اۋىرعان جەردەن قول كەتپەس...

ء(بىر كىتاپتان تۋىنداعان وي) نۇراعاڭ ءوز كىتابىن “كورگەن جەردەن كوز كەتپەيدى...” دەپ اتاعان ەكەن, ماز­مۇ­نىنان تۋىنداپ جاتقان قونىمدى اتاۋدى قولداي وتىرىپ, “اۋىرعان جەردەن قول كەتپەيدى...” دەپ ءسوز ايتتىق. ويتكەنى, قازاقشا ويلاساق, ەڭبەك اۋىرعان جەرگە ءدال تيەرلىكتەي, قازاق قو­عا­مىنىڭ ارعى-بەرگىسىن ءبىلىمدار­لىق­پەن قوزعاعان, ەل باسىن­داعى جاعدايدى ساۋىقتىرۋعا ءتيىستى شارالاردىڭ كوزىن تاۋىپ, ءسوزىن ايتقان ەڭبەك! اۋىرعان جەردەن قول كەتپەس... جۋرناليستيكا مەن ساياساتتىڭ شىلبىرىن تەڭ ۇستاپ كەلە جاتقان نۇرماحان ورازبەكتىڭ “كورگەن جەردەن كوز كەتپەيدى” نىسپىلى جاڭا كىتابىن وقىعاندا كوپتەن مۇنداي فورماسى تىڭ, بايانداۋ مانەرى قوعامدى تالداۋعا بارىپ ۇلاسىپ جاتاتىن بەساسپاپ كىتاپتى وقىماعان ەكەنبىز دەگەن ويعا قالدىق. وقىدىق. قىزىقتىق. كوڭىلگە تۇيگەنىمىزدى كوپكە جەتكىزۋگە تاۋەكەل ەتىپ, ۇستەلگە وتىردىق. بۇل – الدىمەن جۋرناليستىك كىتاپ. سويتە تۇرا, مەمۋارلىق سيپاتى دا بار. ونىڭ ءوزى كىتاپتىڭ جۇردەك وقىلىپ, جاقسى قابىلدانۋىنا سەپتەسىپ وتىر. مايتالمان ءجۋرناليستىڭ كىتابى – تۇتاس تابيعاتتى ەڭبەك. فورمالىق ىزدەنىس مولىنان تابىلادى. قازاق ەلىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى ءجۋرناليستىڭ الاقانىندا. ستاتيستيكالىق ەسەپ-قيساپ, قاۋلى-قارار, ەلىمىزدىڭ ساياسي ۇدەرىسى – ءبارى-ءبارى جۋرناليسكە ەركىن قىزمەت ەتىپ جاتىر. ادەتتە جۋرناليست اعايىن ستاتيستيكالىق ەسەپ-قيساپ پايدالانا قالعاندا, ءوزى پايدالانىپ وتىرعان اڭعاردان شىعا الماي قالاتىنى بولادى. نۇرماحان ورازبەك ونداي قاتاردان ەمەس. العى تۇرعىدا ونىڭ ءوز كوزقاراسى, ءوز دۇنيەتانىمى, سودان تۋىندايتىن ءوز پىكىرى! قالعانىنىڭ ءبارى ءجۋرناليستىڭ وزىندىك پىكىرىنە قىزمەت ەتەتىن قوسىمشا فاكتورلار. ورىستا ءحىح عاسىردا ەنگەلگارد ەسىمدى جۋرناليست ءومىر سۇرگەن. ەلدىڭ ەكونوميكالىق احۋالىن تامىرشىداي تاپ باسىپ جازعان ونداي جۋرناليست ول كەزەڭدە بولعان ەمەس. بالكىم, سودان دا شىعار, ءحىح عاسىرداعى ورىس كوركەم ادەبيەتىنىڭ التىن عاسىرىن جاساعان ۇلى جازۋشىلارمەن بىرگە عاسىرلاردى اتتاپ ەنگەلگاردتىڭ پۋبليتسيستىك شى­عار­مالارىنىڭ بۇگىنگە جەتكەنى. ونىڭ پۋبليتسيستيكالىق كىتابىن وقىساڭىز, ءحىح عاسىرداعى رەسەيدىڭ ەكونومي­كا­لىق كەلبەتىن كورگەندەي بو­لا­تى­نىڭىز بار. ەكونوميكانى تالداۋ ارقىلى قوعامدى قالاي باياندى ەتۋگە بولادى دەگەن سۇراققا جاۋاپ تابۋعا بولادى. قوعامعا تونگەن, ءتونۋى مۇمكىن بارشا قاۋىپ-قاتەرلەردى ەلدىڭ ەكونو­مي­كاسىن تالداي وتىرىپ ايتۋعا بولا­دى ەكەن. بالكىم, كەزىندە ەنگەل­گاردتىڭ “يز دەرەۆني” پۋبليتسيستيكا­لىق كىتابىنا كارل ماركس, ۆ.ي.لەنين سەكىلدى جاڭا قوعام وي الىپتارىنىڭ نازار اۋدارۋى, ءتىپتى ۆ.ي.لەنيننىڭ ار­نايى ماقالا جازۋى دا ونىڭ شىعارما­سىنىڭ ءومىر­شەڭ­دىگىن كورسەتسە كەرەك. ال بىزدە قو­عام­­داعى رەفورمالىق جانە رەفور­ما­لانۋعا ءتيىستى ماسەلەلەر­دى قا­لام­گەر ەمەس, بيلىك ايتۋى كەرەك دەگەن پەندە­شىلىك پىكىر بەلەڭ العانداي. سو­لاي ويلاي­تىندارعا نۇرماحان وراز­بەك­ ۇلىنىڭ جاڭا كىتابىن وقۋدى ۇسىنار ەدىك. نۇراعاڭ ءوزىنىڭ ج ۇلىن-جۇيكەسى تۇتاس كىتابىندا قانداي ماسەلەلەر كوتەرىپ وتىر؟ جۋرناليست ءار جىلدارى ءىسساپار­مەن قازاقستاننىڭ ءار شال­عايىن ارالا­عان. رەداكتسياعا تۇسكەن شاعىم, ارىز, تاپسىرمانى بەتكە الىپ, ءتۇرلى اۋىل بەكەتتەرىندە بولعان, وبەك­تىسىن زەرتتەپ جۋرناليستيكانىڭ الۋان جانرىنا تابان تىرەپ ماتەريال جازعان. ەندى, مىنە, ەلى تاۋەلسىزدىك العان, نەشە ءتۇرلى رەفورما­لاردى جاساپ جاتقان شاقتا “تەمىر تۇلپارىن” “جەمدەپ”, ەرتتەپ ءمىنىپ ساپارعا شىعادى. ءوزى بالا كەزدەن باستاپ ءومىردىڭ ءار بەلەڭىندە تاعدىر ايداپ جۋرناليستىك ساپارمەن بارعان, كورگەن, تەكسەرىپ, زەرتتەپ ما­تەريال جازعان جەرلەردى ەگدە شاعىندا قايىرا ءبىر ارالاپ كورمەك, كوزى ءتىرى بولسا ءبىر كەزدەگى ماتەريالدارىنىڭ كەيىپ­كەرلەرى­مەن كەزدەسپەك, ولار ءبۇ­گىن­گى رەفورماعا ىلەسە الىپ وتىر ما, جوق پا؟ مىنە, سونى بىلمەك, كوزىمەن كورمەك. ەڭبەكتى تۇتاستىرىپ, وعان تىڭ فورما سىيلاپ, وقىلىقتى كىتاپقا اينالدىرىپ تۇرعان دا – وسى يدەيا. بۇل – ن.ورازبەكتىڭ ىزدەنىمپاز قالامگەر ەكەنىن كورسەتەدى. كىتاپتىڭ العاشقى ءبولىمى “شىعىس قازاقستان – سەمەي ءوڭىرى”, “پاۆلودار اتىرابىندا”, “سولتۇستىك قازاقستان”, “كەڭ جازىق قوستاناي ايماعىندا”, “ ۇلىتاۋ – جەزقازعان ءوڭىرى – قاراعاندى اۋماعى”, “قىزىلوردا, وڭتۇستىك, جامبىل اتىرابى” دەگەن سەكىلدى التى ىشكى تاراۋدان تۇرادى. جۋرناليست جازباگەر 2004 جىلى الماتىدان اۆتوكولىكپەن جولعا شىعادى. العاشقى جول بەكەتى ەتىپ شىعىس قازاقستان ءوڭىرىن الۋىندا دا ءمان بار ەكەن. وڭىرگە ستۋدەنت جۋرناليستىك پراكتيكادان ءوتۋ ءۇشىن كەلگەن دە, بىرنەشە اۋداندا, قالادا بولىپ ماتەريال جازعان. اراعا 43 جىل سالىپ, كەزىندەگى اۋىلدار مەن ءوندىرىس وشاقتارىندا بولادى. ەل ارالاعان سىنشى بولادى دەگەن­دەي, قازاق جەرىن التى ايماققا جۇيە­لەي, ءبىر قيىرىنان ءتۇسىپ ارالاعان جۋرنا­ليست وزىنە كوپ سۇراق قويىپ, سول سۇ­راق­تارعا ءومىر كورىنىسى, ءتۇرلى جولى­عىسۋ-ۇشىراسۋلار, ەلمەن بولعان ناقتى-زاتتى اڭگىمەلەر ارقىلى جاۋاپ بەرەدى. ونىڭ ىشىندە ەل جاعدايى – الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەر, جەر جاعدايى – ەكونوميكا مەن ەكولوگيا, اۋىز سۋ, جول, جۇمىسسىزدىق سەكىلدى تولىپ جات­قان ماسەلەلەر وقيعاعا وراي كەيدە اششى, كەيدە جۇمساقتاۋ كوتەرىلىپ جاتا­دى. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدەگى ءومىر كورىنىسى مەن بۇگىنگى تاۋەلسىز دەربەس ەل تۇسىنداعى ءوندىرىس, تۇرمىس ءوزارا سالىستىرىلىپ اڭگىمەلەنەدى. سول سالىستىرۋعا سەبەپكەر بولاتىن ءجايت – ءجۋرناليستىڭ كەزىندە وسى وڭىرلەردەن جازعان ءتۇرلى ماتەريالدارى. كەشەگى كۇنگە الگى ءوزى جازعان ماتەريالداردى بەتكە الا ساپار شەككەن قالامگەر ونى بۇگىنگى تۇرمىس-تىرشىلىكپەن سالىستى­رىپ, ەلدىڭ كەلەشەگى جايىندا وي كە­شەدى. ءوزىنىڭ كەزىندە جازعان ماتەريال­دارىنا سىن كوزبەن قاراۋشىلىق بار. قىرىق ءۇش جىل بۇرىن سامار اۋدانى, “جامبىل” كولحوزى تىنىس-تىرشىلىگى­نەن “بۇگىنگى اۋىل وسىنداي” اتالاتىن ماقالا جازعان ەكەن. سول ماقالاسى ويىنا تۇسەدى. “جايداق ەكەم-اۋ سول كەزدە, – دەيدى جۋرناليست وزىنە-ءوزى. – جايداق بولماسام, سونداي تاقىرىپ قويام با؟ تاپ ءبىر قازاق اۋىلدارىنىڭ ءبارى سول باستاۋشىداي بولعانداي”.(13-بەت). ءارى قاراي ءبىر كەزدە ءوزى جازعان اۋىلدىڭ بۇگىنگى احۋالىن جان-جاقتى سارالاۋ. سارالاۋ قالاي جاسالادى؟ ادامدارمەن جۇزدەسۋ, اڭگىمەلەسۋ ارقىلى. كوپ جەردە بيۋروكراتيا ەتەك العان, شاعىن باستىقتىڭ ءوزىنىڭ ەسىگىنەن قاراۋ مۇمكىن ەمەس, كىسىنى كىسىلىكتى ساقتاي وتىرىپ قابىلداماي سىرعاقسي­دى, كەيبىر اۋىل اكىمدەرى ءتۇرلى جاعدايمەن ورنىندا بولماي شىعادى, ورىنباسارلارى اۋىل جاعدايىنان مالىمەت بەرۋگە قورقادى (كىم كەلسە دە مالىمەت بەرمە دەپ مىقتاپ تاپسىرىپ كەتەتىنىن كورەمىز). جۋرناليست اۋىل تۇرعىندارىمەن اڭگىمەلەسۋگە ءماجبۇر. ولار اۋىلداعى جۇمىسسىزدىقتى, زەينەت اقشاسىنىڭ ازدىعىن, اۋىز سۋدىڭ جوقتىعىن, جول قاتىناسىنىڭ قيىن ەكەنىن قينالىپ ايتادى. ءجۋرناليستىڭ قابىرعاسى قايىسادى... ءبىر اۋىلدىڭ تىنىسىن تانۋ ءۇشىن اۆتور اسىلعازى احمەتقاليەۆ, اعيام قابديەۆا, ىرىسالدى دۇيسەنبينوۆا سەكىلدى كەزىندە ءبىرى تراكتوريست, ءبىرى ساۋىنشى بولعان قاريالارمەن, جانار, ءماريام, اينۇر سىندى جاڭا بۋىن جاستارمەن اڭگىمەلەسەدى. اقىر اياعىندا اۋىل اكىمى باقىتجان قابىل­بەكوۆپەن جۇزدەسەدى. اۋىل جايىندا مالىمەتى تۇگەندەلەدى. بۇرىن 200 ءتۇتىنى بار اۋىلدا بۇگىندە 1750 جان تۇرادى ەكەن. اۋىل اۋماعىنداعى 7 مىڭ گەكتار ەگىستىك جەر ءبولىنىپ بەرىلگەن. سوڭعى ءبىر جىلدا مال 460 باسقا كوبەيگەن. ءبىز ءجۋرناليستىڭ ءبىر اۋىلداعى الەۋمەتتىك جاعدايدى تالداعان ساتىنە عانا توقتالىپ وتىرمىز. ەندى, مىنە, جۋرناليست وي كەشىپ كەلەدى. “جۋرنا­ليس­تىڭ قولى رولدە, كوزى جولدا. بىراق, بۇل ويلانۋعا بوگەت ەمەس. ويلانۋعا تۇرتكى اكىمنىڭ “جۇمىسسىزدىق جوق دەۋگە بولادى” دەگەن ءسوزى. سونىمەن قا­باتتاسا, اعيام كەيۋانا كەلىنىنىڭ: “بىزگە تۇراقتى جۇمىس جوق, وتىرمىز عوي ۇيىمىزدە, ازاماتىمىزدىڭ تاپقانى مەن ەنەمىزدىڭ پەنسياسىنا قاراپ” دەگەن ەلەۋسىزدەۋ لەبىزى دە ميعا مازا بەرمەي­تىن­دەي. “تەگى جۇمىسسىزدىق دەگەن ۇعىمعا ءبىز ءالى دە ءدال انىقتاما بەرە الماي كەلە جاتىرمىز-اۋ. اناۋ جىلدارى “جەرىن ءبولىپ بەردىك, ولاردى جۇمىسسىزدار قاتارىنا قوسا المايمىز” دەگەن كەسىم “ايتتىم – بولدى” دەگەنمەن قوڭسىلاس سەكىلدى. ول جەردى پايداعا اسىراتىن قۇرالى بولماسا, قاراپايىم قازاق نە ىستەي الماق؟ جۇرتتىڭ ۇلەسكە تيگەن جەرىن ءالدى شارۋا قوجالىقتارىنا بەرىپ, ولاردىڭ وتىن-ءشوبىن ءتۇسىرىپ بەر­گەنىنە شۇكىر دەپ وتىر­عانى – سول جوق­تىقتىڭ سالقىنى-اۋ, شاماسى”. جۋر­ناليستى جول ۇستىندە ويعا شومدىرعان وسىنداي ءدۇدامال ويلار-تىن. بىرىنەن ءبىرى بالالاپ, بىرىنە ءبىرى ۇستەمەلەپ كەلە بەرەتىن بەيمازا ويلاردان جۋرناليست كولدەنەڭ ۇشىراسقان ۇزىن جولعا تىرەلگەندە عانا ارىلدى” (23-24-بەتتەر). كىتاپتى مازمۇن بايلىعىنا باستاپ قۇنارلاندىرا تۇسەرى – وسىنداي وي كەشۋلەر. ءجۋرناليستىڭ دۇنيەتانىمى, ءبىلىمى, سودان تۋىندايتىن قالام قارىمى – قازاق قوعامى بويىندا ءوتىپ جاتقان جاڭالىق اتاۋلىنى جانە “جاڭالىق” اتاۋىمەن ءوتىپ جاتقان ءتۇرلى اسىرا سىلتەۋشىلىك, جوعارىدان الىنعان شەشىمنىڭ جەرگىلىكتى جەرگە جەتپەي, ورتا جولدا ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتىپ جاتاتىنىن تامىرشىداي تاپ باسىپ تانۋعا سەبەپشى. اۆتور كەيىپكەرلەرىنىڭ پسيحولوگيا­سىن بەرۋگە, ونى كوركەم وبراز ەتىپ جا­ساۋعا تىرىسپايدى. قاراپايىم ادام­دار. بوياماسىز ءومىر. ساياسات ۇستانباي, اشىق سويلەسۋ. سونىڭ وزىنەن كەيىپ­كەر­لەر ۇلكەن تاعدىر يەسى ەكەنى كورىنىپ تۇرادى. ونى كەيدە اۆتورلىق بايانداۋ­دان, كەيدە كەيىپكەردىڭ ءوزىنىڭ اڭگىمە­سىنەن بايقاي­سىز. بايقايسىز دا, ولار­دىڭ تاعدىرىنا ويشا ارالاسىپ كەتىپ وتىرعانىڭدى بايقاماي قالاسىڭ. اي­تالىق, گالينا اقاتايقىزىنىڭ اكەسى – قازاق, شەشەسى – سلاۆيان تۇقىمى. ەكەۋى ۇلى وتان سوعىسىندا ءجۇرىپ مايداندا تابىسقان. بۇگىندە ولاردان سارتىلداپ تازا قازاقشا سويلەيتىن, جان-جۇرەگى تازا قازاق ۇرپاق تاراپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – گالينا. سول سياق­تى توقتاسىن ساعاتوۆ – اكەسى 1942 جىلى سوعىسقا اتتانعاندا ىشتە قال­عان بالا. ولار بۇگىنگى قازاقستان جاع­دايىن ويلانادى. اسىلىندا ن.ورازبەك قاراپايىم ادامداردىڭ جانىنا ءۇڭىلىپ, ولاردىڭ جان-سارايىن اشاتىن شەبەر جۋرناليست. مەيلى جۋرناليستىك جازبا, مەيلى كوركەم دۇنيە – ادامداردىڭ جانى اشىلماسا, جۇرەك سىرى شەرتىل­مەسە, “ەڭبەك ەش, بەينەتى سور...”. بۇل ورايدا نۇرماحان اعامىز ورىس جۋرناليستيكاسىنداعى وۆەچكيندى ەسكە تۇسىرگەندەي... ادام جانە قوعام – ءبىرىن­سىز ءبىرىنىڭ كۇنى جوق, وسى ەكى وزەكتەس ماسەلە ءوزارا ساباقتاسىپ اڭگىمەلەنگەندە الەۋمەتتىك اۋقىمدى ماسەلەلەر تۋادى. ول وقىر­مانىن تولعانتادى. ادام تاع­دى­رىنا الاڭداۋشىلىق, ادام ومىرىنە زەر سالۋ, ونى شىعارمانىڭ ج ۇلىن-ءجۇي­كەسىنە اينالدىرۋ – اۆتوردىڭ قاپى­سىز ۇتىسى! كىتاپتى اۋقىمدان­دىرىپ قانا قويماي, استارلى اعىندارعا ۇلاستىرىپ ايدىنداندىرىپ, پروبلەما­­لى ەتىپ ايبارلاندىرىپ تۇرعان – وسى مىنەز. ونىڭ كەيىپكەرلەرى: ء“وزىڭىز اۋزىما ادەمى ءسوز سالىپ, ابدەن بوستىرگەن مارات ارىشوۆىڭىز ءبىز بولامىز. سول كەزدەگى ناسيحات قوي” (28-بەت), – دەپ باستايدى ءسوزدى ءوزىن دە, كەزىندە كەڭەستىك رۋحتا جازعان ءجۋرناليستى دە مازاقتاعانداي. الايدا, وسىنىڭ ءوزى شىعارماعا كۇلكى شۋاعىن شاشىپ تۇرعانىن قايتەرسىز؟! ءبىر كەزدەگى مەكتەپ وقۋشىسى, بۇگىنگى زەينەتكەر كەيىپكەرى ويشىل دا شىن­شىل. “بۇل ءوڭىردىڭ توپىراعى قوڭىر ءتۇستى بولىپ كەلەدى, ءارى قىرتىسى جۇقا. 362 كۇن جەل تۇرادى. باس اگرونوم دەگە­نىڭ رايكومنىڭ ينسترۋكتورىنىڭ قولبا­لاسى سەكىلدى, قاۋلىنىڭ جوباسىن دا ساعان جازعىزادى. 12,5 مىڭ گەكتارعا ەگىس سالىناتىن. جەردى جىرتا بەرسەڭ “مولودەتس” دەيدى دە, “اۋ, بۇلاي بولماي­دى عوي, جەردى قۇرتىپ الامىز عوي” دەسەڭ, “تۇك بىلمەيسىڭ, پارتيا ساياساتىن قاقپايسىڭ” دەپ اكىرەڭدەپ شىعا كەلەدى. پارتيادان ەكى مە, ءۇش پە, شىعارىپ جىبەردى. بۇل وڭىردە تاس بولمايتىن. جىرتا بەرگەسىن, ونىڭ ۇستىنە جەل ۋىلدەپ تۇرعاسىن وڭا ما, قازىر تاستان باسقا تۇك تە جوق. سودان ەكولوگياعا بايلانىستى, توقسان سەگىزىنشى جىلى, ەلۋ بەس جاسىم­دا پەنسياعا شىقتىم دا كەتتىم. قازىر 10 مىڭ تەڭگە زەينەتاقىم” (29-بەت). كۇلەسىڭ بە, جىلايسىڭ با؟ تراگيكو­مەديا! سويتە تۇرا, بوياماسىز ءومىر شىندىعى. كەشەگى كۇننىڭ شىندىعىنا بۇگىنگى كۇننىڭ شىجىعى قوسىلا, سان سوقتىرىپ وتىر. جۋرناليست – ستيليست. از سوزگە كوپ ماعىنا سىيعىزا جازادى. سوزدەر سۋرەتكەرشە سارالانىپ الىنىپ, ولار ءبىر-بىرىنە شۇعىلاسىن توگىپ تۇرادى. سايلانىپ شىققان سوزدەردەن باس قۇراعان سويلەمدەر ءوزارا ۇيلەسىم تاۋىپ, ىرعاقتى قۇيىلىسپەن جازىلا­دى. “شىنىنا كەلگەندە, بۇگىندە شى­عىس قازاقستان وبلىسىنا باسى باي­لان­عان سەمەي وڭىرىنەن جازىپ جارىت­قانى شامالى” (47-بەت), – دەيدى جۋرناليست. ء“بىزدىڭ ەلدىڭ تاريحىن, ءبىر جاعىنان, ۇران­دار تاريحى دەۋگە بولادى. سول ال­پىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا ەكى ۇران داۋرەندەپ تۇردى” (102-بەت), – دەپ سالا­دى جۋرناليست. ارتىق-اۋىز ءسوز جوق. ناقتى. زاتتى. ماسەلە بار. استار بار. سىن بار. سونى ادىپتەپ جەتكىزەتىن ءتىل بار. جۋرناليستىك كىتاپ – ماسەلەنى كوتەرە ءبىلۋ, جاي كوتەرۋ ەمەس, ءبىلىم­دار­لىقپەن كوتەرە بىلۋشىلىكتىڭ كورىنى­سى. قازاق تاعدىرىنا سوعىپ جاتاتىن ماسەلەنى بىردە ەلەۋسىز ورتاعا تاستاي سالىپ, كەلەسىدە ءىلىپ الىپ كەتىپ سالىس­تىرا ايتۋشىلىق, ءۇشىنشى ءبىر جەردە تاريحقا بارىپ جوتالاندىرىپ بەرۋ, ءسوز جوق, قالامگەر شەبەرلىگى. جەزقاز­عان وڭىرىندە “سۋ قويماسىنا ق.ساتباەۆ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ماسەلە قويىپ وتىر­مىز”. بۇل – اكىم ۆلاديمير الەكسەەۆيچتىڭ ءسوزى. ەندى ءجۋرناليستى تىڭ­دايىق. “قانەكەڭ ۇلى قازاق. پاۆلودار­دىڭ قالالىق ءماسليحاتى ونىڭ ەسىمىمەن ءبىر كوشەنى اتاۋعا تالاي جىلدار بويى قارسى بولىپ كەلسە, ونىڭ ەكى بىردەي سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, دەپۋتات بولىپ جۇرگەندەردىڭ بىلىمسىزدىگى, بىلىكسىزدىگى, كەرەك بولسا ناداندىعى. ەكىنشىسى, ءوزىمىز­دەن. ماڭدايىمىزعا بىتكەن ارىستارى­مىزدى دۇرىستاپ ناسيحاتتاي المايتىن­دىعىمىزدان. سودان دا كەنەسارىنىڭ سوڭىنان قالماي قۋدالاعان پاتشا گۋبەرناتورىنا كوكشەتاۋدا تاۋەلسىزدىك جىلدارى كوشە اتى بەرىلەدى دە, پاۆلودار­دا ساتباەۆ ەسىمى پالەنباي جىلعا سوزىلعان داۋعا اينالادى. ال مىنا جەردە بىزگە ءتان اعاتتىقتىڭ باسى قىلتيادى. ۇلىلىعى ابدەن مويىندالعان ءبىردىڭ اتىن جالاۋلاتا بەرەمىز دە, باسقا دا ۇلى تۇلعالارىمىزدىڭ بار ەكەنىن, ولاردىڭ دا تىندىرعان تىرلىگى ۇلپەتتەۋگە تۇراتى­نىن, ناسيحاتتاۋ كەرەكتىگىن ەستەن شىعا­رىپ الامىز, نە ەسكەرمەيمىز. وسىناۋ سۋ قويماسى قانەكەڭنىڭ شاكىرتى, سول كىسىدەن كەيىن رەسپۋبليكامىزدىڭ عىلىم اكادەمياسىن باسقارعان, تۇڭعىش ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىن قۇرىپ, ونى ۇزاق جىلدار بويى باسقارعان, كەرەك دەسەڭىز قازاقستاننىڭ حالىق قاھارمانى شاپىق شوكيننىڭ 1937 جىلى ومبى ينستيتۋتىن بىتىرەردە ويداعىداي قورعاعان “ەسىل وزەنىندەگى مارەۆ گەس-ءى” دەگەن ديپلوم جۇمىسىنىڭ ماتەريال­دارى نەگىزىندە جاسالعان. ەندەشە, سول كىسىنىڭ ەسىمىن نەگە ۇسىنباسقا؟!” (90-بەت) پروبلەما بار ما؟ بار! بىلىمدىلىك بار ما؟ بار! ماسەلەنى جول-جونەكەي بولعان اڭگىمەنى جوتالاندىرىپ الىپ كەتىپ, بىلگىرلىكپەن كوتەرۋ دەگەنىڭىز وسىنداي-اق بولار. بەينە كوپ جىل ونوماستيكالىق كوميسسيا باسقارعان كىسىدەي ماسەلەنىڭ ارعى-بەرگى جاعدايىن ءبىلىپ, ونى ۇلتتىق تۇرعىدان قويا بىلۋشىلىككە قالاي قايران قالماسسىز. كىتاپ – باستاۋى بار, ورىستەپ شا­رىق­تاۋى بار, تۇيىندەلۋى بار, كوم­پوزي­تسيالىق ءبىتىمى دوڭگەلەنگەن, ۇلت­تىق ءپىشىمدى, ەلدىڭ وتكەنىن بۇگىنى­مەن سا­لىس­تىرا وتىرىپ وي تولعايتىن, ەڭ باس­تىسى – ەلدىڭ ەرتەڭىنە كادىمگى­دەي ءبىلىپ الاڭدايتىن ۇلتتىق ويلى جۋرنا­ليستىك تۇتاس تۋىندى. ەڭبەكتىڭ سوڭىنا تامان قوسىلىپ كەتەتىن شىعار­ماشى­لىق سىر, ازاماتتىق-جۋرناليستىك تول­عانىس, كىشىپەيىل ەستەلىكتەر ويلى تۋىن­­دىمەن تابيعاتتاس كەلىپ, تولىقتىرا تۇسەدى. نۇراعاڭ ءوز كىتابىن “كورگەن جەردەن كوز كەتپەيدى...” دەپ اتاعان ەكەن, ماز­مۇ­نىنان تۋىنداپ جاتقان قونىمدى اتاۋدى قولداي وتىرىپ, “اۋىرعان جەردەن قول كەتپەيدى...” دەپ ءسوز ايتتىق. ويتكەنى, قازاقشا ويلاساق, ەڭبەك اۋىرعان جەرگە ءدال تيەرلىكتەي, قازاق قو­عا­مىنىڭ ارعى-بەرگىسىن ءبىلىمدار­لىق­پەن قوزعاعان, ەل باسىن­داعى جاعدايدى ساۋىقتىرۋعا ءتيىستى شارالاردىڭ كوزىن تاۋىپ, ءسوزىن ايتقان ەڭبەك! جۋرناليست – حالىق وكىلى. جۋرنا­ليست جازبالارى بويىنشا تەكسەرۋ, زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, نازارعا الىپ, شەشىم جاساپ وتىرۋ دا وسى ورايدا پايداسىز بولماس ەدى. قازاق جۋرناليستيكاسىندا ەشقا­شان باردى شيىرلامايتىن, ءوزىنىڭ دەربەس باسىرە تاقىرىبى بار, تاقى­رىپ­تى تالداي جازاتىن جۇيرىك قالامى, سۇلۋ ءستيلى, ءتىپتى جۋرناليستىك مەكتەبى بار نۇرماحان ورازبەكتىڭ “كورگەن جەردەن كوز كەتپەيدى...” اتالاتىن وقىر­مانعا جول تارتقان كىتابى – بارىن­شا تارتىمدى, تىڭ مانەرلى, اراكىدىك مەمۋارلىق سيپاتى دا بار, “قىشىعان جەرگە” ءدال تيەتىن اسا قاجەت كىتاپ. قۇلبەك ەرگوبەك.