– قارا ناننىڭ باعاسى قانشا؟– دەپ «ق»-عا, «ع»-عا, «ڭ»-عا ءتىلى ادەمى ءيىلىپ جىمداسقان بويجەتكەنگە سول زاماتتا دۇكەنشى قانداسىڭىزدىڭ ورىسشا ءتىل قاتقانىن كورگەندە بار عوي, قاراداي قاپا بولادى ەكەنسىز.
– ماعان ەكەۋىن بەرە قويىڭىز, – دەپ الگى قىز ونىڭ ورىسشا سويلەپ تۇرعانىنا ءمان بەرمەستەن مۇنان ارمەن قاراي دا قازاقشا سىزىلدى. وسى ءساتتى تاپجىلماي سىرتتاي قاداعالاعان بىزگە ءوزىنىڭ انا تىلىندە سويلەۋگە قورلانىپ, تابانىنىڭ استىنا تاپتاپ تۇرعان اناۋ ساتۋشىدان گورى كوزدەرى اسپان تۇستەس مىنا ورىس قىزىنىڭ ارەكەتى ۇناپ, كوڭىلگە شۋاق سەبەلەدى. ويتكەنى كىم-كىمنىڭ دە تۋعان انا تىلىڭىزگە كورسەتىلگەن مۇباراك قۇرمەتى ارقىلى الدىمەن, سول ادامنىڭ وزىڭىزگە, سوسىن قازاق حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى اتقان تاڭداي ارايلانىپ ايقىن اڭعارىلاتىنى اقيقات...
يشتۆان قوڭىر ماندوكيدىڭ: «كوپ ءتىل ءبىلۋ بولمەڭە كوپ تەرەزە سالۋمەن بىردەي, بولمەڭ جاپ-جارىق بولادى» دەگەن ءسوزى بار. سول ايتپاقشى, قاي حالىق بولسىن اۋەلى ءوزىنىڭ ءتىلىن بىلەتىن ادامعا ايرىقشا باسىن ءيىپ قۇرمەت كورسەتەتىنى ۇلكەن مانگە يە. كوڭىل تەرەزەسىنەن جانسارايىڭىزعا ۇدايى شۋاق شاشىلىپ تۇرعانى عانيبەت ەمەس پە؟ دۇكەندەگى وسى ءبىر از عانا ساتكە ءومىردىڭ قانشاما ونەگەسى مەن ماعىناسى سىيىپ تۇر دەسەڭشى؟
–اتىڭ كىم, اينالايىن؟– دەپ الگى قىزعا ەرىكسىز بۇرىلۋىمىزعا تۋرا كەلدى.
–ناتاشا, – دەدى اسەم ءۇنى قوڭىراۋداي سىڭعىرلاپ.
– قازاقشانى قايدان ۇيرەندىڭ؟ – دەپ سۇرادىق.
– ارالاساتىن دوستارىمنىڭ كوبى قازاقتار. ولارمەن كۇندەلىكتى اۋىزەكى سويلەسۋ ارقىلى بىرتە-بىرتە ۇيرەنىپ, قازىر ءتىپتى قازاقشانى مۇلدە مۇدىرمەي سويلەي الاتىن دەڭگەيگە جەتتىم, – دەپ مارقايدى.
ءتىل – بارلىق قۇپيا «ەسىكتەردىڭ» كىلتى عوي, شىركىن. ءتىپتى ءتىلدى تەرەڭ مەڭگەرۋ ارقىلى وزدەرى دە سول حالىقتىڭ سۇيىكتى تۇلعاسىنا اينالىپ كەتۋ مىسالدارى ارعى-بەرگى تاريحتا از كەزدەسپەيدى. وسى ورايدا ويىمىزعا ارعىدان ءماريام جاگورقىزى, بەرگىدەن قازاق ءتىلىن انا تىلىنەن ارتىق زەردەلەگەن ايتىسكەر اقىن نادەجدا لۋشنيكوۆا, «بارىم دا, بازارىم دا – قازاقتىڭ ءتىلى» دەيتىن اسىلى وسمان اپالارىمىز, 70-80-ءشى جىلدارى قازاق اندەرىن تامىلجىتا شىرقاپ, اتاق-داڭقتارى جەر جارعان تاتيانا بۋرميستروۆا, تاتيانا پولتاۆسكايا, تاتيانا مارتىنەنكو ەسىمدەرى ورالادى. ءبىر كەزدەرى جويقىن جىرلارىمەن ايتىستىڭ ايتۋلى دودالارىندا توپ جارعان اقىندى, بولماسا قازاقشا ماقالداپ سويلەگەندە دوڭەستىڭ وزىندە دۇلدۇلدەي جورعالايتىن اسىلى اپامىزدى وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى دەۋگە ءتىلىمىزدىڭ بارا بەرمەيتىنى سودان. ايتەۋىر بۇل كىسىلەردىڭ قازاق تىلىندە تازا سويلەپ, قازاقشاعا اسقان سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراۋلارىنىڭ استارىندا بوتەن ءبىر وقشاۋ ويدىڭ باس بۇعىپ جاتپاعانى ايدان انىق. ال ەندى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى كەزەڭدى ويشا بارلاپ, كەيىنگى تولقىندى كوڭىل دۇربىسىمەن شولعاندا, ولاردىڭ اراسىنان قازاقشاعا جۇيرىك مىناداي جاس قۇراقتاردىڭ جەلبىرەپ ءوسىپ كەلە جاتقانى قانداي عانيبەت ەدى! جانە بۇلاردىڭ قوعامىمىزدا جىلدان-جىلعا ارتا تۇسكەنىن سەزگەندە, كوڭىلدەگى تۇيتكىلدەر تۇبىنەن ج ۇلىنعان ارامشوپتەي سولعىن تارتادى ەكەن.
سونداي جاستاردان ارىپتەسىمىز, وڭتۇستىكقازاقستاندىق ماكسيم ءروجيندى, ەل مەرەيىن اسقاقتاتقان بوكسشى قىز مارينا ۆولنوۆانى, «تاڭشولپان» باعدارلاماسىن جۇرگىزەتىن كارىس قىزى يرينا تەندى, اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ تۋماسى حاليل ماسلوۆتى, تەلەجۇلدىزدار ولگا سپيرينا, مايا ۆەرونسكايا مەن وكسانا لوسكۋتوۆانى, قازاقى بولمىسىنا قاراپ جۇرت «التىن قىز» اتاعان قىزىلوردالىق كسەنيا پەرشينانى, «اباي جولى» رومانىنان ءۇزىندىنى قازاق تىلىندە ماڭماڭگەردەي مانەرلەپ وقيتىن پاۆلودارلىق انجەليكا باباكوۆانى جانە وزگە دە كوپتەگەن وتانداستارىمىزدى اتاپ وتكەن ورىندى. باياعىدا قازاقستانداعى وزگە ۇلت وكىلىنىڭ قازاقشا سويلەۋى جۇرتقا تاڭدانارلىق سۇمدىق جاڭالىق بولىپ سانالاتىن. قازىر ولاي ەمەس. بۇگىندە ولار كوركەمسوز وقۋ شەبەرلەرىنىڭ بايقاۋلارىنا قاتىسىپ, قازاق ءتىلىن ناقىشى مەن نارىنە كەلتىرە سويلەۋ مادەنيەتىن مەڭگەرۋ مەكتەبىنەن وتۋدە. ەسەسىنە, سىرتتان ءوز بەتتەرىمەن كەلىپ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە مۇددەلى شەتەلدىك جاستاردىڭ جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانى ايرىقشا نازار اۋدارتادى. مىسالى, قازاقستانعا كەلىپ, ستۋدەنتتەرگە كورەي ءتىلىن ۇيرەتىپ جۇرگەن سەۋل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى س.حۋن ەسىمدى پروفەسسوردىڭ اتىنا سىرتتاي قانىق بولاتىنبىز.
ڭتۇستىككورەيالىق پروفەسسور ستۋدەنتتەرگە ساباق وتە ءجۇرىپ, ءوزى دە ۋاقىتىن بوسقا ولتىرمەي, قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ الىپتى. ال ەندى وسى شىركىنىڭىز ءوز ەلىنە بارىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە قازاق تىلىنەن ساباق بەرگەنىن ەستىگەندە, اينالايىن, انا ءتىلىمنىڭ قادىرىن تۇسىنبەي, باسقا تىلدە شۇلدىرلەپ جۇرگەن مۇنداعى كەي نەمەلەردى ءبىر شىبىقپەن ايداپ وتىرىپ مىنا پروفەسسوردىڭ لەكتسياسىن تىڭداتۋعا كىرگىزسە عوي شىركىن, سوندا بالكىم ۇيات سەزىمدەرى ويانىپ, قازاقشاعا بەت بۇرار ما ەدى, دەگەن سانامىزداعى قيال قاناتىنىڭ شالقىپ ءبىر كەتكەن تۇسى عوي بۇل.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
