تۇنگى ۋاقىتتا كوكشەتاۋداعى كوڭىل كوتەرەتىن ورىنداردىڭ بىرىندە دابىل قاعىلىپ, اۆتوپاترۋل ەكيپاجى لەزدە الگى ءدامحانانىڭ الدىنا جەتەدى. سول ماڭدا جۇرگەن قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋشى, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەسكەرتپەسىنە دە قاراماي, ءتىپتى قول جۇمساماق تا بولىپتى. اقىرىندا 33 جاستاعى ەر كىسى ۇستالىپ, مەديتسينالىق انىقتاما الۋ ءۇشىن ناركولوگيالىق زەرتتەۋگە جىبەرىلەدى. زەرتتەۋ قورىتىندىسى ونىڭ جەڭىل تۇردەگى الكوگولدى ىشىمدىك ءىشىپ العانىن انىقتاعان. ەندى ورىن العان وقيعا بويىنشا قر قك 380-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس (بيلىك وكىلىنە قاتىستى كۇش كورسەتۋ) ءىس قوزعالىپ, ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ ورنىنا قامالدى. قوسىمشا ساراپتامالار تاعايىندالىپ وتىر. ەگەر قىلمىسى تولىق دالەلدەنسە, وندا ول 2000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە, ياعني 4 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل تولەۋى نەمەسە ەكى جىل باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. ارينە, ول مۇنداي قىلمىسقا الكوگولدى ىشىمدىك ءىشىپ العان سوڭ عانا بارىپ تۇر. ەسىن جيعان سوڭ وكىنەر, بىراق جۇرتتى بىرازعا دەيىن ابىگەرگە سالعان بۇزاقىنىڭ جازاسى دا ءوز ارەكەتىنە لايىق ەكەنى انىق.
كوشەدە ماساڭ ءجۇرىپ بۇزاقىلىق جاساۋ ءوز الدىنا, اۆتوكولىك رۋلىنە وتىرىپ, ۇلكەن جولعا شىعىپ كەتكەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ توندىرەر قاۋپى ون ەسەگە ارتا تۇسەدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. اعىمداعى جىلدىڭ التى ايىندا 9 جول-كولىك وقيعاسىنان 3 ادام قازا تاۋىپ, تاعى 12-ءسى جارالانىپتى. وسىعان وراي شىلدەنىڭ 6-سى مەن 9-ى ارالىعىندا اقمولا وبلىسىندا «سالاۋاتتىلىق باقىلاۋى» اتتى جول-كولىك اپاتىنىڭ الدىن الۋ شاراسىن وتكىزۋ ناتيجەسىندە 70-كە تارتا اقمولالىق جۇرگىزۋشىنىڭ رولگە ماساڭ كۇيدە وتىرعانى انىقتالدى.
بار-جوعى ءتورت كۇن ىشىندە جۇرگىزىلگەن الدىن الۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە 1265 جول ءجۇرۋ ەرەجەسى بۇزىلعان. سونىڭ ىشىندە 424 فاكتى جىلدامدىقتى ارتتىرۋعا قاتىستى بولسا, قاۋىپسىزدىك بەلبەۋىن تاقپاۋدىڭ – 288, قالتا تەلەفونىن پايدالانۋدىڭ – 109, قارسى جولاققا شىعىپ كەتۋدىڭ 1 فاكتىسى جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە جول بەرمەۋدىڭ 14 فاكتىسى تىركەلگەن. بۇل رەتتە 86 جاياۋ جۇرگىنشىگە دە ايىپپۇل سالىنعانىن ايتا كەتەيىك.
جالپى, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى الكوگول ادام اعزاسىنا تەرىس اسەر بەرىپ, زەيىنىن بۇزاتىنىن ۇنەمى ەسكەرتىپ كەلەدى. بىراق وعان قۇلاق اسقان جۇرگىزۋشى بولسايشى. ىشىمدىككە سىلقيا تويىپ العان جۇرگىزۋشىلەر ءار ءتۇرلى بۇزۋشىلىقتارعا: جىلدامدىقتى ارتتىرۋعا, تاۋەكەلدى باسىپ وزۋلارعا بارىپ, جول بەلگىسى مەن باعدارشام بەلگىلەرىن دە ەسكەرە بەرمەيدى.
مىسالى, 2 شىلدەدە ءىىد جپق جول-پاترۋلدىك پوليتسياسى باتالونىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بۋراباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى –ششۋچينسك قالاسىنا باراتىن جولدىڭ بويىندا «ۆاز-21099» ماركالى اۆتو كولىكتى توقتاتقان كەزدە, رۋلدە وتىرعان 1989 جىلعى جەرگىلىكتى تۇرعىننىڭ الكوگولدى ىشىمدىك ىشكەنىن انىقتاعان. تەكسەرە كەلگەندە, ۇستالعان جۇرگىزۋشى بۇعان دەيىن سوت شەشىمىمەن 36 ايعا كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرىلعانى بەلگىلى بولدى. قازىرگى تاڭدا ونىڭ ۇستىنەن قر قك 346-بابىنىڭ 1-تارماعى بويىنشا (الكوگولدىك, ەسىرتكىلىك جانە (نەمەسە) توكسيكومانيالىق ماساڭ كۇيدە كولىك جۇرگىزۋ, كولىك قۇرالىن باسقارۋدى سونداي ادامعا بەرگەن نەمەسە كولىك قۇرالىن باسقارۋدى سەنىپ تاپسىرعان جانە كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان ادامنىڭ كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋى) قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
جالپى, ءبىر رەت جۇرگىزۋشىلىك قۇقىعىنان ايىرىلعان ازاماتتىڭ كولىك قۇرالىن باسقارعانى ءۇشىن 500 اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىناتىنىن نەمەسە 90 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الىناتىنىن ەسكەرتە كەتكەننىڭ ارتىقتىعى جوق. كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, اقمولا وبلىسى اۋماعىندا الكوگولدى ىشىمدىك ءىشىپ كولىك جۇرگىزۋدىڭ 1200 فاكتىسى تىركەلىپتى. جول-كولىك اپاتىنىڭ الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزۋدىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن جايتتار انىقتالىپ وتىر. ءىىد جپق قىزمەتكەرلەرىنىڭ 30 ماۋسىم مەن 2 شىلدە ارالىعىندا جۇرگىزگەن تەكسەرىستەرىنىڭ ناتيجەسىندە جول ەرەجەسىن بۇزۋدىڭ 818 فاكتىسى تىركەلگەن. سونىڭ ىشىندە 41 ادام كولىكتى ماساڭ كۇيدە جۇرگىزگەن. سونداي-اق, جىلدامدىق رەجىمىن ارتتىرۋدىڭ – 119, قاۋىپسىزدىك بەلبەۋىن تاقپاۋدىڭ – 218, قالتا تەلەفونىن پايدالانۋدىڭ – 69 جانە جاياۋ جۇرگىنشىگە جول بەرمەۋدىڭ 12 فاكتىسى تىركەلىپتى.
بۇل رەتتە اپاتتى جاعدايعا سوقتىرا جازداعان 153 جاياۋ جۇرگىنشى دە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن ايتا كەتكەن ورىندى. ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت دەمەكشى, رۋلگە الكوگولدى ىشىمدىك ءىشىپ الىپ وتىرعان بارلىق جۇرگىزۋشىگە قاتىستى ماتەريالدار جينالىپ, سوتقا جولداندى. ەندى ولار ءۇش جىلعا دەيىن جۇرگىزۋشىلىك قۇقىقتارىنان ايىرىلادى. وسىلايشا وزدەرىنە عانا ەمەس, اينالاسىنداعىلارعا دا قاسىرەت الىپ كەلۋى ىقتيمال جۇرگىزۋشىلەرمەن كۇرەس ءالى دە جالعاساتىن بولادى.
الايدا, تەك ايىپپۇل سالىپ نەمەسە قاماپ ۇستاۋ ارقىلى جۇرگىزۋشىلەردى تارتىپكە شاقىرۋ قانشالىقتى اقىلعا قونىمدى. وسى ارادا جۇرگىزۋشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كەشەندى ءىس-شارالار قاجەت ەكەنى كۇمانسىز.
قورىتا ايتقاندا, جالعىز پوليتسيا قىزمەتى ماسەلەنى شەشۋدىڭ كىلتى بولىپ تابىلمايتىندىعىن تۇسىنەتىن كەز جەتتى. قوعام بولىپ كۇرەسكەندە عانا ەرەجەنى مويىنسۇنبايتىن جۇرگىزۋشىلەر اياقتارىن تارتاتىنى اقيقات.
ولاي بولسا, تالاپ بار جەردە عانا ءتارتىپتىڭ بولاتىنىن ەسكەرسەك ەكەن.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
