مىسالى سامارا – اۆتووندىرىسىمەن, ورىنبور مۇناي-گاز وڭدەيتىن الىپ كاسىپورىندارىمەن ايگىلى. دەگەنمەن, قازاقستان ەگەمەن ەل بولعاندىقتان ەتەك-جەڭىن جيناپ, وڭىرلەر ءبىر-بىرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋعا كوشتى. ەلباسى تاپسىرماسىنان كەيىن باتىس قازاقستان وبلىسى دەلەگاتسياسى اتىراۋ, اقتوبە, پاۆلودار, اقمولا وبلىستارىنا ساپارلاپ, ارىپتەستىك بايلانىستاردى كۇشەيتتى. جاقىندا وسىنداي ساپاردىڭ ءبىرى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جاسالدى.
– وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى – حالقى ەڭ تىعىز قونىستانعان, سوعان وراي باسەكەلەستىك تە وتە كۇشتى دامىعان ءوندىرىستى ايماق قوي. ءبىزدىڭ دەلەگاتسيانى وبلىس اكىمى التاي كولگىنوۆ ءوزى باستاپ باردى. توپ قۇرامىندا ءتۇرلى سالا باسشىلارىمەن بىرگە «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ بۆ» كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى دە وڭتۇستىك قازاقستانعا ارنايى ات باسىن تىرەدى, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باقداۋلەت يبرايموۆ.
ءبىر قىزىعى, وبلىس وكىلدەرى وڭتۇستىككە وسىمەن ەكىنشى مارتە توپ بولىپ كەلىپ وتىر. بيىل ءساۋىر ايىندا يندۋستريالىق ايماقتاردا اتقارىلىپ جاتقان جوبالارمەن تانىسىپ, تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا ءدال وسىنداي ساپار ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن.
– ءبىز وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا مۇناي-گاز سەكتورىنان بولەك, سەرىكتەستىكتىڭ وزگە دە سالالارىن ۇسىنعىمىز كەلەدى. مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن جەڭىل ونەركاسىپتەگى الەۋەتى جوعارى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ, اوك ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ مەن ەكسپورتتاۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ باعىتىندا بىرلەسكەن جوبالاردى ۇيىمداستىرۋعا دايىن ەكەنىمىزدى مالىمدەيمىز, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ.
ارينە, وڭىرلەر اراسىندا ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق جانە وزگە دە سالالاردا تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتا وتىرىپ, ءوزارا تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ, وڭىرلەردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاسالاتىن مۇنداي قارىم-قاتىناس كوپتىك ەتپەيدى. ماسەلەن, ا.كولگىنوۆ ەكى وبلىس اراسىندا ينۆەستيتسيا جانە ءوندىرىس, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, ساۋدا-ساتتىق, ءتۋريزمدى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا ارىپتەستىكتى دامىتۋعا مۇددەلى. سونداي-اق, كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ ونىمدەرىنە «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ» كاسىپورنى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر ەكەن.
وڭتۇستىك قازاقستاندا جەڭىل ونەركاسىپ جاقسى دامىعان. ورالدىق دەلەگاتسيا «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا «بال تەكستيل» كاسىپورنىن ارالاپ كوردى. بۇل فابريكا تۇرىكتىڭ بەلگىلى «Kartal Carpets» كومپانياسى مەن وڭتۇستىكقازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ارىپتەستىگى ناتيجەسىندە 2011 جىلى پايدا بولعان. سودان بەرى «بال تەكستيل» سالانىڭ «20 ۇزدىگى» قاتارىنا كىرىپ, ۇلتتىق سەرتيفيكات تا الىپ ۇلگەرگەن ەكەن.
ورالدىقتار جۇمىسىمەن قىزىعا تانىسقان كاسىپورىندار قاتارىندا «HILL Corporation» جشس, «ەۆروكريستالل» زاۋىتتارى, «ورداباسى قۇس» فابريكاسى سەكىلدى ءوندىرىس ورىندارى بولدى. مۇنداعى «HILL Corporation» جشس موتور مايىن وندىرسە, «ەۆروكريستالل» جشس شىنى قۇتى, بانكى ءوندىرىسىن جولعا قويعان. ال جىلىنا 16 ملن دانا ش ۇلىق شىعارۋعا مۇمكىندىگى بار «الەم بت» فابريكاسى قازاقستان نارىعىنان قىتاي مەن قىرعىزستان ش ۇلىقتارىن ىعىستىرىپ كەلەدى. كورەيانىڭ «Jintex Global» كومپانياسىمەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرىلعان بۇل فابريكانىڭ ونىمدەرى بۇگىندە ەكسپورتقا دا شىعارىلىپ جاتىر ەكەن.
ورالدىقتاردىڭ وسى ساپارى كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى مەن «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ بۆ» كومپانياسى ءۇشىن پايدالى بولدى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا بولعان «قپو ب.ۆ.» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى رەناتو مارولي باستاعان كومپانيا وكىلدەرى كەنتاۋ قالاسىنداعى «كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى» اق-تىڭ وندىرىستىك بازاسىن ارالاپ كورىپ, زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتىمەن, تەحنولوگياسىمەن, ءونىم تۇرلەرىمەن جانە ساپا سەرتيفيكاتتارىمەن جەتە تانىستى. ناتيجەسىندە اتالمىش كاسىپورىن مەن «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسى اراسىندا ترانسفورماتورلاردى جەتكىزۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ايتا كەتەيىك, كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ورال قالاسىنان ءوز فيليالىن اشقان بولاتىن. بىراق ورالدا ازىرگە اسا قۋاتتى ترانسفورماتورلار جاسالمايدى. سوندىقتان «قپو بۆ» باس كاسىپورىننىڭ ونىمىنە «قۇدا ءتۇسۋدى» ءجون كورگەن. ەلىمىزدە قولعا الىنعان يمپورتتى الماستىرۋ باستاماسىن قولداپ, وتاندىق ونىمگە سۇرانىس جاساعان كومپانياعا كەنتاۋلىقتار دا ريزا.
باتىسقازاقستاندىقتاردىڭ وڭتۇستىك وڭىرگە ساپارى ناتيجەلى بولدى دەۋگە نەگىز بار. وسى كۇندەرى ءۇش مەموراندۋمعا, ءبىر كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. ەڭ باستىسى, باتىس قازاقستان جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى اكىمدىكتەرى اراسىندا ينۆەستيتسيا جانە ءوندىرىس, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, ساۋدا-ساتتىق, ءتۋريزمدى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا ارىپتەستىك ورناتۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ەكىنشى, «ورال» جانە «شىمكەنت» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق اراسىندا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ورتاق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا مامىلە جاسالدى. ءتورتىنشى كەلىسىمشارت «BafkerHughes» كومپانياسى مەن «شىمكەنت-تسەمەنت» اق اراسىندا جاسالدى. بۇل كەلىسىمشارت قاراشىعاناق كەن ورنىن كەڭەيتۋ جوباسىنىڭ ءتورتىنشى كەزەڭىندەگى قۇرىلىس جۇمىستارىن قاجەتتى تسەمەنت ونىمدەرىمەن قامتۋدى كوزدەيدى. ورالدىق «BafkerHughes» «قپو ب.ۆ.» كومپانياسىنا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتەدى, سونىڭ ىشىندە بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن اتقارادى.
باتىس قازاقستان وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باقداۋلەت يبراگيموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا بقو مەن وقو اراسىندا تاۋار اينالىمى جاقسى جولعا قويىلعان. بىزدەن وڭتۇستىككە ەت, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى شىعارىلسا, ول جاقتان بىزگە كوكونىس, جەمىس-جيدەك, باۋ-باقشا ونىمدەرى تاسىمالدانادى. بۇگىندە ەكى ءوڭىر اراسىندا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكى وبلىستىڭ الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالارى جۇمىستانىپ جاتىر.
ساپاردىڭ سوڭعى كۇنىن ورالدىقتار قاسيەتتى تۇركىستان قالاسىنا ارنادى. كۇللى تۇركى جۇرتىنىڭ كىندىگى سانالاتىن كونە شاھاردا تۋريزم وتە جاقسى دامىپ كەلەدى ەكەن. بۇل جونىندە تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمى الىپبەك وسەرباەۆ اسەرلى اڭگىمەلەپ بەرگەن. ماسەلەن, وسىدان 4 جىل بۇرىن تۇركىستانعا كەلەتىن تۋريستەر سانى جىلىنا 618 مىڭ ادام بولسا, 2016 جىلى تۋريستەردىڭ سانى ءۇش ەسەگە جۋىق كوبەيىپ, 1,6 ملن-نان اسىپتى. سونىڭ ىشىندە 24 مىڭ ادام الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەندەر ەكەن. 270 مىڭ تۇرعىنى بار شاعىن قالادا 16 قوناق ءۇي قىزمەت كورسەتەدى. بيىلعى جارتى جىلدا كيەلى شاھارعا 678683 تۋريست كەلگەن ەكەن. وسى ۋاقىت ىشىندە تۋريزم سالاسىنان قالا بيۋدجەتىنە 1,496 ملرد تەڭگە تابىس ءتۇسىپتى.
– بىزگە تۇركىستاندىقتاردان ۇيرەنەتىن نارسە كوپ. ءبىز جەرگىلىكتى تۋريستىك اگەنتتىك وكىلدەرىمەن دە كەزدەسىپ, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتتىق. ولار باتىس قازاقستاننان تۇركىستان قالاسىنا تۋر ۇيىمداستىرۋ جونىندە ۇسىنىس ايتىپ وتىر. بۇل ماسەلە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋريزم جانە سىرتقى بايلانىستار باسقارماسىندا ارنايى تالقىلانادى, – دەيدى باقداۋلەت تالعات ۇلى.
ءۇش كۇندىك ساپاردىڭ جەمىسى ۇلكەن بولادى دەگەن ءۇمىت بار.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن ايباتىر نۇراش
