اركتيكانىڭ ايازى التايعا باۋىر باسىپ الدى

وسىلاي دەپ ايتۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. ماماندىعىمىز جۋرناليست بولعان سوڭ ساپارعا ءجيى شىعۋعا تۋرا كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, بيىل تۇساۋلى اتتاي بولىپ ءىسساپار تەك تۇسكە ەنگەندەي. ءدال بيىلعىداي ۇزاققا سوزىلعان (جەلتوقساننان بەرى) كەي كۇندەرى تۇندە 41 گرادۋسقا دەيىن جەتكەن اركتيكانىڭ قاتتى ايازى تابانداپ ون بەس كۇنگە دەيىن جىلجىماي تۇرىپ العان سۋىقتى جيىرما-وتىز جىلدان بەرى كەزدەس­تىرە قويعان جوقپىز دەسەك, ەشكىم داۋ­لاسا قويماس. التايدىڭ ارقى­راعان اقشۇناق ايازى ءسال سىنىپ, ءور التايدىڭ تورىندەگى كاتونقاراعاي اۋدانىنا ساپار شەگۋدى ۇيعاردىق. بيىك تاۋلار جان-جاعىنا تاكاپ­پارلانا قارايتىنداي. وبلىستىق كەڭەستىڭ دەپۋتاتى, ەسىمى ەلگە بەلگىلى سىيلى ازامات تەمىربەك يساباەۆ وسى­دان التى-جەتى جىل بۇرىن ء“وس­كەمەن-زىريان-ۇلكەن نارىن-كا­تون­قاراعاي-راحمان قاينارى” رەس­پۋب­ليكالىق تراسساسىنا سەۆەرنىي دە­گەن ەلدى مەكەن ارقىلى 46 شاقى­رىم­دىق توتە جولدى سالىپ تاستا­عان. جول سالۋدىڭ شەبەرى شىنىندا دا ساپاعا قاتتى كوڭىل بولگەن ەكەن, وسى ۋاقىتقا دەيىن اسفالتتىڭ مۇر­تى قيسايماستان سول تەپ-تەگىس قالپى جاتىر. الايدا, قالىڭ قار كوپ جەردى باسىپ قالعان. جول بويىنداعى بي­ىك­تىگى ءتورت-بەس مەترلىك ومبى قاتتى بو­ران سوعا قالسا باسىپ قالاتىن ءتۇ­رى بار. سەۆەرنىيدان اسا بەرە “اباي­لاڭىز: قار كوشكىنى جۇرەتىن جەر” دەگەن تاقتايشانى كوردىك. زىريان قالاسىنا جەتكەنشە وسىنداي ءبىر­نەشە قاۋىپتى بەكەتتەر بار كورىنەدى. زىريان قالاسىندا جانتالاسقان حالىق. قولدارىنا كۇرەكتەرىن ۇستاپ العان اۋلا قىزمەتكەرلەرى قاردى ارشىپ جاتىر. زىريان اۋدانىنىڭ اكىمى رىمحان مۋسين بيىل قار مولشەرىنىڭ جىلداعىدان ءۇش-ءتورت ەسە كوپ تۇسكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. قار تازالاۋعا بيۋدجەتتەن ارنايى قارجى بولىنبەيدى. ءبىردى-بىرگە جالعاس­تىرىپ, تۇيىقتان شىعىپ جاتىرمىز, دەيدى اۋدان اكىمى. زىريان قالاسىنان 25 شاقىرىم جەردەگى بوگاتىرەۆ دەگەن اۋىلعا اتباسىن بۇردىق. بۇل جەردە گرەحوۆ كەنىشىن اشقان اتاقتى گەولوگ اناتولي فەدوروۆيچ كۋد­رياۆ­تسەۆ دەگەن قاريا تۇرادى. سول كىسىگە سالەمدەسىپ, قالا بولاشاعى, كەن قورىنىڭ قانشا جىلعا جەتەتىنى جايلى دەرەك الماقپىز. كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعى­نىڭ لاۋرەاتى ا.كۋدرياۆتسەۆتىڭ ۇيىنە جەتۋ وڭايعا تۇسپەدى. ءبىر-ەكى جەردە “دجيپ” قاردان شىعا الماي باتىپ تا قالدى. قارت گەولوگ ءبىزدى جىلى قارسى الدى. ء“دال بيىلعىداي قىس­تى شيرەك عاسىرداي كورمەپپىز. وتكەن كۇزدە دە جاۋىن-شاشىن مول بولىپ, استىقتى ارەڭ جيناپ الدىق. بيىل دا امان­شى­لىق بولسا, ىلعال مول, دەمەك, مول­شىلىق بولا ما دەگەن ءۇمىت بار, دەپ قاريا اعىنان جارىلدى. ەندىگى باعىتىمىز – كاتون­قا­راعاي اۋدانى. جول-جونەكەي قالىڭ قاردى بۇرقىراتىپ اسپانعا اتىپ كە­لە جاتقان ەكى “ونوحانى” جولىق­تىردىق. الىپ تراكتور بيىكتىگى بەس-التى مەتر قاردى بۇيىم كورمەي, الىسقا لاقتىرىپ تاستايدى. ءۇش-ءتورت جەردى قار باسىپ قالىپتى. ۇز­اق تۇرعان جوقپىز, تەز وتە شىقتىق. ۇلكەن نارىن اۋىلى دا قالىڭ قاردان تازالانعان, ءتىپتى كوشە­لەر­دەگى پليتا مەن اسفالت جارقىراپ كورىنىپ جاتىر. اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلدين ءار ۇجىمدا, مەكەمەدە سەن­بىلىك ۇيىمداستىرىلىپ تۇراتى­نىن ايتتى. زەينەتكەرلەر دە قار تازالاعانى ءۇشىن كوك تيىن تالاپ ەتپەيدى. ءوز اۋىلدارىنىڭ تازالىعى ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىنى كورىنىپ-اق تۇر. كاتونقاراعاي اۋىلىندا كوپ ىستەر تىندىرىلىپ جاتىر. اۋرۋحانا قۇرىلىسى اياقتالىپ قالعان. ت.يسا­باەۆتىڭ پانتىمەن ەمدەيتىن شي­پا­جايى بۇگىن-ەرتەڭ اشىلماق. “قا­راتاي” دەگەن ساياباققا وتكەن كۇزدە ءۇش ءجۇز ءتۇپ شىرشا وتىرعىزى­لىپ­تى. مەكتەپ پەن بالا باقشالار اۋ­لا­لارى دا تاپ-تازا, كوز سۇيسىندىرەدى. – وسىدان ەكى-ءۇش كۇن بۇرىن اۋا تەمپەراتۋراسى تۇندە – 45 گرا­دۋسقا جەتتى. وبلىس اكىمى ب.ساپار­باەۆ توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى شتاب قۇرعان. وعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى س.تاۋكەباەۆ جەتەك­شى­لىك ەتەدى. ول كىسى بىزگە بىرنەشە رەت كەلىپ, جۇمىسپەن تانىسىپ قايتتى. قازىر كۇندىز-ءتۇنى تەحنيكا قىراعى كۇزەتتە, راس, كەي كەزدە بىرنەشە سا­عاتقا جولدىڭ جابىلىپ قالاتىنى بار, – دەپ اۋدان اكىمى س.زاينۋل­دين جاعدايدان حاباردار ەتتى. قايتار جولدا دا قار تازالاپ جاتقان بىرنەشە تەحنيكانى كوردىك. “مىنە, اركتيكانىڭ ايازى التايعا ساعىندىرماي تاعى كەلىپ جەتتى. بۇگىن, ياعني سەگىزىنشى اقپاندا وسكەمەندە تۇندە اۋا تەمپەراتۋراسى – 41-ءدى كورسەتىپ تۇردى. سولتۇستىك اۋدانداردا – 47 گرادۋسقا دەيىن جەتكەن. بۇگىن قالاداعى, اۋدان­دار­داعى بارلىق مەك­تەپتەر مەن كا­سىپ­تىك وقۋ ورىندارىن­دا, ليتسەيلەردە, ءتىپتى جوعارى وقۋ ور­ىندارىنىڭ بارلىق كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ساباق بولماي قالدى. ءبىزدىڭ ەسەپتەۋىمىز بويىنشا شاكىرتتەر كەم دەگەندە جار­­تى ايعا جۋىق ساباقتان قالعان سياق­تى. وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ دە­پار­تامەنتى باستىعىنىڭ ورىن­با­سا­رى دۋ­مانعازى ارعىنعازيننىڭ اي­تۋىن­شا, مەكتەپتەر ساباق باعدار­لاماسىن تولىقتىرىپ, وقىپ جات­قان سىڭايلى. ءيا, التايدا بيىل قىس قاتتى. “وسكەمەن-الماتى”, “ومبى-ماي­قاپ­شاعاي” رەسپۋبليكالىق دەڭگەي­دەگى جولدار سوڭعى ەكى-ءۇش ايدا قا­لىڭ قار مەن بۇرقاسىننىڭ سالد­ا­رىنان بىرنەشە رەت جابىلىپ, ار­تىنان اشىلعان. مۇندا دا جول تازالاۋشى مەكەمەلەردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىن اتاپ وتكەن ورىندى. كەشە تۇندە توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى باسقارمادا قىزمەت ەتەتىن امان­گەل­دى دەگەن ازامات حابارلاسىپ, اە­رو­موبيل قىزمەتىنىڭ “اياگوز-اقسۋات” تراسساسىندا جولدا قامالىپ قالعان ەكى اۆتوبۋستىڭ جولاۋشىلارىن امان-ەسەن قۇتقارعانىن حابارلادى. اقپان ايى دا ايازدى بولاتىن سىڭايلى. وڭداسىن ەلۋباي, وسكەمەن. سۋىقتان ساقتانعان ءجون قازاقستاندا كۇن سۋىتىپ تۇر. رەسپۋبليكا بويىنشا اۋا رايى­نىڭ اقپان ايىنا ارنالعان بول­جامىنا سايكەس, ورتاشا اۋا تەم­پە­راتۋراسى – 20 گرادۋس. ءوڭتۇس­تىك-شىعىس, سولتۇستىك ايماقتاردا كۇننىڭ كۇرت سۋىتۋىنا بايلانىس­تى ەسكەرتۋلەر جاسالۋدا. سوندىق­تان كۇتپەگەن جەردەن كەلۋى مۇمكىن ايازعا دايىن بولعان ءجون. ساقتىق تانىتپاساڭىز, ۇسىككە شالدىعۋ, سۋىق تيۋ, ءتىپتى سۋىقتان بولاتىن اللەرگياعا دا شالدىعۋ قيىن ەمەس. دەنى ساۋ ادامنىڭ ورتاشا تەم­پەراتۋراسى 36,6 گرادۋستى قۇراسا, تەمپەراتۋرانىڭ ءتىپتى ازداعان وزگەرىسى دە ادام ءۇشىن ايتارلىقتاي جايسىزدىقتار تۋدىرادى. ادامدار كوشەدە عانا ەمەس, ءۇي مەن كەڭسە­لەردە وتىرىپ-اق جاۋراپ قالۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا سۋىق­تان قالاي قورعانىپ, جىلى ءجۇرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگىن بىلگەن ءجون. كۇن قاتتى سۋىتىپ, اياز ۇرعان كەزدە دەنەگە جابىسىپ تۇراتىن تار كيىمدەر كيۋگە استە بول­ماي­دى. مۇنداي كيىم قان اينالىمىن باياۋلاتىپ ادام اعزاسى جىلدام تونادى. سونداي-اق, قۇن سۋىقتا اراق ءىشىپ “بوي قىزدىراتىندار” دا قاتتى قاتەلەسەدى. ويتكەنى, سپيرتتىك ىشىمدىكتىڭ اسەرىنەن قان تامىرلارى كەڭەيىپ, سونىڭ سال­دارى­نان ادام اعزاسى جىلۋىنان تەز ايىرىلادى. تەمەكى شەكسەڭىز دە قان اينالىمى باياۋلاپ, قول-اياعىڭىزعا جىلۋ مەن وتتەگى جەتىسپەي قالادى ەكەن. سۋىقتان قورعانۋ ءۇشىن بىرنەشە قابات كيىم كيىڭىز. قابات-قابات كيىمنىڭ ارا­سىندا قالاتىن اۋا دەنەدەگى جىلۋ­دى ساقتاپ قالۋعا كومەك­تەسەدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ايازدى كۇنى توڭىپ قالماس ءۇشىن جىلى كيىنىپ قانا قويماي, دۇرىس تاماقتانۋ دا كەرەك. ءبىزدىڭ حالقى­مىز ادەتتە, قىستا ىستىق سورپا مەن ەت جەپ, كوجە ءىشىپ ۇيرەنگەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل وتە دۇرىس. كۇن سۋىقتا ديەتا ۇستاعان ورىنسىز. ويتكەنى, بىزگە بەلگىلى ديەتالاردىڭ دەنى اۋا رايى جۇمساق ەلدەردە ويلاپ تابىلعان. ال قاھارلى قىستا ادام اعزاسىن­داعى ەنەرگيانىڭ كوبى دەنەنى جىلىتۋعا جۇمسالادى, سوندىقتان, كۇندەلىكتى اس مازىرىندە ماي مەن پروتەيننىڭ مول بولعانى ءجون. مۇنداي تاعامدار جىلۋ بەرىپ قانا قويماي, اسقازان-ىشەك, جۇرەك-قان تامىرى جۇيەلەرىنىڭ جۇمىسىنا قاجەتتى مايلى قىش­قىل­دارمەن قامتاماسىز ەتەدى. اۋا رايى كۇرت سۋىتقان كۇندەرى ءسۇت ونىمدەرىن ازايتقان دۇرىس. ءويت­كەنى, ءسۇت قۇرامىنداعى قىشقىل­دار اعزانى سۋىتاتىن قاسيەتكە يە. قالا بازارلارىندا قىستا قاپتاپ كەتەتىن اپەلسين مەن ماندارين دە ادام دەنەسىندەگى جىلۋدى تار­تىپ الادى. ال سۋسىندارعا كەل­سەك, قىستا قارا شاي ىشكەن دۇرىس. ونىڭ ادام بويىن جىلىتاتىن قابىلەتى كوك شايدان دا جوعارى. ايازدى كۇندەرى اباي بولىڭىزدار! سەرىك بەيسەمبەكوۆ, استاناداعى تجد “الماتى” اۋداندىق تجب قىزمەتكەرى.