تاربيە • 17 قازان, 2017

ءدىني تاربيەگە باسا ءمان بەرىلۋى ءتيىس

580 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزگى تىرەگى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. ەلى­مىز­دىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى باستى باسىمدىقتارىن ايقىنداعان ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ: «بوستاندىق پەن تاۋەلسىزدىكتى جەڭىپ الۋ جەتكىلىكسىز, ونى تاباندى تۇردە قورعاپ, نىعايتىپ, ۇرپاقتارعا قالدىرۋ قاجەت. ءبىزدىڭ ۇرپاق ەڭسەرە الماي, وزدەرىنە قالدىرعان اۋىرتپالىقتار مەن قيىنشىلىقتار ءۇشىن بولاشاق ۇرپاق كەشىرەر. ەگەر ءبىز ءوز مەم­لەكەتتىلىگىمىزدەن ايىرىلىپ, ەگەمەندىگىمىزدىڭ ستراتەگيالىق نەگىزدەرىن, ءوز جەرلەرىمىز بەن رەسۋرس­تارىمىزدى قولىمىزدان شىعارىپ الساق, بىزگە كەشىرىم جوق. سوندىقتان دا ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك ەلىمىزدىڭ ءبىرىنشى ستراتەگيالىق باسىمدىعى بولۋعا ءتيىس», دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزىن ءاربىر قازاقستاندىق ومىردەگى باستى ۇستانىمدارىنا اينالدىرا بىلگەنى ءجون دەپ ويلايمىن. 

بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت باسشى­سىنىڭ سالماقتى دا سالي­قالى ساياساتىنىڭ ارقا­سىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە, ەلىمىزدەگى قوعامدىق تا­رتىپكە, ىشكى تىنىشتىعىمىزعا نۇق­سان كەلتىرەر زالالداردىڭ رەس­­پۋب­ليكا اۋماعىندا پايدا بو­لۋىنا ايتارلىقتاي العى­شارت­­تار جوق. دەسەك تە, قازىرگى زا­مانعى بارلىق قاۋىپ-قا­تەر­لەر­دىڭ ادامزات بالاسىنا ور­تاق ەكەندىگىنە ەشكىم تالاسا ال­ماي­دى. ول ءبىر ادامنىڭ نە­مەسە ءبىر مەملەكەتتىڭ عانا باسى­نا ءتونىپ تۇرماعاندىعىن دۇ­نيە­جۇزىلىك قوعامداستىق, الەم جۇرتشىلىعى مويىن­دادى. ءتىپتى بارلىق جاعىنان دامى­عان وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءوزى قاۋىپ-قاتەردىڭ ءبىرى بولىپ سانا­­لاتىن حالىقارالىق لاڭ­كەس­­­تىكتىڭ الدىندا وزدەرى­نىڭ دار­م­ەنسىزدىكتەرىن كورسەت­تى. مۇن­داي ماسەلەلەردى قا­شان­دا تىنىمسىز ىزدەنىس, كۇش بىرىك­­تىرۋ, ءبىر مامىلەگە كەلۋ سە­كىل­­دى پاراساتتى قا­دام­­دار عانا شەشە الارى ءسوز­سىز. ەل­باسى ن.نازارباەۆ بۇل جو­نىن­­دە: ء«بىزدىڭ زاما­نى­­مىز­­­دىڭ ەرەكشەلىگى تەررو­ريزم­گە قارسى بەلسەندى كۇرەس بو­لىپ وتىر. الەمدە تەر­رو­ر­شى­­­لار­­دىڭ ايۋاندىق ارە­كەت­­­­تەرى­نەن قورعالعان, ءسىرا, بىر­­دە-ءبىر مەملەكەت جوق. ون­دا ەشبىر كىناسىز بەي­بىت ازا­­مات­­­تار قازا تابۋدا. حا­لىق­­­ا­را­لىق تەرروريزمگە, ءدىني ەكس­ت­رەميزمگە, ەسىرتكى تاسى­م­ا­لى مەن باسقا دا قاۋىپ-قاتەر­گە قارسى كۇرەستە ءبىز ءۇشىن وڭىر­لىك جانە حالىقارالىق كۇش-جىگەر­لەردى شوعىرلاندىرۋ اسا ما­ڭىز­دى», دەپ بۇكىل ادام­زات قو­عامىنا قاتەر ءتوندىرىپ وتىر­­­عان بۇگىنگى كۇننىڭ وتكىر ما­سە­­­لە­­لەرىن بارلىق بەي­بىت­شى­لىك سۇي­­گىش ەلدەرمەن بىر­لەسە شەشۋى قاجەت­تىگىن العا تارتقان بولاتىن.

سوڭعى ۋاقىتتارى ەلىمىزدە ءتۇرلى ءدىني اعىمداردىڭ جاڭ­­بىر­دان كەيىنگى ساڭى­راۋ­قۇلاقتاي قاپتاپ كەتكەنى جا­سى­رىن ەمەس. يەگوۆا كۋا­گەر­لەرى, «حيزب-ۋت-تاحرير» ءدىني-ەكسترەميستىك ۇيىمى, ساەن­تولوگيا, كريشنا جانە تاعى باسقا دا ەكسترەميستىك توپ­تار جەگى قۇرتتاي ەلدىڭ ىشى­نە ىرىتكى سالىپ, اتا ءداستۇر, سالت-سەنىمنەن اداستىرۋعا كۇن-ءتۇن دەمەي دامىلسىز كۇش جۇم­ساۋعا بار. ءدىني ىرىتكى سالۋ­شىلاردىڭ ارقاسىندا قوعام­دى دۇرلىكتىرگەن وقيعا­لار دا از بوي كورسەتىپ وتىرعان. ارى­دەن قوزعاماي-اق, وت­كەن جىلى ماۋسىمدا اقتو­بە قا­لاسىندا ورىن العان قان­دى وقيعا سوعان ناقتى دالەل بولادى.

ەندىگى كەزەكتە ەلىمىزدىڭ ءدىن سا­­لا­سىنداعى ساياساتىنا, جاس­­­­­تارى­مىزدىڭ ءدىني كوزقارا­سى جونىندەگى تاربيەسىنە بەي­جاي­­لىقپەن قاراۋعا مۇلدە بول­ماي­دى. ويتكەنى قازىرگى قوعام قاۋىپسىزدىگىنىڭ اسا ما­ڭىز­دى تارماعى ول – ءدىني تار­بيە. سوندىقتان ساقتىق شارا­­لارىنا ەل بولىپ قامدانا بىلگەنىمىز ءجون ءارى وعان قو­عامنىڭ بارشا ينستيتۋتى ونىڭ مەنشىكتىك نىسانىنا قاراماستان اتسالىسۋى ءتيىس. ول ءۇشىن بارشا ادامزاتتى سۇيۋگە, يماندىلىق پەن ادام­گەرشىلىككە باۋليتىن قاستەرلى يسلام ءدىنىنىڭ قۇندىلىقتارىن جاستارىمىزعا جۇيەلى تۇردە ناسيحاتتاپ, قاتەرلى ءدىني-سەپا­راتيستىك ۇيىمداردىڭ قو­عام­داعى استىرتىن سايا­ساتى­نىڭ ارا-جىگىن اشىپ تۇسىن­دىرگەنىمىز ءجون. ۇلتتىق ۇلان ساپىندا بۇل ماسەلەگە ءجىتى نازار اۋدارىلىپ, ءدىني ەكس­ترەميزمنىڭ پايدا بولۋى, ونىڭ ادامدى اداستىرۋ­شى­لىق­تاعى ءادىس-تاسىلدەرى مەن تەتىك­­تەرىن سارالاپ, ودان ساق­تانۋ جايلى تولىققاندى تار­بيە بەرىلىپ كەلەدى. ەندىگى كەزەك­تە بۇل ءدىني تاربيە جۇ­مىس­­تارى مەكتەپتەن باستاپ بار­لىق قوعامدىق مەكەمە­لەر­دە اتقارىلسا قۇبا-قۇپ. سون­دا عانا ءتورت قۇبىلامىز تۇگەن­دەلەرى ءسوزسىز دەمەكپىن.

سابىرجان سۇلەيمەنوۆ,
پولكوۆنيك, ۇلتتىق ۇلاننىڭ «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعى قولباسشىسىنىڭ تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار