قاۋىپسىزدىككە قاتەر تونسە, كىم جاۋاپ بەرەدى؟

“ۇلتتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنىڭ ينتەرنەتتە شىققانىن ەستىدىم دە, بالاما ايتىپ, كومپيۋتەردەن ادەيى شىعارتىپ الدىم. جاسىراتىنى جوق, العا­شىندا تۇجىرىمدامانى ەلىمىز ءۇشىن يگى باستامالار كوتەرىلگەن بولار دەگەن ويمەن اسىعا وقي باستادىم. الايدا, جوبانىڭ كىرىسپەسىمەن تانىسقاننان-اق ويىم­نىڭ ويرانى شىقتى. قازاق دەپ شاپقىلاپ, ايقاي سالىپ جۇرگەن دارداي, نارداي دەگەن ازامات­تارىمىزدىڭ ۇزاق ۋاقىت تولعانىپ-تولعاتىپ تاپقان تۇجىرىمداماسى وسى بولسا نە شارا؟”, – دەپ مۇڭايدى رەداكتسياعا ارنايى كەلگەن استانالىق ءبىر ارداگەر. ودان ءارى ول ءوزىنىڭ ساياساتكەر ەمەس ەكەنىن, ءومىر بويى ۇستازدىق ەتىپ نانىن ادال تاپقان ادام ەكەنىن ايتتى. “قازىر زەينەتتەمىن, اللاعا شۇكىر, تۇرمىس جاعدايىم دا جامان ەمەس, بىرەۋدەن ارتىق, بىرەۋدەن كەم دەگەندەي, تۇرمىس كەشىپ جاتىرمىن... ايتايىن دەگەنىم, مەن قاراپايىم, بىراق تا ەلدىڭ بولاشاعىنا ءجاي قاراي المايتىن ازاماتپىن, مەن سياقتىلار قوعامدا بارشىلىق, باسىم بولىگى دەسەك تە بولادى. سوندىقتان, ەل بولاشاعىنا قاتىستى قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا ءبىز سياقتىلاردىڭ دا ويى ەسكەرىلسە دەيمىن”, دەدى. بۇل تۇجىرىمدامامەن ءبىز دە تانىسىپ شىقتىق. ال وندا الدىمەن قازاقتىڭ جاۋى بيلىك جانە ونىڭ جۇرگىزىپ جاتقان ساياساتى دەگەن ۇعىم مەنمۇندالايدى ەكەن. سوندا ءبىزدىڭ بيلىكتەگىلەر كىمدەر؟ قازىرگى تاڭدا بيلىك باسىنداعىلاردىڭ 98%-ى قازاق ۇلتىنىڭ وكىلدەرى. دەمەك, قازاقتىڭ جاۋى قازاق بولعانى عوي. سوندا الگى داناگويسىماقتاردىڭ باسقا ۇلت, باسقا ءدىن, باسقا ءتىل دەگەن اتى مەن تەگى جوق, ناقتى اشىپ كورسەتىلمەگەن بەلگىسىز جاۋلارمەن كۇرەسپەك بولعانى نە ساسقانى؟ حالىقتى اقىل-ەسىنەن ايىرىلعان دون كيحوتقا تەڭەپ, ديىرمەندەرمەن كۇرەسكە سالماق ويلارى نەنى مەڭزەيدى؟ تۇجىرىمدامانى وقىپ شىقساڭىز, ءبارى دۇرىس سياقتى. بىراق جاڭاشىل ەشتەڭە جوق, ءبارى دە كونستيتۋتسيادا, ەلباسىنىڭ جولداۋلارىندا, ودان قالسا كۇن سايىن تۋىنداپ جاتقان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردا ايتىلىپ جۇرگەن سوزدەر. ءيا, بيلىك مۇمكىندىگىنشە ءبارىن جاساپ جاتىر. “ەگەر ومىرىڭدە مىڭ ءىس اتقارىپ, بىراق ەڭ باستىسىن جاساي الماساڭ, تەككە عۇمىر كەشكەنىڭ, ال ەگەر مىڭ ءىس جاساماي, تەك باستى ءبىر ءىستى اتقارساڭ, وندا بوسقا ءومىر سۇرمەگەنىڭ”, دەپ اتاقتى عۇلاما ءال عازالي ايتقانداي, ەلباسى حالقىنىڭ, ەلىنىڭ الدىندا شەشىمى اسا كۇردەلى كوپ ىستەردى ابىرويمەن اتقارىپ شىعۋىمەن قاتار, قازاقستان مەملەكەتىنە الىستى كوزدەيتىن سارا دامۋ جولىن تاڭداپ بەرۋىمەن دە ەل تاريحىنان وشپەس ورىن الادى. سوڭعى 18 جىل ىشىندە, ياعني تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا عاسىرعا بەرگىسىز قانشاما تاريحي وقيعالار ءوتتى. تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ 18 جىلدىق دامۋ جولىنا كوز تاستاي وتىرىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەگەمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قۇرۋ جولىنداعى ۇلان-عايىر ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. سول ءبىر قيىن-قىستاۋ وتپەلى كەزەڭدە جاس, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ن.ءا.نازار­باەۆ وزىنە ءتان دانالىق پەن كورەگەندىك تانىتىپ, ەل بىرلىگىن, ەلىمىزدە عاسىرلار بويى بىرگە جاساپ كەلە جاتقان ۇلتتار دوستىعىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, مەملەكەتى­مىزدىڭ شاڭىراعىن شايقالتپاي, ىرگەسىن مىقتاپ بەكىتىپ, نارىقتىق قاتىناستاردى بىلگىرلىكپەن جەتىلدىرە وتىرىپ, سول ارقىلى تۋعان حالقىن عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىك تۇعىرىنا قوندىرىپ قانا قويماي, سونداي-اق, باسقالارمەن تەرەزەسى تەڭ ەل بولۋ ارمانىنا قول جەتكىزدى. بۇگىندە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 18 جىلدىعى بارىسىندا قازاق مەملەكەتتىلىگىن قۇرۋ جونىندەگى تاريحي ميسسيانىڭ ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلعانىن سەنىممەن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇكىل الەمگە مەملەكەتىمىزدى, ونىڭ ەكونومي­كاسىن, ءبىلىمىن-عىلىمىن, مادەنيەتىن, وركەنيەتىن, ءدىنى مەن ءدىلىن, ءتىلىن تانىتۋ ەلباسىمىز ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ كورەگەن باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسۋدا. ءبىز قازىر پرەزيدەنتىمىزدىڭ باسشىلىعى, حالقىمىزدىڭ قوسشىلىعى ناتيجەسىندە تولايىم تابىستارعا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. “بەگى ءادىل بولسا, ەلى باقىتتى, حالقى ءتۇزۋ بولسا, بەگى باقىتتى” دەپ ءجۇسىپ بالاساعۇن بابامىز ايتقانداي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ العىر باسشىلىعىمەن 18 جىل ىشىندە ەلىمىز قول جەتكىزگەن اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي جەتىستىكتەردى تىلگە تيەك ەتكەندە, وتكەن تاريحتى ەسكە تۇسىرمەي تۇرا المايسىڭ. ۋاقىت – تورەشى دەگەن اقيقات ەكەن. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا عاسىرعا بەرگىسىز قانشاما تاريحي وقيعالار باسىمىزدان ءوتتى. ەلباسىنىڭ سىندارلى دا ساليقالى, جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ وتىرعان ىشكى-سىرتقى ساياساتى­نىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە تىنىشتىق پەن تاتۋلىق ورناپ وتىر, سوڭعى كەزدەرى الەمدىك قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تيگىزگەن زارداپتارىنان ارىلۋدىڭ العاشقى نىشاندارى دا بايقالۋدا. رەسەي فەدەراتسياسىمەن, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىمەن كەدەن­دىك ۇشتىك وداق قۇرىپ, بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا بىرگە مۇشە بولىپ كىرۋگە تالپىنۋدامىز. ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ ماسەلەسى, “مادەني مۇرا”, “جول كارتاسى” باعدارلامالارىنىڭ ويداعىداي ورىندالىپ جاتۋى, باسقا دا وسى سياقتى ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ءارى كۇردەلى ساياسي-الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جوبالاردىڭ ءوز شەشىمىن تابۋى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى­نىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. پرەزيدەنتتىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتىن ماقۇلداپ قانا قويماي, ىنتىماقپەن سوڭىنان ەرگەن قازاقستان حالقى دا ءوز كەزەگىندە ەلباسىنىڭ باعىن جاندىرىپ, ابىرويىن اسقاقتاتىپ وتىر. كوپەتنوستى قازاقستان حالقى قازىرگى كەزەڭدە ءار ءتۇرلى تىلدە سويلەسە دە, مەملەكەتتىك تۇتاستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك ارقىلى قاسيەتتى كوك بايراقتىڭ استىندا بىرلىك پەن دوستىقتى مۇرات ەتىپ, تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشۋدە. ەلباسى مەن حالىقتىڭ اراسىنداعى اراقاتىناستى سارالاي وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ قانشالىقتى قىمبات, باعا جەتپەس ۇعىم ەكەنىن, ونىڭ ۇدايى جاسامپازدىققا جەتەلەيتىنىن ۇعىنا تۇسكەندەيسىڭ. الەم تاريحىنا زەر سالار بولساق, ءوز ەلى تاۋەلسىزدىگىنىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالاپ, اسا قىسقا تاريحي مەرىزىمدە دامۋدىڭ سارا جولىنا سالىپ جىبەرگەن مەملەكەت باسشىلارى ساۋساقپەن سانارلىق. وسىنداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ەكەنى قازاقستان حالقى ءۇشىن زور ماقتانىش. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ بولاشاعىنا كۇمان كەلتىرگەندەر دە از بولمادى. كوپتەگەن قيىندىقتاردى باستان كەشكەنىمىز دە راس. زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسىن, مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن تاۋىپ بەرە المادىق. كوپتەگەن قالالارىمىز بەن ەلدى مەكەن­دەرى­مىز ەلەكتر قۋاتىنسىز قالعان كەزدەردى دە باستان وتكىزدىك. بۇل رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىزدىككە يە بولعانى­نا بىرەر جىل عانا تولعان, كسرو-نىڭ ىدىراپ, زاۋىت-فابريكالار جۇمىس ىستەتۋىن توقتاتقان, ەل جاپپاي داعدارىسقا ۇشىراعان, جاڭا عانا اينالىسقا ەنگىزىلگەن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنى كۇرت ءتۇسىپ كەتكەن قيىن-قىستاۋ كەزەڭ ەدى. بۇل جىلدارى تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ وڭاي شارۋا بولعان جوق. بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتە قالىپتاسقان جۇيەلى, جوسپارلى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ ءۇزىلۋى, كوپتەگەن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ توقتاپ قالۋى نەمەسە شىعارعان ونىمدەرىن ساتا الماۋى, سونىڭ سالدارىنان دۇكەن سورەلەرىنىڭ قاڭىراپ بوس قالۋى ەگەمەن ەلىمىزدى تىعىرىققا تىرەگەندەي بولدى. وسى ءبىر ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ ناعىز سىنالار كەزەڭىندە ەلباسىنىڭ ساياسي ۇپاي جيناۋدان گورى, ناقتى ەكونوميكالىق رەفورما­لاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋدى شەشۋشى ورىنعا شىعارۋى, قانداي ءىستى قولعا السا دا وسى باعىتتى ۇستانا وتىرىپ ءىس-ارەكەت جاساۋى ەلدى ەسەڭگىرەتكەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق داعدارىستى بىرتە-بىرتە ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. ال تۇجىرىمداماداعى ۇستانىمداردىڭ كوپشىلىگى شىن مانىندە تەك ورىندالماس ۇران سوزدەر سياقتى. سەبەبى, ادەمى ماقسات بار دا, ورىنداۋ جولدارى مەن ءتار­تى­بى جوق. ءتارتىبى اتالسا دا ناتيجەسى كۇمان تۋعىزادى. “دەموكراتيالىق ۇردىستەردى تەرەڭدەتۋ, ازاماتتىق قۇقىق, تەڭدىك, قازاققا ارتىقشىلىق, بايلىقتى ادال ءبولۋ, ءتىلدى دامىتۋ, باسقا ۇلتتارعا ءوز ءتىلىن ۇيرەنۋگە قولداۋ كورسەتۋ, اۋىلدى دامىتۋ, قازاقتاردى اۋىلدان قالاعا كوشىرۋ سياقتى جۇيەسىز, لوگيكاسىز تاڭدالعان باعىتتار تاڭقالدىرادى. بىراق, ءبىر قاراعاندا, بۇل تۇجى­رىم­داما شىن مانىندە بيلىكپەن بىرلەسە وتىرىپ, كەلىسىلىپ جاسالعان جوبا ما دەپ قالعاندايسىڭ. ارينە, بۇل ويدان اۋلاق بولعان ابزال. تاعى ءبىر اتاپ كورسەتەتىن ءجايت – باسقاسىن بىلاي قويعاندا, 2009 جىلدىڭ ىشىندە قاراعاندا بيلىكتىڭ قولعا الىپ, حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولعان يگى باستامالارىن قايتالاپ ۇسىنىپ وتىرعاندارى نەسى دەگەندەيسىڭ. اتاپ ايتساق: “بالاباقشالاردى مەملەكەتكە قايتارۋ” مەن “يسلام مادەنيەتىن قولداۋ قورى”, “تەك قازاق تىلىندەگى تەلەارنالار اشۋ”, “بالاباقشالار – مەك­تەپ­­تەر – جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىر جۇيە ارقىلى قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ”, ت.ب. كوتەرىلگەن باستامالار قازىرگى ۋاقىتتىڭ وزىندە قارقىندى اتقارىلۋدا. قاراپ وتىرساق, بۇل جوبا شىن مانىندە ۇلتتىڭ بولاشاعىن ويلاعان پاتريوتتاردىڭ يدەيالارىنا قارا كۇيە جاعىپ, كۇلكىگە اينالدىرۋعا جانە ولاردى باسقا توپتارعا جاۋ رەتىندە كورسەتۋگە باعىتتالعان سياقتى پىكىر قالىپتاستىرادى. جالپى, قازاقستاندا مەملەكەت قۇراۋشى ءبىر عانا ۇلت بار. ول – قازاق, قالعاندارى ەتنوس بولىپ تابىلادى. بۇل – باسى اشىق ماسەلە. بىراق وسىعان ەكپىن ءتۇسىرىپ, ۇلتتاردى ءى سورت, ءىى سورتقا ءبولۋ ەشقاشان جاقسىلىققا الىپ كەلمەگەن. ەلىمىزدە قازاقتى شىڭعا كوتەرىپ, باسقالارعا قوناق ەكەنىن مويىنداتۋعا تىرىسۋشىلىقتان ەش نارسە ۇتپاسىمىز انىق. ويتكەنى, تۇجىرىمدامادا ايتىلعان شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ مۇددەسىن قورعاۋ, ءتىلىن, مادە­نيەتىن دامىتۋ جاعى قالاي بولماق. ءوزىمىز ەلىمىزدەگى وزگە ەتنوستارعا ءىى سورت دەگەن تاڭبا تاقساق, شەتەل­دەردەگى قازاقتارعا قۇرمەتتى قالاي تالاپ ەتپەكپىز؟ وسى ورايدا, قازاق جەرىندە اتا-باباسى, اكەسى تۋىپ-وسكەن وزگەلەردى قايتپەكپىز؟ قازاقستاننىڭ دامۋىنا اتا-اناسىنىڭ ەڭبەگى سىڭگەن وزگە ەتنوستار الدىندا نە ايتپاقپىز؟ سونىمەن قاتار, جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسەتىن ءدىني سەنىم ماسەلەسىن دە وپ-وڭاي شەشەمىز دەگەندەرى ادامدى شوشىندىرادى. وزگەلەردىڭ ىشىنەن دە وزىمىزگە جاقىنى مەن وزەگىمىزدى شىرىتەتىندەرىن ايىرا ءبىلۋىمىز قاجەت. عاسىرلار بويى تاتۋلىقتى ناسيحاتتاپ, ەلىمىزگە دە, ءبىر-بىرىنە دە كەسىرى تيمەيتىن دىندەرگە ءتيىسۋدىڭ قاجەتتىلىگى قانشا؟ مىسالى, شەتەلدەردەن قارجىلان­دى­رى­لاتىن ءدىني ۇيىمداردى جابۋ دەگەن ءسوز حالقى­مىز­دىڭ (سۋپەر پاتريوتتاردىڭ پايىمى بويىنشا, قازاقستانداعى ەتنوستاردىڭ) 4 ميلليوننان استامى سيىناتىن پراۆوسلاۆيە شىركەۋلەرىن جابۋ كەرەك دەگەندى مەڭزەمەي مە؟ مۇندايدا رەسەيدىڭ ۇندەمەي قالمايتىنى تاعى انىق. وتانىمىز – اللانىڭ جازۋىمەن كوپ ۇلت پەن ۇلىستى عانا ەمەس, كوپ ءدىندى دە مەملەكەت. ەلىمىز جاس, زايىرلى. قازىر دىنگە دەگەن كوزقاراس بۇرىنعى زامانداعىداي ەمەس, قۇدايعا شۇكىر, اتا زاڭىمىزدا “سەنىم بوستاندىعى” ويىپ تۇرىپ ءوز ورنىن يەمدەن­گەن. مۇسىلمانداردىڭ مەشىتىمەن قاتار, پراۆوسلاۆيە, كاتوليك شىركەۋلەرى ەركىن جۇمىس اتقارۋدا. ءيا, بارىمىزگە بەلگىلى, الەم حالىقتارىنىڭ تورتتەن ءبىرى ۇستاناتىن يسلام ءدىنى بۇگىندە قازاقستاندا دا دامۋ ۇستىندە. ەلىمىزدە زامان تالابىنا ساي ءدىني ىستەردە رەفورما جاسالىپ, ونى وركەنيەتتى جولمەن دامىتۋ ماقساتىنداعى شارالار اتقارىلۋدا. اسىرەسە, بۇل ماڭىزدى دا كۇردەلى مىندەتتەردى ورىنداۋدا سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكامىزدا كوپ ىستەر جۇزەگە استى. يسلام ءدىنىن ناسيحاتتاۋعا جول اشىلۋى قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ مەملەكەتتىك ساياساتتى بەلسەنە قولداۋىن تۋعىزدى. وسىنىڭ ايعاعىنداي, ەلباسى باستاماسىمەن بىلتىر استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى ءۇشىنشى مارتە وتكىزىلدى. مۇنىڭ قاجەت شارا ەكەنى مويىندالعانىنىڭ كورىنىسى ەمەس پە, ءىىى سەزگە الەمنڭ 35 ەلىنەن 77 دەلەگاتسيا كەلىپ قاتىستى. ءسويتىپ, بۇگىنگى قازاقستان – دىنارالىق ۇيلەسىم مەن كەلىسىمنىڭ جاھاندىق ۇلگىسىنە اينالدى. ال وتانداستارىمىزدىڭ 70 پايىزدان استامى يسلام ءدىنىن ۇستانسا, قالعاندارى وزگە كونفەسسيالارعا جاتاتىنى بەلگىلى. ولاردىڭ ءبارى دە ءدىني سەنىم-نانىمىنا قاراماستان, ءبىر-بىرىنە شىنايى قۇرمەت پەن توزىمدىلىك تانىتىپ وتىر. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ جاراتۋشى يەمىز سۇيگەن جەردە ءوزارا تۇسىنىستىك پەن كەلىسىم احۋالى بەرىك ورنىققان. رەسپۋبلي­كامىزدىڭ ماڭىزدى گەوساياسي ورنى قازاقستاننىڭ تاريحي بەيبىتشىلىكسۇيگىش قىزمەتىن ايقىندايدى. جۇرتىمىزدىڭ الەمدىك كەڭ اۋقىمداعى شىنايى بەيبىتشىلىككە ۇمتىلىسى حالقىمىزدىڭ تابيعي بولمىسىمەن استاسىپ كەلە جاتىر دەۋگە ابدەن بولادى. الەمدە ءبىر عانا قاۋىم بار, ول – ادامزات قاۋىم­داستىعى, ءبىر عانا جاراتۋشى بار, ول – اللا تاعالا, ءبىر عانا ءتىل بار, ول – جۇرەك ءتىلى. ەندەشە, بارشا ادامزاتتىڭ تىلەگى دە ءبىر. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ ءبىر سوزىندە: “قازاقستان – كوپ كونفەسسيالى مەملەكەت. بىزدە قازىر 46 كونفەسسيا بار. ءدىن مەن مەملەكەت زاڭ بويىنشا قانشا جەكە تۇرعانىمەن, ءبىز ءبارىمىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنە, ىشكى تىنىش­تىعىنا, دۇنيە جۇزىندەگى تانىمالدىق دارەجەسىنە جۇمىس ىستەيتىن ادامدارمىز. قازىرگى مۇسىلمان ءدىنىنىڭ قازاقستانعا تاراپ, جاڭا مەشىتتەردىڭ اشىلىپ, بارلىق جاعدايدىڭ جاسالۋى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە بايلانىستى”, – دەگەن بولاتىن. عيبادات ەتىپ جۇرگەن مەشىت تە, باسقالارى دا بىزگە تاۋەلسىزدىكتىڭ تارتۋى. كەڭەس زامانىندا رەسپۋبليكامىزدا 25-اق مەشىت بولسا, قازىردە ولاردىڭ سانى 2300-دەن استى. تۇجىرىمدامادا سونداي-اق ۇلتتىق ساياساتتى جۇرگىزگەندە جالتاقتاماۋ, الاڭداماۋ كەرەك دەگەندى ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى. سوندا عاسىرلار بويى قازاق حاندارى وزدەرىنىڭ قارا باستارىن ويلاعاندىقتان عانا رەسەيمەن, قىتايمەن كەلىسىمگە, تۇسىنىستىككە ۇمتىلعان با؟ قازىر زامان باسقا, الەمدىك قوعامداستىق بار دەيتىن­دەر دە تابىلار. ولارعا ايتارىمىز – يراك, پالەستينا, تاۋلى قاراباق, سەربيا, جاقىنداي كەل­سەك, ابحازيا مەن وڭتۇستىك وسەتيا سياقتى جاعداي­لار­دا سول قوعام­داستىق جانجالدارعا تىكەلەي ارالاسا الماي, ءبىر شەتتە قالعانى ءمالىم عوي. ونىڭ ۇستىنە كاتوليكتەردى, پرو­تەس­تانتتاردى قۋدالاعان ەلگە ەۋروپا دا قايىرىلىپ قارا­ماي­تىندىعى بەلگىلى. سوندىقتان بىزگە سولتۇستىك ايماق­تارىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇرامىن دا ۇمىتپاعانىمىز ءجون. جالپى, تۇجىرىمدامانىڭ وزەگى مىناۋ. جەر قازاق­تىكى, سوندىقتان جەر قويناۋىنان شىققان بايلىقتى ساتۋدان تۇسكەن قارجى تەك قازاقتارعا بۇيى­رۋى قاجەت. باسقالار قالاي كۇن كورسە, سولاي كۇن كور­سىن, ءبىز ولارعا كەدەرگى جاسامايمىز. تەك قازاق ءتىلىن بىلسە, بىزگە ۇناعان دىنگە سيىنسا بولعانى. ونسىز دا ۇناتپاعاندارى كەتىپ, ۇناتقاندارى, ەلىمىزدى قولايلى كورەتىندەرى تۇرىپ جاتىر عوي. ءبىز بيلىككە كەلسەك, ورىنداۋ جولىن كورسەتەمىز, ءبارىن قاتىرامىز... ...اينالايىندار-اۋ, الدىمەن قازاقتىڭ ءوزىن قازاق­شا سويلەتىپ, تىلگە قۇرمەتتى ءوز ارامىزدا قالىپ­تاستىرىپ الايىقشى, وزدەرىڭ يسلامدى قىرىققا جىكتەپ, “سوپى”, “قۇرانيد”, “ۆاحابيت”, “سالافيت”, “نۇرشى”, “جىرشى” دەپ ءوز داستۇرلەرىمىزگە يە بولا الماي ءجۇر ەمەسپىز بە؟ سوندىقتان ءوز دىنىمىزگە دە تىنىشتىق بەرەيىك. ەڭ ماڭىزدىسى – وسىنداي “ويىنداردى” ويناپ ءجۇرىپ, عاسىرلار بويى ارمانداپ, اڭساپ جەتكەن تاۋەل­سىزدىگىمىزگە نۇقسان كەلتىرىپ الىپ جۇرمەيىك, اعايىن! ال, تاۋەلسىزدىكسىز مىنا بايبالامداردىڭ ءبارى بەكەر. سامات مۇسا.