قۇرىلىسپەن اينالىساتىن ءبىر تانىسىما «وسى سەن نەگە بۋراباي كۋرورتتى ايماعىنان دەمالىس ورنىن سالىپ المايسىڭ», دەپ ساۋالدى توتەسىنەن قويدىم. سوندا ول ماعان تاڭىرقاي قاراپ, بىلاي دەدى: «مەنىڭ دوسىم وسىدان 5-6 جىل بۇرىن سونداي قۇرىلىس تۇرعىزعان. الايدا ءالى كۇنگە سول عيماراتتى ساتا الماي كەلەدى. ويتكەنى الگى بيزنەسى ءوزىن-ءوزى اقتاي قويعان جوق. ال پايدا اكەلمەيتىن عيمارات شىعىندى سانالادى. ەندى نە ىستەرىن بىلمەي, باسى قاتىپ ءجۇر». شىنىندا دا, جەكە ينۆەستورلار تۇرعىزدى دەلىنەتىن, سول دەمالىس ايماعىندا سالىنعان كەيبىر شيپاجايلار مەن قوناقۇيلەردىڭ سىرتقى كەلبەتى ۇسقىنسىز نەمەسە ايتەۋىر قولىنداعى بار ماتەريالدارمەن تۇرعىزا سالعانداي اسەر قالدىرادى. قالىڭ قاراعايلاردىڭ بەدەرىندە بىردەن كوزگە تۇسەتىن اقشاڭقان عيمارات سالىنباسا, نە ونىڭ ىشىندە قىمبات جيھازدارى ادام جانىن باۋراماسا, سونىمەن قاتار قۇنارلى تاماعى تاعى جوق بولسا, كوڭىل كوتەرەتىن جانە ساياحاتتايتىن ورىندارى بولماسا, وندا تۋريستەردى تارتۋ تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق ءسوز ەمەس پە؟
قالاي دەسەك تە, قازىرگى كەزدە تۋريزم سالاسىندا بيزنەس جاساۋ وتە قىمبات ءارى ماشاقاتى كوپ جۇمىس ەكەنى بەلگىلى. باسقاسىن ايتپاعاندا, اقمولا وبلىسىندا ايازبەن قاتارلاسىپ ەلەكتر ەنەرگياسى تىستەپ-اق تۇر, ال كوگىلدىر وتىن تەك 2022 جىلدارى عانا تارتىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ونىڭ ۇستىنە كارىز جۇيەسىنىڭ جوقتىعى وزىنشە ءبىر پروبلەما. جولدىڭ تارلىعى, كولدىڭ تازالانباۋى, ساۋدا ورىندارىنىڭ جۇيەلەنبەۋى, قاۋىپسىزدىك ءۇشىن بەينە كامەرالاردىڭ ورناتىلماۋى سياقتى كوپتەگەن شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر تولىپ جاتىر. ەلباسى وبلىسقا جاڭا اكىمدى تاعايىندار كەزدە ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋدى قولعا الۋعا ەرەكشە پارمەن بەرۋى وسىنداي كەمشىلىكتەرمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىندە داۋ جوق. سودان بەرى ءبىراز شارۋا ىستەلدى. 2012 مەن 2016 جىلداردى قامتىعان ۋاقىت ارالىعىندا قۇنى 12 ميلليارد تەڭگەلىك 43 ءىس-شارا اتقارىلعاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇدان باسقا, بىلتىر ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قوسىمشا تاعى 5,4 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. وسىنداي قولداۋلاردىڭ ارقاسىندا ما, جوق الدە وزگە دە فاكتورلار اسەر ەتتى مە, سوڭعى التى جىلدا اقمولا وڭىرىنە تابان تىرەگەن تۋريستەردىڭ جالپى سانى 2 ەسەگە, ال تۋريستىك قىزمەت كورسەتۋ 5 ەسەگە دەيىن وسكەن. دەي تۇرعانمەن, سول دەمالۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى, ياعني 500 مىڭعا جۋىعى تەك جازدا كەلۋدى ۇناتسا, قالعان جىل مەزگىلدەرىندە تاعى وسىنشاما تۋريست وبلىسىمىزعا اياق باسادى.
رەتى كەلگەندە ايتا كەتكەن دە ورىندى. مىسالى, وسى بۋراباي ايماعىنداعى بەسجۇلدىزدى شيپاجايلاردىڭ بىرىنە ادام باسىنا شاققاندا 400 مىڭ تەڭگە قالتاڭىزدان شىعارۋ كەرەك ەكەن. ال سول قارجىمەن الىس تا جاقىن شەتەلدەرگە بارىپ, كۇنگە قاقتالىپ قايتا الاسىز. سونىڭ وزىندە ساۋدا ورىندارىن ارالاۋعا نەمەسە وزگە دە كورنەكتى جەرلەرگە بارۋعا قالتاڭىزدا ءبىراز اقشا قالۋى دا عاجاپ ەمەس. ءسان-سالتاناتىمەن وزىنە تارتىپ تۇراتىن شەتەلدەردەگى كورنەكتى جەرلەر مەن سورەسى مايىسقان تاۋارعا تولى ساۋدا ورىندارىن كورگەندە نەمەسە تەڭىز جاعاسىندا ەركىندىكتى سەزىنگەندە ەرىكسىز جان راحاتىنا بولەنەرىڭىز حاق.
قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن شەتەلدىك كومپانيالار كەلىپ, ەلىمىزدەگى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسپاق نيەتتەرىن بايقاتىپ قويادى. ازىرگە قۇلشىنا كىرىسىپ جاتقان شەتەلدىكتەردى كورمەدىك. حالىقارالىق تۋريستىك جيىندارعا بارىپ, مىڭداعان دوللارلارىمىزدى شاشىپ, روۋد-شوۋلاردى ۇيىمداستىرىپ جاتامىز. الايدا ونىڭ اسەرىنەن گورى قازاقستاندا مىناداي حالىقارالىق جيىن نەمەسە شارا ءوتىپ جاتىر, دەگەن اقپارات قايتا سەنىمدى ناسيحاتتاي ما دەپ قالدىق. ويىمىزدى وسىلايشا قورىتۋىمىزعا نەگىز دە جوق ەمەس. مىسالى, Trip Advisor كومپانياسىنىڭ ەۋروپا, تاياۋ شىعىس, افريكا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا ماركەتينگ مەنەدجەرى چاد شيۆەر قازاقستاندى سىرتقى نارىققا تانىمدى ەتۋدىڭ سەبەبىن اشىپ كورسەتۋگە تىرىسقان. «قازاقستاندا ساياحات ىزدەۋ جانە برونداۋ 2017 جىلى 56% پايىزعا وسكەن. قازاقستاندىق كونتەنتتى TripAdvisor سايتىندا قاراۋدىڭ ءوسۋى استانا قالاسى مەن باسقا قالالاردا ەكسپو كورمەسى كەزىندەگى وڭ اسەرگە بايلانىستى بولدى», دەيدى مەنەدجەر ءوز سوزىندە.
چ.شيۆەردىڭ ءمالىم ەتكەنىندەي, قازاقستاندى الەمگە تانىمال ەتكەن حالىقارالىق شارانى وتكىزۋ ەكەندىگىندە ەشكىمنىڭ داۋى بولماسا كەرەك. بۇل رەتتە اتالعان حالىقارالىق شارالاردى وتكىزۋ بارىسىندا كوپتەگەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار جەدەل ءارى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتاتىندىعى ءوز الدىنا جەتىستىك سانالادى. الايدا مۇنداي حالىقارالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋ قىمباتقا تۇسەتىندىگىن كورىپ وتىرمىز. جارنامادان بۇرىن ەڭ الدىمەن ءوزىمىزدىڭ تۋريستىك ينفراقۇرىلىمىمىزدى رەتكە كەلتىرىپ الۋ ۋاقىت تالابى. رەتى كەلگەندە «McKinsey & Company» كومپانياسى قازاقستانداعى كەڭسەسىنىڭ باسقارۋشى سەرىكتەسى يوحەن بەربنەر ءبىر سوزىندە تۋريزم دۇنيەجۇزىلىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پايىزىن بەرەتىنىن ايتا كەلىپ, ول دامۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا جاقسى اسەر ەتەتىندىگىن ەرەكشە اتاعان بولاتىن. قازاقستاندا ءتۋريزمنىڭ ىشكى ونىمگە دەگەن جالپى اسەرى 6,2 پايىزدى, ال تىكەلەي اسەرى 4,2 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. بۇل ورايدا جالپى اسەردى ەسەپتەۋدە ينۆەستيتسيالار, ىلەسپە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى تۇتىنۋ جانە سالادا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ تابىستارى ەسكەرىلەتىندىگى بەلگىلى. دۇنيەجۇزىلىك تۋريزم جانە ساياحات كەڭەسىنىڭ (WTTC) مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, تۋريزم جانە ونىڭ سالالارىنا قاتىستى الەمدەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ 8,3 پايىزى, حالىقارالىق ينۆەستيتسيانىڭ 9,3 پايىزى, ەكسپورتتىڭ 12 پايىزى جانە الەمدىك ىشكى ءونىمنىڭ 3,6 پايىزى سايكەس كەلەتىندىگىن دە قاپەرگە سالا كەتكەندى ءجون كوردىك.
قازىرگى تاڭدا وڭىردە يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى تاراپىنان بەكىتىلگەن بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن جۇيەلى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جوسپارى بويىنشا كوپتەگەن ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. وعان ناقتى مىسال دا جوق ەمەس. اتاپ كورسەتكەندە, 2017-2019 جىلدارى جالپى كولەمى 13 ميلليارد تەڭگەلىك 23 تۋريستىك ينفراقۇرىلىم نىسانىن سالۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇدان وزگە, جىل بويى بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن بارىنشا تارتىمدى ەتۋ ءۇشىن كوپتەگەن ءىس-شارالار دا ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. اقمولا وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى شىناربەك باتىرحانوۆ «Four Seasons» جوباسى اقمولا وبلىسىنا تۋريستەردى تارتۋدا ءوزىنىڭ ناتيجەسىن بەرە باستاعاندىعىن ەرەكشە اتاپ كەتكەن-ءدى. ءاربىر جاز مەزگىلىندە قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك سپورتشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ءداستۇرلى حالىقارالىق «بۋراباي – 2017» جەلكەندى رەگاتى وتكىزىلەدى. وعان جىل سايىن قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رەسەيدىڭ ەكاتەرينبۋرگ, ومبى سياقتى قالالارى مەن وزگە دە وڭىرلەرىنىڭ سپورتشىلارى كەلىپ قاتىسىپ ءجۇر. سول سياقتى وليمپيادا چەمپيونى, اتاقتى ۆەلوشاباندوز ا.ۆينوكۋروۆتىڭ قاتىسۋىمەن جىل سايىن قايىرىمدىلىق ۆەلوجارىسى ۇيىمداستىرىلۋدا. ۆەلوسيپەدپەن قاتار قازىرگى تاڭدا تۋريستەردىڭ اراسىندا كوشپەندىلەردىڭ ءومىر سالتىن سەزىنۋ ءۇشىن اتقا ءمىنىپ سەرۋەندەۋشىلەردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسكەن. اسىرەسە وعان رەسەي, تۇركيا, برازيليا جانە وزگە دە ەكسترەمالدى ءتۋريزمدى ۇناتاتىن ەلدەردىڭ ازاماتتارى قۇمارلىق تانىتاتىن كورىنەدى. قىستا شاڭعى تەبۋشىلەردىڭ ورتالىعىنا اينالاتىن «Elikti Park» تاۋ شاڭعىسى بازاسى جازدا قازاقستاننان وزگە رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنەن دە كەلىپ قاتىساتىن بايكەرلەردىڭ سلەتىن وتكىزەتىن ورىنعا اينالىپ شىعا كەلەدى.
سونىمەن قاتار جىل سايىن قازان ايىندا كۇزگى «Octoberfest Burabay» فەستيۆالى وتكىزىلۋدە. قىستا «قانسونار», «قىسقى ەرتەگى», «سانتا كلاۋس-
تا قوناقتا بولعاندا» سياقتى جوبالار, سونداي-اق سپورتتىق بالىق اۋلاۋ, كول بەتىندە اۆتوكولىكپەن جارىس ۇيىمداستىرۋ جانە وزگە دە كوپتەگەن ءىس-شارالار تۋريستەردى تارتۋعا تاپتىرمايتىن تەتىك. بۇل رەتتە اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ تۋريزم ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەسشىسى مارات يعاليەۆ قوسىمشا رەيستەردىڭ اشىلۋىمەن اقمولا وبلىسىنا كورشىلەس ەلدەردەن تۋريستەردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە جاعداي جاسالاتىنىن ءمالىم ەتكەن بولاتىن.
قورىتا ايتقاندا, اقمولا وبلىسىندا تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا كوپتەگەن شارۋالار اتقارىلدى. ەل اۋزىندا جۇرگەن كيەلى جەرلەر مەن اتاۋلار انىقتالىپ, تىزىمدەلدى. ورايلاستىرىلىپ تۋريستىك باعدارلار دا جاسالدى. بىراق وسى سالاعا جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە وتكىر تۇر. مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە ناقتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ شەشىمىن كۇتۋدە. وتاندىق ينۆەستورلاردىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ەكەندىگىن نازارعا الساق, بۇل وتە ماڭىزدى ماسەلە. بيۋدجەتىنىڭ 60 پايىزدايىن دوتاتسيا رەتىندە الىپ كەلە جاتقان ءوڭىردىڭ تۋريزم يندۋسترياسىن تارتۋعا شاماسى جەتكىلىكسىز. سوندىقتان بۇعان قوسىمشا قوماقتى قارجى قاجەت ەكەندىگى بايقالىپ وتىر.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
