وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى شەت ەلدە تىنىققاندى ءجون سانايتىن. ءوز ەلىمىزدەگى دەمالىس ورىندارىنا جۇرت اعىلىپ بارا بەرمەيتىن ەدى. بۇل الدە جارنامانىڭ ازدىعىنان با, جوق الدە تۋريستىك فيرمالاردىڭ بەلسەندى جۇمىسىنىڭ جوقتىعىنان با, جوق الدە باسقاداي سەبەپتەرى بار ما, ايتەۋىر, جاز ايلارىندا قازاقتاندىقتاردىڭ كوبى شەت ەلدەگى دەمالىس ورىندارىن قالايتىن. ال قازىر جاعداي باسقاشا. بىرىنشىدەن, دەمالۋشىلار قاتارى ازايعان. ونىڭ سەبەپتەرى – ايقىن. ەڭ باستى سەبەپ – جالپاق دۇنيەنى جايلاعان قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس. مۇنىڭ سالقىنى قازاقستانعا دا ءتيدى. ويتكەنى, باسقا مەملەكەتتەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناستاعى قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ دا ەتەك-جەڭىن جيناۋىنا تۋرا كەلگەنىن جاسىرا المايمىز. بۇل وتپەلى كەزەڭدەگى ۋاقىتشا قيىندىق ەكەندىگىن جۇرت ءتۇسىنىپ وتىر. سوندىقتان دا, شەت ەلدە دەمالۋدى ءبىر-ەكى جىلعا توقتاتا تۇرۋدى دۇرىس دەپ تاپقان وتباسىلار دا بار.
ەكىنشى سەبەپ – شەت ەلدەگى دەم-
الىس ورىندارىندا قىزمەت كورسەتۋ قۇنىنىڭ ايتارلىقتاي ارتقانى. ءتىپتى, كەيبىرىندە ەكى ەسەگە دەيىن وسكەن. قالتا قاعادى. بالا-شاعاسىمەن باراتىندار ءۇشىن اجەپتاۋىر سالماق.
ءۇشىنشى سەبەپ – شەت مەملەكەتتەردە سوڭعى جىلدارى لاڭكەستىك وقيعالاردىڭ ءجيى ورىن الۋى. ودان بەيبىت تۇرعىندار مەن تۋريستەر زارداپ شەگىپ جاتىر. تۋريزم بيزنەسى وركەندەگەن تۇركيانىڭ وزىنە الىس-جاقىننان ساپارلاپ كەلۋشىلەردىڭ قاتارى كەيىنگى ۋاقىتتا ەكى ەسەدەي قىسقارعانى وسى ءسوزىمىزدى نىقتاي تۇسەدى. جۇرت اياعىن تارتىپ قالدى. «لاڭكەستەردىڭ قۇربانى بولىپ كەتپەيىك» دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس. ارينە, ونىڭ بەتىن اۋلاق قىلسىن. بىراق, «ساقتانساڭ – ساقتايدى» دەگەن قاعيدانى ۇستانعان قازاقپىز عوي, دەمالىستى سوعىس ءورتى شارپىماعان, تەررورشىلاردان قاۋىپ-قاتەر جوق جانعا جايلى جەردە الاڭسىز وتكىزگەندى قوش كورەمىز.
تاعى ءبىر سەبەپ – قازاقستانداعى ازۋىن ايعا بىلەگەن اتاقتى تۋريستىك فيرمالاردىڭ ءوزى نەبىر قارجىلىق قيتۇرقىلىققا بارىپ, ونىڭ زاردابى دەمالۋشىلارعا ءتيدى. جۇرت دەمالىسقا دەپ تىرنەكتەپ جيناعان اقشاسىنان ايىرىلىپ, جەر سيپاپ قالدى. وسىنداي جاعدايدان كەيىن تۋريستىك فيرمالارعا دا كۇدىكپەن قارايتىنداردىڭ كوبەيگەنى جاسىرىن ەمەس.
مىنە, وسىنداي سەبەپ-سالدارلارعا بايلانىستى قازاقستاندىقتاردىڭ شەت ەلدە دەمالۋدى ازايتقانى انىق. ال, ەڭ باستى سەبەپ – شەت ەلدە دەم-
الۋ قىمباتتاعان. وتكەن جىلى ءار ادامنىڭ شەت ەلدەگى دەمالىسى ورتاشا ەسەپپەن العاندا 145 مىڭ تەڭگە شاماسىندا بولعان. بۇل – 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 46 پايىزعا جوعارى. ويتكەنى, جانار-جاعارمايدىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى اۆيابيلەتتەردىڭ قۇنى وسكەن. 2016 جىلى دەمالۋشىلار قاراجاتىنىڭ 21 پايىزدان استامى تاماققا, 13 پايىزعا جۋىعى قوناق ۇيگە جۇمسالعان كورىنەدى. ءتىپتى, ۆيزا مەن پاسپورت الۋدىڭ ءوزى 2-3 ەسەگە وسكەن.
بيىلعى جازدا دا ءار ادامنىڭ شەت ەلدەگى دەمالىسى 150 مىڭ تەڭگەدەن كەم بولمايدى دەگەن بولجام بار.ارينە, جولدامانىڭ قۇنى باراتىن ەلىڭىزگە, تاڭداعان دەمالىس ورنىڭىزعا تىكەلەي بايلانىستى. ءتىپتى, 150 مىڭ تەڭگەنىڭ ءوزى جۇمىرعا جۇق بولمايتىن دەمالىس ورىندارى بار.
قازىرگىدەي الماعايىپ ۋاقىتتا قازاقستاندا دەمالۋدى قوش كورەتىندەر قاتارى كوبەيىپ وتىر. ويتكەنى, ەلىمىزدەگى دەمالىس مەكەمەلەرى دە نارىققا قاراي بەيىمدەلىپ الدى. سەرۆيس جوعارىلادى. دەمالۋشىلار قاتارىن ارتتىرۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايلاردى جاساپ-اق جاتىر. شەت ەلمەن سالىستىرعاندا, جول شىعىنى از. اۋە قاتىناسى عانا ەمەس, قالتاڭىزعا قاراي, كولىكتىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. ەل ءىشى تىنىش, دۇربەلەڭ, قاۋىپ-قاتەر جوق. دەمالىس ورىندارىنىڭ قۇنى سونشالىقتى قىمبات ەمەس. 2016 جىلى ءار ادامنىڭ دەمالىسى ءۇشىن ورتاشا ەسەپپەن العاندا 31 مىڭ تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالعان كورىنەدى. بۇل 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا, 14 پايىزعا جوعارى. بيىلعى جاز ايلارىندا ادام باسىنا 35 000-40 000 تەڭگەنىڭ اينالاسىندا بولادى دەگەندى ايتىپ وتىر ماماندار. بۇل شەت ەلدەگى دەمالىسپەن سالىستىرعاندا 3-5 ەسەگە جۋىق تومەن. ارينە, تۋريستىك فيرمالاردىڭ قىزمەتىن پايدالانباي, دەربەس باراتىندار ءۇشىن دەمالىس ءتىپتى, ارزانعا تۇسەدى.
شەت ەلدە دەمالاسىز با, قازاقستاندا دەمالاسىز با, قالاي بولعاندا دا جاز جاقسى ءوتسىن.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
