ورىن جەتپەگەن ءبىراز ادام زالدىڭ قوس قاپتالى مەن ارت جاعىندا تۇرەگەلىپ تۇر. مىنبەگە كوتەرىلگەن كەزەكتى شەشەن زال تولى حالىققا قىدىرتا كوز تاستادى دا قۇلاققا جاعىمدى قوڭىر ۇنمەن سويلەپ كەتتى. اققۇبا ءوڭىن كۇن قاقتاعان, ورتا بويلى, اشاڭ دەنەلى, اق شاشتى, ويلى, مۇڭلى كوزىنەن جىلىلىق, جىپ-جىلى جۇزىنەن نۇر توگىلگەن ونىڭ ءسوزىن حالىق بەرىلە تىڭداپ وتىر.
الدىنداعى قاعازعا وقتا-تەكتە كوز قيىعىن سالىپ, سۋ توگىلمەس جورعاداي توگىلتە سويلەپ, تولىمدى وي تولعاپ تۇرعان اقيىق ازامات اكادەميك كەنجەعالي ابەن ۇلى ساعاديەۆ ەدى. احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇلكەن زالىندا ءوتىپ جاتقان جيىن قازاقتىڭ ايگىلى باتىرى شاقشاق جانىبەككە ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا بولاتىن.
شاقشاق جانىبەكتىڭ ءومىرى مەن ەرلىگىن كوپ جىل بويى زەرتتەپ, ول جايلى كولەمدى كىتاپ جازعان عالىم ەروفەەۆا جانە دە باسقا دا جان-جاقتان كەلگەن عۇلامالاردان كەيىن سويلەگەن كەنجەعالي ساعاديەۆكە ايتار ءسوز قالماعان سياقتى ەدى. جوق, ولاي بولماي شىقتى. كەنجە-اعام ءسوزىنىڭ باسىندا شاقشاق جانىبەك ءومىر سۇرگەن ورتا مەن ۋاقىت جايلى ءارى قىسقا, ءارى نۇسقا ايتتى دا ەل قورعاعان ەردىڭ ەرلىكتەرىن از سوزىنە كوپ ماعىنا سىيعىزىپ بايانداي كەلىپ, وزىنەن بۇرىن سويلەگەن ايتۋلى عالىمدار ايتپاعان وي ايتتى. «شاقشاق جانىبەكتىڭ قازاقتىڭ وزگە باتىرلارىنان ەرەكشەلىگى, ارتىقشىلىعى دەسەك تە بولادى, – دەپ ءسوزىن ساباقتادى اكادەميك ساعاديەۆ, – اق بىلەكتىڭ كۇشى, اق نايزانىڭ ۇشىنا عانا ەمەس, اقىل مەن ايلاعا ارقا تىرەگەن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ديپلومات بولعانى. سونىڭ ناتيجەسىندە كۇرمەۋى قاتتى كۇردەلى تالاي ءتۇيىن قىلىشپەن ەمەس, سوزبەن شەشىلدى». وسىلاي دەپ كەمەل وي, كەڭ تىنىسپەن كوسىلگەن اكادەميك وسى سونى پىكىرلەرىنە شاقشاق جانىبەكتى زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ وزىنە دە بەيمالىم تىڭ دەرەكتەردى العا تارتتى. ساعاديەۆتىڭ ءسوزىن تىڭداپ وتىرىپ مەن: «بۇل اعامىز اسا بىلگىر ەكونوميست قانا ەمەس, وتە ءبىلىمدى تاريحشى ەكەن» دەگەن وي ءتۇيدىم.
وسىدان بىرەر ساعات بۇرىن قوستاناي قالاسىنداعى ۇلكەن الاڭدا بوي كوتەرگەن شاقشاق جانىبەكتىڭ ات ۇستىندە تۇرعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا العاشقى ءسوزدى دە ساعاديەۆ ايتىپ ەدى. وندا ايتقان سوزدەرىن كەيبىر تاياز ويلىلار قۇساپ قايتالاعان جوق. ۇلكەن الاڭ تولى قاتارى قالىڭ حالىق ساعاديەۆتىڭ قىسقا دا بولسا قىزۋلى ءسوزىن ىستىق ىقىلاسپەن تىڭداپ, ساتىرلاتا قول سوعىپ, قۇرمەت كورسەتىپ ەدى. ميتينگى اياقتالعان سوڭ ساعاديەۆتى قورشاعان توپ وعان العىستارىن جاۋدىرىپ, اقساقالدار اق باتاسىن بەرىپ جاتتى. حالىقتىڭ ساعاديەۆكە دەگەن قۇرمەتىندە شەك جوق. ول ورىندى دا. بۇلاي دەيتىنىمىز شاقشاق جانىبەككە قويىلعان ەسكەرتكىش ساعاديەۆتىڭ تىنىمسىز ىزدەنىسى مەن تاباندى ەڭبەگىنىڭ, اكادەميكتىڭ ەل, حالىق الدىنداعى بيىك بەدەلىنىڭ ارقاسىندا ورنادى. مەملەكەتتەن ءبىر تيىن قارجى الماي, دەمەۋشىلەر تاپقان دا, اقيىق, اقىلمان ازامات, تالانتتى جوبالاۋشى, «كازگور» پرەزيدەنتى ابدىساعيت تاتتىعۇلوۆ باستاعان جوبالاۋشىلار مەن مۇسىنشىلەردى وسى ىسكە جۇمىلدىرعان دا, قاشان ەسكەرتكىش جاسالىپ بىتكەنشە استانادان الماتىعا سان مارتە كەلىپ, زيالى قاۋىمنىڭ باسىن قوسىپ, اقىلداسقان دا ساعاديەۆتىڭ ءوزى. ساعاديەۆتىڭ ول ەڭبەگى ءوز جەمىسىن بەردى. شاقشاق جانىبەك وزگە باتىرلارداي ات ۇستىندە تۇرسا دا بۇل ەسكەرتكىشتىڭ وزگەلەردى قايتالامايتىن وزگەلىكتەرى كوپ. ونى سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس, ونى كورۋ, كوڭىلگە توقۋ كەرەك!
وسى تۇستا باسىن اشىپ, قايتالاپ ايتاتىن ءبىر جاي – كەيبىر جەڭىل ويلى جەلبۋاز, قىزعانشاقتار ايتىپ جۇرگەندەي ساعاديەۆ شاقشاق جانىبەك ەسكەرتكىشىن ورناتۋعا ءار مينۋتى ەسەپتەۋلى التىن ۋاقىتى مەن كۇش-جىگەرىن جۇمساعاندا اتاعىن شىعارۋ ءۇشىن ەمەس, ەلگە پايدام ءتيسىن, قازاقتىڭ, ەلىن, جەرىن قورعاعان باتىر بابامىزدىڭ رۋحى اسقاقتاپ, جاستاردى وتانشىلدىققا تاربيەلەۋگە سەپتەسىن دەگەن ويدا بولعانى انىق. ال اتاققۇمارلىق وعان جات. ونسىز دا ءبىر كىسىگە جەتەرلىك, اتاق, ابىروي ونى وزدەرى ىزدەپ تاپتى. سەبەبى تابيعي تالانت جانە تاباندى ەڭبەك دەيتىن قوس قانات ونى بيىكتەرگە الىپ ۇشتى. وسى تۇستا پيفاگوردىڭ «باقىتتى قۋىپ قارا تەر بولما, ونى ءوزىڭنىڭ ءىسىڭ مەن ىشىڭنەن ىزدە» دەگەن ءسوزى ويعا ورالىپ تۇر.
اكادەميك ساعاديەۆ بۇگىنگى بيىگىنە وپ-وڭاي كوتەرىلگەن جوق. سىرت كوزگە جولى بولعىش كورىنگەنمەن, سوعىس سالعان سالماقتى بالا بولسا دا كوپپەن بىرگە بەلى قايىسىپ كوتەردى. ەڭبەك, ەڭبەك, تاعى دا ەڭبەك! ەڭبەك ءبارىن دە جەڭبەك ەكەنىن ءوز ومىرىمەن دالەلدەدى. مۇزافار الىمباەۆتىڭ:
مەن بىلەمىن نە تابۋدى, نەنى ىزدەپ,
ەڭبەك قانا ەلدىڭ ۇلى دەگىزبەك,
– دەگەن ءسوزى بۇگىن دە ونىڭ باعدارشامى, اداستىرماس اق جۇلدىزى, باق جۇلدىزى. شىن عالىم مەن ناعىز جازۋشىنىڭ ەڭبەككە ارالاسقان كۇنى بولادى, زەينەتكە شىققان كۇنى بولمايدى. ولار ءۇشىن زەينەتكە شىعۋ دەگەن قاعاز جۇزىندە عانا, ءىس جۇزىندە ولار جۇرەكتىڭ وتى جەتكەنشە, و دۇنيەگە كەتكەنشە ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتە بەرەدى. بۇعان اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ بۇگىنگى تىرشىلىگى ايقىن ايعاق. تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقالى ەلباسىنىڭ جانىنان تابىلىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن سەرتكە بەرىك بولىپ, سەنىمدى اقتاپ ءجۇر. ساعاديەۆتىڭ اقىسىز, پۇلسىز ەشكىمگە مىندەتسىنبەي ءمىنسىز اتقارىپ جۇرگەن قوعامدىق جۇمىستارى باستان اسادى.
اكادەميك كەنجەعالي ابەن ۇلىنىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ نەگىزگى باعىتى: ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى, قازاقستانداعى ەكونوميكالىق رەفورما تەورياسى مەن ءادىسناماسى. 150-دەن استام عىلىمي ەڭبەگى جارىق كورگەن عالىم كەمبريدج ومىرباياندىق ورتالىعىنىڭ «جىل ادامى-1992» اتاعىن العان. ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى ەلەنىپ, كوپتەگەن وردەندەر مەن ماراپاتتاردىڭ يەسى اتاندى.
ادام ءوز ومىرىندە كوپ كىسىلەرمەن كەزدەسىپ, تانىسادى. ايتسە دە بارلىق وزەندەردىڭ مۇحيتقا قۇيمايتىنى سەكىلدى, بارلىق كەزدەسۋلەر ەستە قالا بەرمەيدى. سول ونداعان, جۇزدەگەن, ءتىپتى مىڭداعان ۇشىراسۋلار ىشىندە ەرەكشە ەستە قالاتىن كەزدەسۋلەر دە بولادى. اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆپەن كەزدەسۋلەرىمدى مەن ەرەكشە ەستە قالعان كەزەڭدى كەزدەسۋلەر دەپ بىلەمىن. عۇلاما اعامەن ءار ۇشىراسۋدان الاتىن ۇلگى, ونەگە كوپ. وتە كوپ.
اسقار تاۋلار الىستان كوز تارتادى. ايتسە دە, ءبىز ادەتتە ەڭ الدىمەن تاۋدىڭ بيىكتىگىن ەسكەرەمىز دە, ول كوتەرەر اۋىر جۇك جايلى تىم كەش ويلايمىز, كەيدە ءتىپتى مۇلدەم ۇمىتىپ تا كەتەمىز. ەڭ باستىسى, حالقى ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ, ۇلتىنىڭ ارى ىسپەتتى ازاماتتىڭ كەيىنگە قالدىرعان ونەگەسى از ەمەس. اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ ءومىربايانى اردىڭ جۇگى ناردىڭ جۇگىنەن دە اۋىر بولاتىندىعىنىڭ ايقىن دالەلى.
ءسابيت دوسانوۆ,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
