كەشە پارلامەنت ماجىلىسىندە پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسىمباەۆانىڭ جۇرگىزۋىمەن «وتاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگى جانە دامۋى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا ۇكىمەت ساعاتى بولدى. وندا اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ بايانداما جاسادى.
مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءمىندەتتەرى – بارلىق اقپارات جۇيەسىنىڭ ەركىن جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ. باق سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى قازاقستانداعى ءسوز بوستاندىعىنىڭ تىكەلەي دالەلى بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىزدىك العان 25 جىلدىڭ ىشىندە باق سانى 3002-گە جەتكەن. بۇل مەملەكەتتىڭ باق-تى جان-جاقتى قولداپ وتىرعانىن كورسەتەدى, دەي كەلىپ, وسىدان ءارى گۇلميرا يسىمباەۆا بايانداما جاساۋ ءۇشىن ءسوزدى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆقا بەردى.
بۇگىنگى تاڭدا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە اينالدى. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى قۇرىلىپ, وعان كوپتەگەن ءمىندەتتەر جۇكتەلدى. وسىعان ءسايكەس مينيسترلىك وتاندىق ماسس-مەديانى جاڭعىرتۋ جانە ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگىن نىعايتۋعا قاتىستى ىرگەلى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇستىندە. قازىر مەدياقۇرالدار بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا ءپىشىمى مەن مازمۇنىن جاڭعىرتىپ, اقپارات تاراتۋدىڭ تىڭ ادىستەرىن تابۋدا. بۇل – تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, جاپپاي الەمدە بولىپ جاتقان ءۇردىس, دەپ باستادى ءوزىنىڭ ءسوزىن د.اباەۆ.
ودان ءارى مينيستر جاسالىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە باياندادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 3 مىڭنان ارتىق باق تىركەلگەن. وقىرمانداردىڭ بەلسەندىلىگى تومەندەدى دەپ ساناعانىمىزبەن, گازەتتەر مەن جۋرنالدار بارلىق باق-تىڭ 84 پايىزىن قۇرايدى. ەلەكتروندىق باق – 9 پايىز. بۇل – 110 تەلەكومپانيا, 60 راديوكومپانيا, 107 كابەلدىك وپەراتور جانە 8 سپۋتنيكتىك حابار تاراتۋ وپەراتورلارى. سونداي-اق, اقپارات اگەنتتىگى (41) – 7 پايىزدىق ۇلەستى قامتيدى. مينيسترلىكتىڭ وقىرماندار سۇرانىسىن زەرتتەۋ بويىنشا جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك ساۋالداماسىنا قاراعاندا, قازاقستاندىقتاردىڭ 88 پايىزى وتاندىق ارنالاردى قارايدى, سونىڭ ىشىندە 53 پايىزى ونى كۇندە كورەدى. تەلەحابارلار قوعامدىق وزگەرىستەردىڭ كاتاليزاتورى بولىپ قالا بەرەتىنى كورىنىپ تۇر. سوندىقتان, ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ۇلتتىق بىرتەكتىلىكتى قۇرۋداعى ءرولى زور, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى جۇيەلى تاراتاتىن جانە الەۋمەتتىك-ساياسي تۇراقتىلىقتى ارتتىراتىن ونىڭ حابارلارىن ودان ءارى قولداۋ, دەدى مينيستر.
د.اباەۆ ءاربىر ارناعا جەكە توقتالىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە «قازاقستان» تەلەارناسىنىڭ حابارلارىنا جاقسى باعا بەردى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ارناعا كەلەسى ءمىندەتتەر جۇكتەلىپ وتىر ەكەن: 1. باعدارلامالاردىڭ رەيتينگىن ارتتىرۋ ارقىلى كورەرمەندەر اۋديتورياسىن كەڭىتۋ; 2. ونىمدەردىڭ رەيتينگىنە قاراي كونتەنتتەردى ساتىپ الۋدىڭ جاڭا ساياساتىن جاساۋ جانە كونتەنتتىڭ جەتىلدىرىلگەن ساياساتىن جاساۋ ارقىلى 2017 جىلى ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ; 3. ينتەرنەتتە جاڭا يميدجدىك شىعارىلىمدار جاساۋ ارقىلى مەديا-رەسۋرستار كولەمىن ارتتىرۋ; 4. قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ولاردى كونكۋرسپەن قابىلداۋدى جەتىلدىرۋ.
سونداي-اق, مينيستر وبلىستىق فيليالداردىڭ باسقارۋدى جەتىلدىرۋ ارقىلى كورپورتسيانىڭ ايماقتىق ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «حابار» اگەنتتىگىن ترانسفورماتسيالاۋ جونىندە دە ءبىرشاما جۇمىستار جۇرگىزىلگەنى ايتىلدى. ونى قارايتىنداردىڭ ورتا جاسى 25-تەن 54-كە دەيىنگىلەر ەكەن. وسىعان قاراعاندا, «حابار» كوپ جانرلى كونتەنتى بار تەلەارنا ەكەنى انىقتالعان. قازىر وندا تاڭەرتەڭگىلىك جانە كۇندىزگى جاڭالىقتار تاراتۋ توقتاتىلعان. ەسەسىنە كەشكى جاڭالىقتار قىزمەتى جەتىلدىرىلە تۇسكەن. سونىمەن بىرگە, ارنادا ءوز ونىمدەرىن دايىنداۋ ارتتىرىلىپ كەلەدى ەكەن. قازىر شامامەن جىل سايىن 110 سەريا ءتۇسىرىلىپ, 10 وتاندىق ءونىم ومىرگە كەلىپ جاتىر.
مينيستر قازىر «حابار-24» اتالعان بۇرىنعى «24كZ» ارناسىنىڭ جۇمىسىنا دا توقتالىپ, ونداعى وزگەرىستەر تۋرالى ايتىپ ءوتتى. ودان ءارى مينيستر ءوزىنىڭ ءسوزىن بىلاي جالعاستىردى: «بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا «ءبىلىم جانە مادەنيەت» ارناسى «قازاقتۆ» ارناسىمەن بىرىكتىرىلىپ, جاڭا پىشىمدەگى تەلەارنا رەتىندە حابار تاراتۋعا كوشتى. تەلەارنا الەم ەلدەرىنە تاۋلىگىنە 24 ساعات بويى قازاق جانە اعىلشىن ءتىلدەرىندە حابار تاراتادى. ول ءتورت قۇرلىقتا 118 مەملەكەتتى قامتىپ وتىر. جاڭا ارناداعى حابارلار 3 بلوكقا بولىنگەن. ولار: 1.ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى مەن شەتەلدىك كاپيتالعا قاجەتتى مۇمكىندىكتى كورسەتۋ; 2.قازاقستانداعى تۋريزمگە قاتىستى كونتەنت; 3.قازاق حالقىنىڭ باي مادەني-تاريحي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ», دەدى د.اباەۆ.
راديوارنالارداعى وزگەرىستەر مەن جاڭالىقتار تۋرالى ايتقاندا, د.اباەۆ «قازاق راديوسىنىڭ» سيگنالدارى قازىر ەلىمىزدىڭ – 90, «شالقار» راديوسى – 64, «استانا» راديوسى – 60, «كلاسسيك» راديو-سى 17 پايىزدىق اۋماعىن قامتيتىنىن جەتكىزدى. ولاردىڭ تارالىمىن ارتتىرۋ جۇمىستارى ودان ءارى جالعاسادى. سونىمەن قاتار, ءبىز راديونىڭ حالىق اراسىنداعى تانىمالدىعىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستارعا دا نازار اۋدارامىز. سونىڭ ءبىرى رەتىندە راديوارنالارعا بولەك كورپوراتسيالىق قۇرىلىم جاسالاتىنىن جەتكىزدى. ءباسپاسوزدى زەرتتەۋ بارىسىندا وقىرمانداردىڭ بەلسەندىلىگى رەسپوندەنتتەردىڭ جاس شاماسىنا قاراي بولاتىنى بايقالعان. سونىڭ ىشىندە رەسپوندەنتتەردىڭ 40 پايىزى گازەتتەردە قىزىقتى ماتەريالدار بولمايتىندىقتان, ونى اشپايتىنىن ايتقان.
وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك «ەگەمەن قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىنىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. الەمدەگى بەدەلدى باسىلىمداردىڭ ۇلگىلەرىنە ساي ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ اتالعان گازەتتەر بەت-بەينەسىن وزگەرتتى. بۇل قاجەتتى اقپاراتتى باسىلىمنان وڭاي تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, گازەتتىڭ ەلەكتروندىق نۇسقاسىنا جەدەل وتۋگە مۇمكىندىك تۋدى. قىركۇيەك ايىنان باستاپ استانا قالاسىندا تاراتىلاتىن گازەتتەر ءتۇرلى-ءتۇستى نۇسقاعا كوشىرىلدى. ينتەرنەت جەلىسىندەگى جۇمىسى دا كۇشەيتىلدى. ال جاڭا جىلدان باستاپ بۇل باسىلىمداردى ەۋروفورماتقا كوشىرۋ جوسپارلانۋدا», دەدى مينيستر.
ودان ءارى مينيستر ينتەرنەت رەسۋرستارىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستارعا توقتالدى. وسىعان وراي مينيسترلىك «قازكونتەنت» اق-پەن بىرلەسىپ, «2016-2020 جىلدارعا ارنالعان وتاندىق باق-تاعى ينتەرنەت رەسۋرستارىن جاڭعىرتۋ» جوسپارىن ىسكە اسىرۋدا ەكەنى بەلگىلى بولدى. سونىڭ ىشىندە «ب-نيۋس», «ادەبيەت پورتالى», ت.ب. سايتتاردا بولاتىن وزگەرىستەر تۋرالى باياندالدى. ال «قازاقپارات» اگەنتتىگىنە ارنايى توقتالىپ, ونداعى وزگەرىستەردى تەرەڭىرەك قاراستىردى. الدىمەن ونىڭ تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىمدارى جاڭعىرتىلعانىن جەتكىزدى. بۇگىنگى كۇنى ونى قولداناتىنداردىڭ سانى تاۋلىگىنە 45 مىڭ ادامدى قۇرايدى. ءبىز بۇل ساندى ەكى ەسەگە دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, دەدى داۋرەن اسكەربەك ۇلى.
ستراتەگيالىق دامۋ بويىنشا قانداي قاجەتتىلىكتەر الدا تۇرعانىنا توقتالعاندا, كوپتەگەن قازاقستاندىق باق-تىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى قيىن ەكەندىگى جەتكىزىلدى. ءبىز ولاردى قولداۋ شارالارىن قاراستىرۋدامىز. بۇگىنگى كۇنى جارنامادان تۇسەتىن قاراجات 36 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. الايدا, بۇل سوما باق-تاردىڭ بارلىق شىعىستارىن جابا المايدى. وسىعان وراي مينيسترلىك قوعامدىق تالداۋعا شىعارىلعان زاڭ جوباسىندا ولاردى ىنتالاندىرۋدىڭ كەلەسى شارالارىن قاراستىردى: 1.جۇمىسىن توقتاتۋ نەمەسە تيراجدى تۇتقىنداۋ جونىندەگى اكىمشىلىك جازالاۋ شارالارىن بولدىرماۋ, سونداي-اق, ۋاكىلەتتى ورگانعا قاعاز بەتىندەگى نۇسقانى مىندەتتى تۇردە جەتكىزۋ ءتارتىبىن وزگەرتۋ ارقىلى ەكونوميكالىق جۇكتەمەنى جەڭىلدەتۋ; 2.جۋرناليست بولماسا دا وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىندەردى اقپاراتتىق كەڭىستىككە تارتۋدى ارتتىرۋ; 3.كەيبىر نورمالاردى دالدىكپەن پايدالانباۋدىڭ كەسىرىنەن باق جۇمىسى مەن ولاردىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن قاتەلىكتەردى بولدىرماۋ; 4.الكوگولدىگى تومەن ونىمدەردىڭ ساۋدا ماركالارىن قاتاڭ بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا جارنامالاۋعا رۇقسات ەتۋ;
سونداي-اق, باق-تىڭ شىعارماشىلىعى مەن تەحنيكالىق ءمۇمكىنشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «تەلە-ساۋدا», «تەلە-گازەت», «ينتەرنەتتۆ» سياقتى قوسالقى سيپاتتاعى تاۋارلار تۇسىنىكتەرى ەنگىزىلەدى. وسى شارالاردىڭ ءبارى وتاندىق باق-تىڭ ءباسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالدى, دەدى مينيستر. ودان ءارى ول قازاقستاندىق تۆ تاراتۋ ساپاسىنا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە «وتاۋتۆ» مەن «قازسپورتتاعى» وزگەرىستەردى اتاپ ءوتتى. ال ءباسپاسوز تۋرالى ايتقاندا, ولاردىڭ جاڭالىقتار تاراتۋدا ينتەرنەتپەن, اگەنتتىكتەرمەن, راديومەن باسەكەلەس بولا المايتىنىن كولدەنەڭ تارتتى. سوندىقتان ونىڭ ورنىن ساپالى ساراپتامالىق ماتەريالدارمەن تولىقتىرۋدى قالاپ وتىرمىز. ولار بىردەڭەنىڭ بولعانىن ەمەس, نەگە بولعانىن حالىققا تۇسىندىرۋلەرى كەرەك, دەدى مينيستر.
«بۇل باعىتتا سالالىق جۋرناليستەردى دامىتۋعا ارنايى كوڭىل بولەمىز. ياعني, جاڭا تەحنولوگيالارعا جانە وقىرمانداردىڭ كۇندەلىكتى سۇرانىسىنا يكەمدى جۋرناليستەردى دايىنداۋ مىندەتىن العا قويىپ وتىرمىز. سونىڭ ءىشىندە ساياسات, ەكونوميكا جانە قۇقىق بويىنشا جۋرناليستەردىڭ بىلىكتىلىگىن ءتۇرلى اۋديتورياعا باعدارلاي وتىرىپ ارتتىرۋىمىز كەرەك» دەدى داۋرەن اسكەربەك ۇلى. سونداي-اق, ول جۋرناليستەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ سالاسى بويىنشا ورتالىقتاندىرىلعان جۇيە جاساۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ايتتى. بۇل باعىتتا جۋرناليستىك سەمينارلار, ترەنينگتەر جاسالاتىنى جەتكىزىلدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا داۋرەن اباەۆ الدىمىزدا كوپتەگەن ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ مىندەتى تۇر. ەڭ باستىسى – بۇگىنگى كۇنى ماقساتتار مەن مىندەتتەر ايقىندالىپ, جۇمىس جۇيەلى جولعا قويىلدى, دەدى.
ءمينيستردىڭ بايانداماسى تولىق ءارى جان-جاقتى ەكەندىگىن سويلەگەن دەپۋتاتتاردىڭ ءبارى دە قاناعاتپەن اتاپ ءوتتى. قوسىمشا باياندامانى ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلنار ىقسانوۆا جاسادى. ونىڭ بايانداماسىنىڭ ونە بويىنان باق سالاسىنداعى كەمشىن تۇستار مولىنان كورىندى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقستاندىق مەملەكەتتىك باق-تىڭ جاڭا قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ قابىلەتى السىزدەۋ. جاڭا جاعدايعا لايىقتى ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلمەگەن. حالىقپەن بايلانىس دارەجەسى تومەن. شەتەلدىك اقپاراتتىق كونتەنتتىڭ ىقپالى كۇشتى. كيبەرشابۋىل سياقتى وسى زامانعى قاۋىپ-قاتەرگە قارسى تۇرۋ الەۋەتى ءالسىز. حالىقتىڭ مەملەكەتتىك باق-تارعا دەگەن سەنىمى تومەن. جۋرناليستىك زەرتتەۋلەردىڭ تارتىمدىلىعى ناشار. مەملەكەتتىك تاپسىرىس تەتىكتەرى ءتيىمدى ەمەس. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوممۋنيكاتسيانىڭ جاڭا فورماتىمەن جۇمىس ىستەۋ قابىلەتى دامىماي وتىر. ءجۇرگىزىلگەن ساۋالدامالارعا قاراعاندا, حالىقتىڭ ۇشتەن ءبىرى اقپاراتتى رەسەيلىك تەلەارنالاردان الادى. جارنامانىڭ 70 پايىزعا جۋىعى شەتەلدىك ارنالاردا جاسالىپ, قاراجات رەسۋرستارى شەتەلگە كەتىپ جاتىر, دەگەن سياقتى دەرەكتەردى العا تارتتى دەپۋتات.
باياندامالار اياقتالعان سوڭ داۋرەن اباەۆ دەپۋتاتتاردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ەفيرلىك تەلەراديوحابارلارىن تاراتۋدى 2017 جىلدان باستاپ تسيفرلىق ستاندارتقا كوشىرۋدى باستاۋىمىز كەرەك ەدى. سول مىندەت ورىندالا ما دەپ سۇرادى. قارجى جاعدايىنا بايلانىستى بۇل جۇمىستى اتقارۋ 2 جىلعا كەيىنگە شەگەرىلدى. بيىلعى جەلتوقسان ايىنان باستاپ ونى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا باستايمىز, دەدى مينيستر.
دەپۋتات يرينا ارونوۆا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قارىمىن ارتتىرۋ ماسەلەسى تۋرالى سۇرادى. ونى بارىنشا قاراپايىمداتىپ, تۇرمىستىق دەڭگەيگە ءتۇسىرىپ جىبەرگەن جوقپىز با, دەدى ول. بۇل سۇراق وتە اۋقىمدى, ونى ۇزاق ۋاقىت تالقىلاۋعا تۋرا كەلەدى. ءتىلدىڭ ساۋاتتىلىعى جۋرناليسكە دە, ونى قابىلدايتىن اۋديتورياعا دا بايلانىستى, دەي كەلىپ, مينيستر ونى جەڭىلدەتۋدىڭ دە زيانى جوقتىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل سۇراقتى تولىقتىرعان گۇلميرا يسىمباەۆا قازاق ءتىلىنىڭ جەتىك ۇلگىسىن بۇرىن تەلەارنالاردىڭ ديكتورلارى كورسەتەتىن ەدى, قازىر سول ماسەلە ەسكەرىلمەيتىن سياقتى, دەدى. وعان مينيستر شەتەلدىك ارنالاردىڭ ءتىلدەردى جەڭىلدەتۋ مىسالىن العا تارتتى.
ارينە, ءتىلدى جەڭىلدەتۋ ونى جۇتاڭداتۋ ەمەس, دەگەنمەن, ونى تەز قابىلداتۋ ماسەلەسىن دە ەسكەرگەن ءجون, دەدى ول. بۇل سۇراقتى دەپۋتات بەكبولات تىلەۋحان دا جالعاستىرىپ, وسى ماسەلەگە الاڭداۋشىلىق بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى. بىرەۋلەرگە كوزسىز ەلىكتەۋگە بولمايدى. قازىر ديكتورلاردىڭ ءسوز ەكپىندەرىن دۇرىس قولدانباۋى ۇلكەن پروبلەماعا اينالدى, دەي كەلىپ, وتاندىق تەلە-راديوارنالارداعى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ۇلەسى قانشا ەكەندىگىن سۇرادى. وعان مينيستر قازىر قازاق ءتىلىنىڭ ۇلەسى 53 پايىزدان جوعارى ەكەنىن ايتتى. ءبىز وعان كۇندەلىكتى مونيتورينگ جۇرگىزەمىز, دەدى ول.
كوپتەگەن وسىنداي سۇراقتاردان كەيىن تالقىلاۋ بولىپ, وعان دەپۋتاتتار و.وكسىكباەۆ, ق.سۇلتانوۆ, ز.باليەۆا, س.ابدراحمانوۆ ءجانە ت.ب. قاتىسىپ, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك, قازاقستاندىق باق-تى زامان تالابىنا ساي دامىتۋ جانە ت.ب. ماسەلەلەرگە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرگەن ويلارىن جەتكىزدى.
وتىرىستى قورىتىندىلاعان گ.يسىمباەۆا «ارىپتەستەرىمىزدىڭ بارلىق ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتپەلەرى مينيسترلىكتىڭ قىزمەتىندە ەسكەرىلىپ, ال پروبلەمالار مەن العا قويىلعان مىندەتتەر شەشىلەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى.
ۇكىمەت ساعاتىنا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, رەسپۋبليكالىق باق, قازمەديا ورتالىعىنىڭ, ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»