برەكسيت دەپ اتالىپ كەتكەن بۇل ماسەلەدە ەڭ الدىمەن ەۋرووداقتا قالاتىن ەلدەر مەن ۇلىبريتانيا ازاماتتارىنىڭ ادامي قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلماۋ جاعى قاتتى ەسكەرىلۋى كەرەكتىگى ەڭ باستى ورىندا تۇرۋى تيىستىگىن بارلىق ليدەرلەر دە قوستادى. بريتانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي ۇلىبريتانيا ازاماتتارىنىڭ ەۋرووداق ەلدەرىندە قالاتىندارى مەن ءوز ەلىندە تۇراتىندارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بىردەي قاراستىرىلۋى كەرەكتىگىن دە قاداپ ايتتى. سونىمەن بىرگە, ول ۇلىبريتانيادان ءۇي ساتىپ الىپ, سوندا تۇرىپ جاتقان ەو ەلدەرى ازاماتتارىن ەشكىم دە ورىندارىنان قۋمايتىنىن جەتكىزدى. «ۇكىمەتتىڭ بۇل تۋرالى ارنايى ۇسىنىستارى تۋرالى شەشىم جاقىندا قابىلداناتىن بولادى», دەدى ول.
ەسكە سالا كەتەتىن بولساق, بۇعان دەيىن ەۋرووداق كەڭەسىنىڭ توراعاسى دونالد تۋسكتىڭ قاتىسۋىمەن ەو-نىڭ 27 ەلىنىڭ وكىلدەرى «برەكسيتتىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى» دەپ اتالاتىن ۇلىبريتانيانىڭ وداقتان شىعۋىنىڭ نەگىزى بولاتىن قۇجاتتى ءبىراۋىزدان قابىلداعان ەدى. وسى قاعيداتتاردىڭ ءوزى وتە تەز, 5 مينۋتتىڭ ىشىندە قابىلدانعاندىعىمەن اتاعى شىققان. ەۋروكوميسسيانىڭ توراعاسى جان-كلود يۋنكەردىڭ ءوزى بۇل ىسكە تاڭعالىپ, مۇنداي بىراۋىزدىلىق ەو وتىرىستارىندا بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەندىگىن ايتقان.
قاعيداتتار جەدەل قابىلدانعانىمەن, ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرووداقتان كەتۋى تۇرعىندار مەن بيزنەس ءۇشىن «كوپتەگەن تۇسىنىكسىز جايتتار تۋعىزادى». «ەۋرووداقتاعى ۇلىبريتانيانىڭ مۇشەلىگىنە بايلانىستى ورتاق قۇقىقتى پايدالانىپ, وزدەرىنىڭ ومىرلەرىن جالعاستىرىپ, بيزنەستەرىن جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ازاماتتار بولاشاقتا بۇل قۇقىقتان ايىرىلۋمەن بىرگە, كوپتەگەن مۇمكىندىكتەرىن جوعالتادى. سونىڭ ىشىندە ەو زاڭدىلىقتارىمەن قورعالاتىن بيزنەس بولجالدىلىق پەن سەنىمدىلىكتەن ايىرىلادى. بۇل ءتىپتى مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى» دەگەن سوزدەر دە جازىلعان وسى قۇجاتتا.
ەۋرووداق ەلدەرى باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىنە برەكسيت ماسەلەسىن شىعارا وتىرىپ, ەۋروپالىق كەڭەستىڭ پرەزيدەنتى دونالد تۋسك ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرووداقتان شىعۋ ماسەلەسى قايتا قارالۋى مۇمكىن ەكەنىن دە نازاردان تىس قالدىرمايتىنىن جۇقالاپ ايتىپ ءوتتى. «ەۋروپالىق وداق ورىندالمايتىن سەكىلدى كورىنگەن ارمانداردى ىسكە اسىرعان ەدى. سوندىقتان كىم بىلەدى؟..», دەدى ول كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلارعا ەكىۇشتى ويدىڭ ۇشىعىن تاستاپ. سونىمەن بىرگە, ول «مەنىڭ العاشقى اسەرىم: بىرىككەن كورولدىكتىڭ بىزگە تارتىپ وتىرعان ۇسىنىستارى ءبىز كۇتكەندەگىدەن تومەن. ول ازاماتتاردىڭ جاعدايىن تومەندەتۋ تاۋەكەلىن تۋدىراتىن سياقتى», دەدى.
وسى ماسەلەنىڭ قارالۋى بارىسىندا گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل ەۋرووداققا مۇشە 27 ەلدىڭ جارقىن بولاشاعى ۇلىبريتانيانىڭ ودان شىعۋىنان گورى ماڭىزدىراق ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ءوزىنىڭ برەكسيتتەن كوڭىلى قالعاندىعىن جانامالاي بولسا دا ءبىلدىرىپ ءوتتى. ءسويتىپ, قىزۋ تالقىلانعان وسى ماسەلە بويىنشا تاراپتار جۇمىستاردىڭ ودان ءارى جالعاستىرىلۋى تۋرالى شەشىم قابىلدادى. دەگەنمەن, بۇل ماسەلەدە ءالى دە جەتىلدىرىلمەگەن تۇستار كوپ ەكەندىگى سامميت بارىسىندا انىق كورىندى.
كەزدەسۋدە بۇدان باسقا قورعانىس, ساۋدا, رەسەيگە قارسى سانكتسيالاردىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ جانە ت.ب. ماسەلەلەر قارالدى. قورعانىس ماسەلەسىندە ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ باسشىلارى ناتو مەن اقش-قا ۇيلەستىرە وتىرىپ, بىرلەسكەن قورعانىستى نىعايتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى كەلىستى. كەزدەسۋ باستالماي تۇرىپ ءبىر كۇن بۇرىن ەۋروپالىق وداق كەڭەسىندە قابىلدانعان قاۋلىدا: «ترانساتلانتتىق قاتىناستار مەن ەو جانە ناتو اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ نەگىزگى كىلتى بولىپ تابىلادى جانە ول ءبىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىمىزگە قاتەر توندىرەتىن كيبەرقاۋىپ, گيبريدتىك سوعىس جانە تەرروريزم سياقتى ناۋبەتتەرگە قارسى تۇرۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرەدى» دەلىنگەن. ليدەرلەر وسى قۇجاتتى ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى. سونىمەن بىرگە, ولار ەۋروكوميسسيانىڭ قورعانىس قورىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن دا قولدادى.
رەسەيگە قارسى سانكتسيالاردىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ ماسەلەسى دە ءبىرشاما قىزۋ تالقىلاندى. يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى پاولو دجەنتيلونيدىڭ «رەسەيگە قارسى سانكتسيالاردىڭ ماڭگىلىك بولۋى مۇمكىن ەمەس» دەگەن سوزدەرى دە ارىپتەستەرىنە ءبىرشاما وي سالعانداي بولدى. الايدا, كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەل باسشىلارىنىڭ باسىم بولىگى سانكتسيالاردىڭ مەرزىمى ۇزارتىلعانى ءجون دەپ شەشىپ, ول 2018 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن سوزىلاتىن بولدى.
ساۋدا ماسەلەسى تالقىلانعاندا, ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ قىتاي مەن اقش-تىڭ كەيبىر ءوزىمشىل ارەكەتتەرىنە قارسى تۇرىپ, ادال باسەكەلەستىك قاعيداتتارىن قاداعالاۋ كەرەكتىگى كولدەنەڭ تارتىلدى. اسىرەسە, قىتايدان ەۋروايماق ەكونوميكاسىنىڭ ستراتەگيالىق سەكتورلارىنا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ شىعۋ تەگىن ينسپەكتورلىق تەكسەرىستەن وتكىزۋ ماسەلەسى تالقىلاندى.
وسى جانە باسقا دا ماسەلەلەردى قاراستىرعان وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا قارار قابىلداندى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
