باعىمىزعا قاراي وتكەن 3 اي ىشىندە الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسى $54-دىڭ ماڭايىندا ورىن الىپ تۇردى. سونىڭ ارقاسىندا ستاتيستيكانىڭ اعىمداعى مالىمەتتەرىندە ءى توقسانداعى ەكونوميكامىزدا وندىرىلگەن ىشكى جالپى ءونىم, 2016 جىلى وسى مەزگىلدە 0,2 پايىزعا كەمىسە, بيىلعى جىلعى وسى كەزەڭدە 3,4 پايىزعا وسكەن, بۇل جوسپارلانعان مەجەدەن اجەپتاۋىر جوعارى. اعىمداعى باعامەن ەسەپتەگەندە 9%-دان اسىپ, 10,2 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. ال دوللارمەن ولشەگەندە, بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 20 پايىزعا مولايىپ, 31,6 ملرد دوللارعا تەڭەلگەن.
وسىنداي احۋال بارىسىندا, ونەركاسىپ سالاسىنداعى تابيعي ءونىم كولەمى بىلتىر وسى كەزەڭدە 0,8 پايىزعا قۇلدىراسا, بيىل 5,8 پايىزعا ءوسىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرگەن ءونىم كولەمى 2,9 پايىزعا, قۇرىلىس كولەمى 7,1 پايىزعا ءوستى. 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا ءىجو-ءنىڭ قۇرىلىمى دا وڭ وزگەرىسكە ۇشىراعان. وندىرىلگەن تاۋار كولەمى 34,4-تەن 35,5 پايىزعا كوتەرىلىپ, قىزمەت كورسەتۋ ۇلەسى 59,2-دەن 57,1 پايىزعا تومەندەگەن. مۇنداي قۇرىلىمدىق وزگەرىس تاۋارلارعا دەگەن الەمدىك باعالاردىڭ قىمباتتاۋىمەن جانە ءوسۋ قارقىنىنىڭ ۇدەتىلۋىمەن تۇسىندىرىلەدى.
سىرتقى ساۋدادا وڭ وزگەرىستەر ورىن العان. اتالعان مەرزىمدەگى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى وتكەن جىلعى مەرزىممەن سالىستىرعاندا 24,2 پايىزدان اسىپ, 16,8 ملرد دوللارعا تەڭ بولىپتى. مۇنىڭ ىشىندە ەكسپورت 30 پايىزعا مولايىپ, 10,8 ملرد دوللار بولسا, يمپورت 15,1 پايىزعا ءوسىپ, 6 ملرد دوللارعا جەتكەن. سونىمەن قاتار, سىرتقى ساۋدانىڭ وڭ تەڭگەرىمى وتكەن جىلعى وسى كەزەڭدە 3,8 ملرد دوللاردى قۇراسا, بيىل بۇل كورسەتكىش 4,8 ملرد-تى قۇراعان.
ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە نازار سالساق, ەلىمىزدە وسى جىلدىڭ
ءى توقسانداعى ورتاشا جالاقىسى 140265 تەڭگەگە جەتىپ, بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 5,6 پايىزعا كوتەرىلگەن. دوللارمەن ەسەپتەگەندەگى تەڭگەنىڭ كۇشەيۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەل تۇرعىندارىنىڭ جالاقىلارى مەن تابىستارى ناقتى ەسەپپەن ەداۋىر ۇلعايىپ, 77355 تەڭگەنى قۇراپ, اتاۋلى ەسەپپەن 10,4 پايىزعا, ال شىنايى ەسەپپەن 2,4 پايىزعا وسكەن.
الايدا, وسىدان 4 جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەرگە: جان باسىنا شاققانداعى 15 مىڭ دوللار ءىجو جانە ورتاشا جالاقى 700 دوللاردان اسىپ تۇسكەن جەتىستىكتەردى قايتارۋ ءۇشىن العان قارقىندى ەسەلەي ءتۇسىپ, تەڭگە باعامىن نىعايتا بەرۋىمىز قاجەت ەكەنى اركىمگە دە تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىز. بۇعان قوسا, ەكونوميكانىڭ قارقىندى دامۋى بۇرىنعىشا شيكىزاتقا, اسىرەسە, مۇنايعا تاۋەلدى بولىپ وتىرعانى قىنجىلتادى. ويتكەنى, ەكونوميكامىزدىڭ جەتىستىكتەرى سىرتقى فاكتور – الەمدىك مۇناي نارقىنا تاۋەلدى. ول بولسا, وزگەرمەلى, بۇگىن بىلاي, ەرتەڭ ولاي دەگەندەي...
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ احۋالى قالاي دەگەن سۇراق ءيسى قازاقتى مازالارى ءسوزسىز. ءسوز باسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى 2,9 پايىزعا ءوستى دەگەن ەدىك, الايدا, جاقىنىراق ۇڭىلسەك, ءبارى ويداعىداي دەي المايمىز. Ranking.kz اگەنتتىگىنىڭ جاريالاعان مالىمەتىنە سۇيەنسەك 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا ءى توقسانداعى شەت ەلگە ەكسپورتتالعان ەت ونىمدەرىنىڭ كولەمى 45 پايىزعا قۇلدىراپ, نەبارى 1,6 مىڭ توننانى قۇراعان. نەگىزىنەن, قازاقستاندا وندىرىلەتىن ەتتى يمپورتتاۋشى رەسەي فەدەراتسياسى بولىپ تابىلادى. ونىڭ قازاقستاننىڭ جالپى ەت ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىنداعى ۇلەسى 94,5 پايىزدى نەمەسە 1,5 مىڭ توننانى قۇرايدى. الايدا, بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا رەسەيگە ەكسپورتتالاتىن ەت ونىمدەرىنىڭ كولەمى 15 پايىزعا كەمىگەن. باسقا مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالاتىن ەت ونىمدەرى دە كۇرت قىسقارعان. ماسەلەن, تاجىكستانعا ەكسپورت 6 ەسەگە كەمىسە, قىرعىزستان, وزبەكستان, قىتايعا بىردە-ءبىر توننا ەت جونەلتىلمەگەن.
ءسوز ورايىندا ەسكە سالا كەتەيىك, 2011 جىلى ءىرى قارا مال سالاسىن دامىتۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ ەت ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋىن ەسەلەپ ۇلعايتۋ جايلى ۇكىمەت قاۋلىسى قابىلدانعان ەدى. سوعان سايكەس, 2011-2015 جىلداردا ەت ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ ناتيجەسىندە, 2016 جىلى 60 مىڭ توننا, كەلەسى 5 جىل سايىن 180 مىڭ توننا ەت ەكسپورتتاۋ مەجەلەنگەن بولسا, 2016 جىلى بار بولعانى 12 مىڭ توننا ەت ونىمدەرى ەكسپورتتالىپتى.
سايىپ كەلگەندە, ماسەلەنىڭ تۇپكى سەبەبى نەدە دەسەك, ماسەلە ەلىمىزدەگى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ۇساقتالىپ, ۋاق شارۋاشىلىققا اينالۋىندا جانە ەگىن شارۋاشىلىعىمەن بۇرىنعىداي بىرلەسكەن كاسىپورىن بولا الماۋىندا دەپ ايتۋعا بولادى. سونىڭ سالدارىنان ەت ونىمدەرىنىڭ شىنايى وزىندىك قۇنى وتە قىمبات بولعاندىقتان, ونىڭ ەكسپورتتىق باعاسىن دا اۋىلداعى وندىرۋشىلەر مەن دەلدالدار كوتەرۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر. جەدەلدەتە جۇرگىزىلەتىن ۇساق شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتسيالاۋدان ءۇمىتىمىز زور.
جانگەلدى شىمشىقوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
