وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ورداباسى اۋدانىنىڭ ورتالىعىنان بار-جوعى بەس شاقىرىم قاشىقتىقتا قاجىمۇقان اۋىلى بار. بۇل – بۇرىنعى قاجىمۇقان اتىنداعى كەڭشاردىڭ بولىمشەسى. اۋدان ورتالىعى – تەمىرلانمەن جالعاسىپ جاتقان اۋىل. اتاعى جەر جارعان قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆتىڭ كەسەنەسى دە وسى ەلدى مەكەندە. كۇش اتاسىنىڭ باسىنا الىس-جاقىننان ءتاۋ ەتىپ كەلەتىندەر كوپ. بۇل ەكى جۇزگە جۋىق ءتۇتىنى بار ايرانداي ۇيىعان اۋىل. وسى اۋىلدىڭ ورتا تۇسىندا كلۋب بار. سالىنعانىنا دا جارتى عاسىردان اسىپ قالدى-اۋ شاماسى. قازىر ابدەن توزىعى جەتتى. ايتايىن دەگەنىم بۇل ەمەس. كلۋبتىڭ ارتقى جاعىندا تال-تەرەكپەن كومكەرىلگەن, كولەڭكە-ساياسى مول, اۋقىمى كەڭ ۆولەيبول الاڭى بولاتىن. شىلىڭگىر شىلدەنىڭ اڭقانى كەپتىرەتىن اپتاپ ىستىعى كەزىنىڭ وزىندە اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىسى وسى جەردەن شىقپايتىن. اعالار مەن جاستار كوماندالارى, وقۋشىلار قۇراماسى اق تەر, كوك تەر بولىپ سپورت سايىستارىنا قاتىساتىن. ءتىپتى كەي كۇندەرى كوماندالار قاتارى كوپ بولىپ, جارىستى قاس قارايىپ, كوز بايلانعانشا اياقتاي الماي, ەرتەڭىنە قايتا جالعاستىراتىنىمىز بار ەدى. جان بەرىپ, جان الىسقان قىزۋ دودا. ءبىر ۇپاي ءۇشىن شىر-پىر بولىپ قالاسىڭ. الىپ جاتقان جۇلدەڭ جوق, بىراق جارىس ءۇشىن جانىڭدى سالاسىڭ. تالاس-تارتىسقا تولى كۇندەر ەدى-اۋ. بۇل – ءبىر. ەكىنشى – سول كەزەڭدە جاستار اۋىلدان قالاعا قاراي اعىلعان جوق. وبلىس ورتالىعى – شىمكەنت قالاسى قاجىمۇقان اۋىلىنان بار-جوعى قىرىق شاقىرىم قاشىقتىقتا. كۇندىز-ءتۇنى كولىك قاتىناسى ۇزىلمەيدى. سونىڭ وزىندە قالاعا بارىپ-كەلىپ جۇمىس ىستەۋدى قالاعان قاتارلاستارىم نەكەن-ساياق بولدى. ويتكەنى, ولار اۋىلدىڭ دودالى جارىستارى مەن قىزىقتارىنان قالىس قالىپ كەتەتىنىن بىلگەندىكتەن, الىسقا ۇزاعان جوق. «ۋشى-شۋى كوپ قالادان گورى كۇندىز-ءتۇنى قىزىعى تاۋسىلمايتىن اۋىلدا جۇرگەنىم ارتىق» دەيتىن. ءۇشىنشى – اۋىلدا ۇرلىق-قارلىق, بۇزاقىلىق دەگەن بولماۋشى ەدى. ويتكەنى, ۇلكەن دە, كىشى دە كلۋبتىڭ ماڭىندا جۇرەتىن. كۇندىز – سپورت سايىستارى, كەشكە – كينو, كونتسەرت. تەاتر ارتيستەرى دە ءجيى كەلەدى, كلۋبتىڭ كىشكەنتاي ساحناسىندا سپەكتاكل قويادى. مالىن جايعاپ بولعان اعايىن بالا-شاعاسىمەن, تايلى-تاياعىمەن كلۋبقا جينالادى. ەستەن كەتپەس قىزىق داۋرەن. ءتورتىنشى – سول ۋاقىتتا شارۋاشىلىقتىڭ كاسىپوداق, سپورت ۇيىمدارى, ونىڭ باسشىلارى بار, ولارعا الاقان جايماي-اق, ۆولەيبولدىڭ كەرەك-جاراعىن ورتادان اقشا شىعارىپ, ءوزىمىز ساتىپ الاتىنبىز. الاڭدى رەتكە كەلتىرۋ, قۇم توسەۋ جۇمىستارى دا كوپتىڭ كومەگىمەن, ىڭ-شىڭسىز بىتەتىن. بۇل مىسالدى ايتىپ وتىرعان سەبەبىمىز – «قازىر جاستار اۋىلدا تۇراقتامايدى, قالاعا قاراي قاشادى» دەگەن اڭگىمە كوپ. بۇل – شىندىق. كوپ اۋىلداردا قارايىپ قارتتار عانا قالدى, جاستار جايلى جەر ىزدەپ, باسقا جاققا قونىس اۋدارىپ كەتتى. ءتىپتى تىرشىلىگىن توقتاتقان اۋىلدار دا از ەمەس. بۇل ماسەلەنى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ۇدايى كوتەرىپ كەلەدى. كۇنى كەشە عانا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قىتايمەن, موڭعوليامەن, رەسەيمەن شەكارالاس اۋىلدارىنىڭ قاڭىراپ بوس قالعانى جايلى جانايقاي ماقالا شىقتى. («شەكارالىق اۋداندار: ءبىرى وزىپ, ءبىرى توزىپ تۇر...»,«ەگەمەن قازاقستان», №25, 6 اقپان, 2017 جىل). ال, ەگەر اۋىلداردا جاعداي جاسالسا, جاستاردىڭ جاپپاي قالاعا قاراي اعىلۋى توقتار ەدى, ازىپ-توزعان اۋىلدار ازايار ەدى. ويتكەنى, قالاعا كەلگەن جاستاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي شەكەسى قىزىپ جۇرگەنى شامالى. كوبى بازار جاعالاپ, اربا سۇيرەپ ءجۇر. تاپقان-تايانعانى تاماعىنان ارتىلمايدى. ولار ءۇشىن اۋىلدا جايلى جاعداي جاسالسا, قالا اسىپ نەسى بار؟ جاعداي دەگەنىمىز نە؟ بىرىنشىدەن, جۇمىس ورنى. نارىق جاعدايىندا اۋىلدا جۇمىس جوق دەپ ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات. ءتورت ت ۇلىك باقساڭ دا, جەر قازساڭ دا – جۇمىس. ناپاقاڭدى ايىرۋعا بولادى. تەك كوزىن تاپ. ارلانبا. ەكىنشىدەن, اۋىلداردا دا, قالاداعىداي كەرەمەت بولماسا دا, ەلدى مەكەندەرگە لايىق دەمالىس ورىندارىن اشۋدى ويلاستىرعان ءجون. ويتكەنى, جاستاردىڭ ءبىر ۋاقىت باس قوسىپ, دەمالىس ساتتەرىن جاقسى وتكىزەتىندەي جاعداي جاساماسا بولمايدى. ارينە, كاراوكە, كينوتەاتر سەكىلدى كاسىپكەرلىك تۇرلەرىن اشۋ سونشالىقتى تابىس اكەلە قويماس. پايدانى ويلاعان كاسىپكەرلەردىڭ مۇنداي قادامعا بارا قويمايتىنى دا بەلگىلى. بىراق, اۋىلداردى كوركەيتۋ مەن جاستاردىڭ تۋعان جەردە تۋ تىگۋىن ويلاساق, پايدانى ەكىنشى ورىنعا ىسىرا تۇرۋعا تۋرا كەلەدى. ءتىپتى جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە جەكەنىڭ قولىنا ءوتىپ, كەيىن قاراۋسىز قالعان كلۋبتار مەن مادەنيەت ۇيلەرىن جوندەۋدەن وتكىزىپ, اۋىلدىق اكىمدىكتەردىڭ يەلىگىنە بەرسە, تۇرعىنداردىڭ باس قوساتىن ورنىنا اينالار ەدى. ونىڭ ۇستىنە قازىر جەرگىلىكتى جەردەگى سالىق وزدەرىندە قالاتىن بولعاندىقتان, سونىڭ ەسەبىنەن كلۋب, كىتاپحانا مەڭگەرۋشىلەرى سەكىلدى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بار. وسىنى دا ويلاستىرعان ابزال. قالاي بولعاندا دا, اۋىلدا جاستارعا لايىقتى جاعداي جاسالسا, ولار قالاعا قاراي قاشپاس ەدى.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
