قازىر الەم مەملەكەتتەرىنىڭ دەنى الداعى دامۋ جوسپارىن ايقىنداپ, ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالار قابىلدايتىن بولعان. مىسالى, الپاۋىت قىتايدىڭ دا 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى بار. كورشى رەسەيدىڭ دە وسى جىلعا باعىتتالعان وزىندىك جولى ايقىندالعان. جاپونيا دا 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ياعني, مىقتى مەملەكەت كۇنكورىس ساياساتىمەن ەمەس, جوسپارلاۋ ساياساتىمەن, ۇزاق مەرزىمدى دامۋمەن
جانە ەكونوميكالىق وسۋمەن اينالىسادى. ءتىپتى, ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ءوزى الداعى جارتى عاسىرعا دامۋ ستراتەگيالارىن بەلگىلەپ جاتادى. دەمەك, بۇل – الەمدە بار تاجىريبە.
قازاق ەلى وسىدان بەس جىل بۇرىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريالادى. ەلباسى اتاپ وتكەندەي, بۇل جاي عانا بەينەلى داتا ەمەس, ول – بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىق باعدار ۇستاپ وتىرعان ناقتى مەرزىم. مىسالى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى 2050 جىلعا دەيىنگى وركەنيەتتەر دامۋىنىڭ جاھاندىق بولجامىن ازىرلەدى. دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك ۇيىمى دا وسى مەرزىمگە دەيىنگى بولجامدىق باياندامانى جاريالادى. ال ەلىمىز ءۇشىن بۇل – 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتى مەن جەتىستىكتەرىمىز بەن قازاقستاندىق دامۋ ۇلگىسى. ونىڭ باستى مەجەسى – الەمنىڭ ەڭ وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ.
البەتتە, بۇل بۇكىل ەل بولىپ ەڭسەرەتىن وتە كۇردەلى مىندەت. ەلباسى ايتقانداي, بۇگىنگە دەيىنگى ماقسات-مىندەتتەرگە ۇقسامايتىن مۇلدە باسقا دەڭگەي. دامۋشى ەلدەر اراسىندا وسى ورىنعا باسەكەلەستىك قاتال بولماق. سوندىقتان, ۇلتىمىز ونىڭ ەڭ مىقتىلارعا ارنالعانىن سەزىنە وتىرىپ, جاھاندىق ەكونوميكالىق تايتالاسقا دايىن بولۋعا ءتيىس.
راسىمەن دە, الەمدەگى ەڭ دامىعان وزىق وتىز ەلمەن يىق تىرەستىرۋ – وسال مەجە ەمەس. قانشاما ەل بار, سونىڭ تەك 30-40 شاقتىسى عانا وسى لەكتەن كورىنەدى. ياعني, الەمدىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 60 پايىزدان استامىن وندىرەتىن ەلدەر, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكونوميكاسى قارقىندى دامىعان مەملەكەتتەر وسى قاتارعا كىرەدى. وزىق وتىز ەلدەردىڭ العاشقى لەگىندە اقش, قىتاي, گەرمانيا, برازيليا, يتاليا, ۇلىبريتانيا, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا سەكىلدى كىلەڭ مارقاسقا مەملەكەتتەر بار. وسىنداي مىقتى ەلدەرمەن تەرەزە تەڭەستىرۋ مۇمكىن ەمەستەي كورىنۋى مۇمكىن. بىراق وعان جەتۋدىڭ كوپتەگەن جولى بار. مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى جەتى باسىمدىعىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ العاشقىسى – جاڭا باعىتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى, سونىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيالار مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتەن قايتارىم الۋ قاعيداسىنا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق پراگماتيزم, ودان كەيىنگىسى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ, زاماناۋي ءبىلىم جۇيەسىن, بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ, مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتا وتىرىپ, قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋ جانە التىنشى باسىمدىق – ۇلتتىق مۇددەلەردى ىلگەرىلەتۋ مەن ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ بولسا, جەتىنشىسى – جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى دامىتۋعا دەن قويۋ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, وتىز دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىلدىق ورتاشا ءوسىمى 2025 جىلعا دەيىن كەمى 5 پايىزعا جەتۋى كەرەك. بيىلعى العاشقى بەس ايداعى كورسەتكىش بويىنشا ءىجو 4,1 پايىزدى قۇراعان. نەگىزگى ءوسىم شيكىزات ەمەس سەكتوردا بايقالعان.
ساراپشى-عالىمدار قازاقستان ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ – جەتىستىككە جەتۋدىڭ باستى جولى دەپ سانايدى. ءارى قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى مەن شيكىزات ونىمدەرىن كوپتەپ ءوندىرۋ ارقىلى ساپالى ەكونوميكاعا قول جەتكىزۋگە بولادى. بەلگىلى ەكونوميست-عالىم راحمان الشانوۆتىڭ پىكىرىنشە, قايتا وڭدەۋ سالاسى بويىنشا ەلىمىزدە مەتاللۋرگيا جاقسى دامىپ كەلەدى. ولاردىڭ ساپاسى دا كوڭىل كونشىتەرلىك. قازاقستاندىق اليۋميني, تسينك, تيتان, جەز مەتالدارى لوندوننىڭ مەتالدار بيرجاسىنىڭ ساپا تۋرالى سەرتيفيكاتىن بىرنەشە مارتە يەلەنگەن. اليۋميني ونىمدەرىنىڭ 90 پايىزى رەسەي, تۇركيا, قىتاي, بەلارۋس, وزبەكستان مەن ۋكرايناعا ەكسپورتقا شىعارىلادى. سوندىقتان قايتا وڭدەۋ سالاسىن ءارى قاراي ىلگەرىلەتۋ – جوعارى ەكونوميكالىق كورسەتكىشكە جەتۋدىڭ ءبىر جولى. «قازاقستان تاماق ونەركاسىبى جاعىنان الەم بويىنشا ءۇشىنشى ورىندا. بۇرىن ءبىز يوگۋرتتاردى دا سىرتتان تاسيتىنبىز. ەندى وزىمىزدە وندىرىلە باستادى. ودان باسقا, وتاندىق ۇن تاعامدارى, ءسۇت ونىمدەرى سىرت ەلدەردە جوعارى سۇرانىسقا يە. مىنە, وزىمىزدە وندىرىلەتىن وسىنداي ونىمدەردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ساپاسى جاعىنان, دايىندالۋ تەحنولوگياسى تۇرعىسىنان باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرساق, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ دە ءوسىمىن كوبەيتكەنىمىز», دەيدى عالىم.
ال قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى جۇمابەك سارابەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, مەجەلى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن شيكىزات سەكتورىنا باسىمدىق بەرىپ, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتۋ قاجەت. «جالپى وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن, ەلباسى اتاپ وتكەندەي, قاي سالانىڭ دا باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋىمىز قاجەت. دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك دەڭگەيىن ايقىندايتىن ايگىلى ەكى حالىقارالىق رەيتينگ بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك عالامدىق يندەكسى بولسا, ەكىنشىسى – حالىقارالىق مەنەدجمەنتتى دامىتۋ ينستيتۋتىنىڭ الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگى. بۇلاردىڭ تىزىمىندە ەلدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن انىقتايتىن ونداعان فاكتور بار. ولاردىڭ قاتارىندا ەكونوميكانىڭ جالپى ساپاسى, ءار مەملەكەتتىڭ تاۋار اينالىمى الەمدىك ەكونوميكاعا قانشالىقتى كىرىكتىرىلگەنى, ينۆەستيتسيا دەڭگەيى, ەلدەگى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جاعدايى, سالىق ساياساتى, كاسىپكەرلىككە قولداۋ كورسەتۋ جايى, كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگى – ءبارى جان-جاقتى سارالانادى. مىنە, وسىنداي تالاپتار تۇرعىسىنان جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن مەملەكەتتەر ەكونوميكالىق دامىعان ەلدەر بولىپ سانالادى. مىسالى, وزىق وتىزدىقتىڭ قاتارىنا كىرەتىن جاپونيا بۇگىندە كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگى مەن وزىق يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ جاعىنان كوش باستاپ تۇر. جالپى وزىق ەلدەردە ەڭبەك ونىمدىلىگى جوعارى جانە عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنا ايرىقشا دەن قويعانىن بايقاۋعا بولادى», دەيدى جۇمابەك سارابەكوۆ.
ەكونوميكالىق قۋاتتى ەلدەر ءبىلىم مەن مەديتسينا سالاسىن دامىتۋعا دا ايرىقشا ءمان بەرەدى. سوندىقتان وسى ەلدەردە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى دا جوعارى. مىسالى, فرانتسيا, جاپونيا, اۆستراليا, سينگاپۋر سەكىلدى دامىعان مەملەكەتتەردە ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسى 81-دەن اسقان. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءبىزدىڭ ەلدە تۇرعىنداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 60 جاس بولسا, قازىر 72,5 جاسقا جەتكەن. دەمەك, ىلگەرىلەۋ بار.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتتى جاقسارتۋعا, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا بايلانىستى مەملەكەت تاراپىنان كوپتەگەن شارالار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ تابىستى دامۋىنا باعدار بولاتىن يگى ىستەر. ەلباسىنىڭ ءوزى: «مەن 2050 جىلعى قازاقستاندىقتار – ءۇش تىلدە سويلەيتىن ءبىلىمدى, ەركىن ادامداردىڭ قوعامى ەكەنىنە تولىق سەنىمدىمىن. ولار – الەمنىڭ ازاماتتارى. ولار ساياحاتتاپ جۇرەدى. ولار جاڭا ءبىلىم مەڭگەرۋگە قۇشتار. ولار ەڭبەكسۇيگىش. ولار – ءوز ەلىنىڭ پاتريوتتارى. مەن 2050 جىلعى قازاقستان – جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى ەكەنىنە سەنىمدىمىن. ول – بارلىعى دا ادام يگىلىگى ءۇشىن جاسالاتىن, ەكونوميكاسى مىقتى مەملەكەت. ءبىلىم بەرۋ سالاسى دا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى دا ۇزدىك. بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق سالتانات قۇرعان. ازاماتتارى ەركىن جانە تەڭ قۇقىقتى, ال بيلىگى ءادىل. وندا زاڭ ۇستەمدىك ەتەدى» دەپ اتاپ كورسەتتى.
ءيا, ءبىر قاراعاندا مۇنداي بيىك مەجە اركىمگە قيال-عاجايىپتاي كورىنۋى دە مۇمكىن. بىراق قاراپايىم ەڭبەك ادامىنان باستاپ, جوعارىدا وتىرعان شەندىلەردىڭ ءبارى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ, ەلى ءۇشىن ەرىنبەي ەڭبەك ەتسە, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا ۇمتىلسا, وتانشىلدىق سەزىمىن جۇرەگىنە ۇيالاتسا, وتىزدىققا قوسىلۋدىڭ اۋىلى الىس بولمايتىنى ءسوزسىز.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
