكا تالاپتارىنا دا كەلمەيدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتيىمدى اقپاراتتاردى تۇراقتى تۇردە الماسۋى كەز كەلگەن مامىلە بويىنشا دايەكسىز مالىمەتتەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان زاڭ جوباسىندا ۆاليۋتالىق وپەراتسيالار بويىنشا بانكتىك قۇپياسى بار اقپاراتتى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنە بەرۋ قۇقىعى كوزدەلەدى, – دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىنان كەيىن جۋرناليستەرگە سۇحبات بەرگەن د.اقىشەۆ رەسەيدەگى ۆاليۋتالىق احۋال مەن ونىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە اسەرىنە بايلانىستى پىكىرىن ءبىلدىردى.
سوڭعى ەكى تاۋلىك ىشىندە رەسەي ءرۋبلى اقش دوللارىنا شاققاندا شامامەن 10 پايىزعا السىرەدى. بۇل وزگەرىس قازاقستان تەڭگەسىنە دە كەرى اسەر ەتىپ, ۇلتتىق ۆاليۋتامىز ورتاشا ەسەپپەن 3 پايىزعا السىرەدى. الايدا د.اقىشەۆ رەسەيگە سالىنعان سانكتسيالاردىڭ سالدارىنان ۆاليۋتا نارىعىندا ورىن العان وزگەرىستەرگە بايلانىستى الاڭداۋعا نەگىز جوقتىعىن ايتتى.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, رەسەي ءرۋبلىنىڭ تەڭگەگە ىقپالى بولعانىمەن, تۇبىرىمەن بايلانعان تاۋەلدىلىگى جوق.
– ەركىن ايىرباس باعامى جاعدايىندا شەتەلدىك ۆاليۋتالارعا شاققاندا ءبىزدىڭ تەڭگەنىڭ باعامى ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلارعا بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. شىن مانىندە, سوڭعى بىرنەشە كۇن بۇرىن ورىن العان وقيعالارعا دەيىن بارلىق ماكروەكونوميكالىق پارامەترلەر تۇراقتى بولدى. ءبىرىنشى كەزەكتە مۇنايعا قاتىستى جوعارى باعا مەن ساۋداداعى سەرىكتەس ەلدەردەگى تۇراقتىلىقتى بايقادىق, – دەدى باس بانكير.
ارينە, سىرتقى ساۋداداعى باس سەرىكتەسىمىزدىڭ احۋالى, اتاپ ايتقاندا كورشىمىزگە سالىنعان سانكتسيالاردىڭ قازاقستانعا تىكەلەي دە جاناما دا قاتىسى جوق. ءبىزدىڭ ەلىمىز الەمنىڭ وزگە مەملەكەتتەرىمەن بەيبىت جانە تاتۋ قارىم-قاتىناسىن ساقتاپ كەلەدى. وتاندىق كومپانيالار دا قانداي دا ءبىر شەكتەۋلەردەن, بۇعالىقتان ادا.
– تەڭگەنىڭ قۇنى وسەدى نە تومەندەيدى دەپ ايتۋ قيىن. وزگەرىستەر تاياۋ كۇندەرى عانا باستالعاندىقتان, شەشىم قابىلداۋعا اسىقپاعان دۇرىس. ويتكەنى اسىعىس قادام وراسان شىعىنعا دا ۇشىراتۋى مۇمكىن. قازىر ۆاليۋتا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىندە تەڭگە دە, شەتەلدىك ۆاليۋتا دا جەتكىلىكتى. حالىقتىڭ ابىگەرگە ءتۇسىپ, قاربالاسىپ جاتقانى بايقالمايدى. دەگەنمەن, كەز كەلگەن تاۋەكەلدىڭ پايداسى دا, زيانى دا قاتار بولۋى مۇمكىن, – دەدى د.اقىشەۆ.
ەل بيۋدجەتى 1 دوللارعا 340 تەڭگەنىڭ ەسەبىمەن بەكىتىلگەندىگىن ەسكەرسەك, قازىناعا دا ءازىر قاۋىپ جوق. ويتكەنى تەڭگەنىڭ بۇگىنگى باعامى دوللاردىڭ جىل باسىنداعى قۇنىنا جاقىنداعان. ەتەك-جەڭىمىزدى جيناۋعا مۇمكىندىك تە, ۋاقىت تا جەتەرلىك.
ايتا كەتەيىك, جالپى وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەر بويىنشا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. ول پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان. سونداي-اق وسى كۇنى پالاتا بىرقاتار راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدادى. ولار: ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىققا مۇشە ءبىر مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى وسى بىرلەستىككە مۇشە ەكىنشى مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ۇشىراعان وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ ءتارتىبى تۋرالى جانە قازاقستان مەن يوردان حاشيميت كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ازاماتتىق قورعانىس, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالاۋ.
جالپى وتىرىس سوڭىندا حالىق قالاۋلىلارى – د.ەسپاەۆا, گ.بايماحانوۆا, ت.سىزدىقوۆ, ءا.ساپاروۆا, ك.ابساتيروۆ, ك.مۇسىرمان, ش.نۋرۋموۆ ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
