ءاۋ باستا, كوڭىلدى ەلەگىزتكەن كوپ سۇراق بىردەن بىرگە قالىڭداپ, سانامدى سان-ساققا جۇگىرتكەنى انىق. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىز قانداي بەلەستەردەن ءوتتى؟ ىشكى, سىرتقى ساياساتتى قالاي جۇزەگە اسىردى؟ قيىندىقتاردى قالاي ەڭسەردى؟ وسىنداي سۇراقتاردىڭ جاۋابىن كىتاپتىڭ سوڭعى بەتىن جاپقاندا تاپتىم. ءتورت بولىمنەن تۇراتىن كىتاپتا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا كەزدەسكەن قيىندىعى مەن ونى جەڭگەن ساليقالى جوبالار, كەشەگى جاعداي مەن بۇگىنگى ءتورت ت ۇلىگىن تۇگەندەگەن كەزەڭى ەگجەي-تەگجەيلى جازىلعان. «تاۋەلسىزدىك رۋحىمىزدى شىڭدادى», ء«بىز الەمدىك داعدارىس سىناعىنا توتەپ بەردىك», «الەم مويىنداعان كوشباسشىلىق», «جاڭا ەكونوميكاعا باتىل ۇمتىلىس», «ادام كاپيتالىنىڭ جاڭا ساپاسى», «قازاقستاننىڭ ايقىن جانە مىزعىماس باسىمدىقتارى» اتتى بولىمدەردە زاماناۋي قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋ, حالىقارالىق دارەجەدە مويىندالعان ناقتى شەكارا, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسى, سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىنىڭ جابىلۋى, نارىقتىق ەكونوميكاعا ءوتۋ, ۇلتتىق ۆاليۋتا, جاڭا ەلوردامىز – استانانى سالۋ, قۋاتتى ءارى زاماناۋي قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قۇرىلۋى, كەڭ كولەمدەگى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ, الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ سىندى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ نىسانالى ىستەرى تولىقتاي قامتىلعان.
ارينە, ءوزىڭ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كەزەڭگە تاريحي تۇرعىدا باعا بەرۋ وڭاي ەمەس. دەگەنمەن, وسى جىلدار اياسىندا ەلىمىزدە عاسىرعا بەرگىسىز جاڭالىقتار بولدى دەپ ايتا الامىز. ۇلىبريتانيالىق ساياساتكەر دجونانتون ايتكەننىڭ «نازارباەۆ جانە قازاقستاننىڭ دۇنيەگە كەلۋى: «كوممۋنيزمنەن – كاپيتاليزمگە» دەگەن كىتابىندا: «دۇنيەدەگى ساياسي ليدەرلەر ماڭايىنا اۋا رايىن جاساي بىلەدى. ماڭايىنا جارقىراعان شۋاق شاشسىن يا بولماسا نوسەر اكەلسىن, ايتەۋىر, وزىنشە اۋا رايىن تۋعىزعان ليدەرلەر تەگىن بولمايدى. ولار تۋرالى جازۋ دا, وقۋ دا قىزىق. مەن ايتسام: ءوزىنىڭ ساياسي ءومىرىن كەننەدي مەن حرۋششەۆتان باستاپ, وسى كۇنگى وباما جانە پۋتينمەن ءبىر بويلىقتا قاجىر-قايرات تانىتىپ جۇرگەن ەل باسشىلارى نەكەن-ساياق. ءومىر باسپالداعى ونەگە باسپالداعىنا اينالعان ادام رەتىندە نازارباەۆ وقىرماندى قاتتى قىزىقتىرادى» – دەپ تامسانۋى ورىندى. پرەزيدەنتتىڭ وسىنداي جانقيار ەڭبەگىن ايتا بەرسەڭ تاۋسىلمايدى. ول جاس قازاقستاننىڭ از ۋاقىتتىڭ ىشىندە الەمنىڭ ماڭداي الدى ەلدەرىنىڭ بىرىنە اينالۋىنا جول اشتى.
بۇل ۇلكەن ەڭبەك, ەلباسىنىڭ قالامىنان تۋىنداعان قۇندى شىعارما. سول ءتورت ءبولىمنىڭ ءار بەتىن پاراقتاپ, ءار سويلەمىن وقىعان ادام ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتكەن جەتىستىگىن, ءوسۋ بارىسىن تاۋىپ الاتىنى انىق. كىتاپتىڭ العاشقى پاراعىنان باستاپ, سوڭىنا جەتكەنگە دەيىن مەن دە ءوزىمنىڭ سوڭعى ون جىلدا باسىپ وتكەن جولىمدى, كورگەنىم مەن تۇيگەنىم, جەتكەن جەتىستىگىم مەن شىققان بيىگىمدى كوز الدىمنان وتكىزىپ وتىردىم. ءالى ەسىمدە, وسىدان ون ءۇش جىلدىڭ الدىندا جالعىز سومكەمدى سۇيرەلەپ, شەكارادان يمەنە ءوتىپ, تۇڭعيىق ءبىر الەمگە ەنىپ كەلە جاتقان ەدىم. ول كەزدە الداعى بولاشاعىم تۋرالى ويلاۋدان دا قورقاتىنمىن. «تاۋەكەل دەگەن جەل قايىق وتەسىڭ دە, كەتەسىڭ» دەگەن جۇرەكتى جىلىتقان سەنىم عانا بار بولاتىن. ونىڭ ءبارىن تىزبەلەپ جاتۋدىڭ كەرەگى دە شامالى. ەڭ باستىسى, باسقالارمەن ەڭسەمدى تەڭ ۇستاپ, ەسەلەنە ەڭبەك ەتۋگە مۇمكىندىك مول بولدى. ەلباسى كىتابىنىڭ ءار تۇسىندا ايتىلعان ەل دامۋى ءۇشىن قولعا الىنعان ساليقالى ساياسات, سارابدال باستاما, سالماقتى مىندەتتەر ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جەڭىستى ىستەرىن جەتىلدىرىپ وتىردى.
اتاجۇرتقا ورالعان ون ەكى جىلىمنىڭ ون جىلىن جاۋاپكەرشىلىگى مول جۋرناليستىك سالاعا ارناپپىن. قازىردە قالىپتاسقان جۋرناليست رەتىندە ءوز الەمىمدى قالىپتاستىردىم. مەنى وقيتىن جانە ويىمدى ولجا دەپ سانايتىن وقىرماندارىم بارشىلىق. جەتى كىتاپ جازىپ, ءوزىمنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىمدى جۇرتقا جەتكىزسەم, ونىڭ بىرەۋى ەلباسىعا تانىستىرىلىپ, ەلباسى كىتاپحاناسىنا ساقتاۋعا الىنعان. بۇل ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلماعان باق. عىلىم جولىندا قۇلاشىمدى كەڭ جايدىم. اسىرەسە, رۋنيكالىق جازبا ەسكەرتكىشتەردىڭ الەم جانە قازاق ادەبيەتىندەگى ورنى جايلى جازعان عىلىمي ديسسەرتاتسيام تۇركىتانۋشى عالىمدار اراسىندا بەدەلگە يە بولسا, ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ ەلگە جەتپەگەن ەڭبەكتەرىن جيناقتاعان ەڭبەكتەرىم ءۇشىن «جانسۇگىروۆ» مەدالىن, ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنا وراي قولعا الىنعان «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى گەوگرافياسى» جوباسىنا وراي جەتىسۋ جەرىنىڭ كيەلى جەرلەرىن انىقتاۋدا قاتىسىپ, تۋعان ولكەنىڭ تاريحىن تۇگەندەۋگە قوسقان ەڭبەگىم ءۇشىن «ۇزدىك ولكەتانۋشى» مەدالىن كەۋدەمە تاقتىم.
سونىمەن قاتار, حالىقارالىق «Internewc» ۇيىمىنىڭ ورتاازيالىق جۋرناليستەر اراسىندا ۇيىمداستىرعان ەكولوگيالىق تاقىرىپتاعى جوبالار بايقاۋىنىڭ قازاقستان بويىنشا ءبىرىنشى جەڭىمپازى بولىپ, اتالعان ۇيىمنىڭ قازاقستانداعى ەكولوگيا سالاسى بويىنشا ساراپشىسى اتاندىم. وسىعان وراي, الماتى, تاجىكستاننىڭ دۋشانبە, قىرعىزستاننىڭ بىشكەك قالالارىندا وتكەن حالىقارالىق ەكولوگتار فورۋمىنا قاتىسىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى عالىمدارمەن سۇحباتتاس بولىپ, ورەمدى ءوسىردىم. G-GLOBAL, CGEGD green kaz, ەۋروداق, بۇۇ جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋ كواليتسياسى تاراپىنان قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت وتكەن «جاسىل قازاقستان» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆتىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالىپ, مەرەيلەنگەنىمدى ايتپاي كەتۋگە بولماس. سونىمەن قاتار, «اتامەكەن» ۇكپ تاراپىنان وتكىزىلگەن رەسپۋبليكالىق بايقاۋ مەن تۇڭعىش پرەزيدەنت قورى ۇيىمداستىرعان «تاۋەلسىز قازاقستان جانە ەلباسى» بايقاۋىنىڭ جۇلدەگەرلەرى قاتارىنان كورىنگەنىمدە ەڭسەمدى بيىكتەتە ءتۇستى. استانا ءتورىن ءۇش ايى بويى دۋمانعا بولەگەن «استانا ەكسپو – 2017» كورمەسىن ناسيحاتتاۋدا توككەن تەرىم تەككە كەتكەن جوق. «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ سول كەزدەگى باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ پەن ءبىرىنشى ورىنباسارى الىشەر پىرمەتوۆتىڭ العىس حاتىن ارقالاپ, اۋىلعا ماقتانىشپەن ورالعانىم ۇلكەن جەتىستىك بولدى. مۇنداي جەتىستىك ءالى دە ەسەلەنە تۇسەرى انىق.
ماراپاتىم ءۇشىن ماقتانىپ وتىرعان جوقپىن. الايدا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قاناتتاندىرۋى, ەلباسىنىڭ ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە جاساعان جاقسى مۇمكىندىگى بولماسا, مەن ءۇشىن وسىنداي دەڭگەيگە جەتۋ مۇمكىن بە ەدى؟ ەلباسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى كىتابىن وقىپ وتىرىپ, تۋىندىنىڭ ەل وركەنيەتى مەن جەكە باسىمنىڭ اتاجۇرتتاعى تابىستارىما قانشالىقتى دەڭگەيدە اسەر ەتكەنىن وسىلاي وي ەلەگىمنەن وتكىزدىم.
قاجەت انداس,
اقىن, جۋرناليست
تالدىقورعان قالاسى
