«قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كورسەتىلگەندەي, يننوۆاتسيانى قولداۋ جانە ونىڭ ۇلگىلەرىن دەرەۋ جۇزەگە اسىرۋ – وتە-موتە قاجەتتى ءىس-شارا. يننوۆاتسيا دەگەنىمىز – بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا ءونىم ءتۇرىن ويلاپ تابۋ. مىسالى, كەزىندە ەشكىمنىڭ ويىنا كىرىپ تە شىقپاعان راديو, تەلەديدار, ۇيالى تەلەفون سياقتى جاڭا ونىمدەردى تاۋىپ, ونى ءوندىرۋدى جولعا قويۋ. يننوۆاتسيا – سونىمەن بىرگە ءداستۇرلى ءونىمدى باسقا ادىسپەن, مۇلدەم بولەك تەحنولوگيامەن ءوندىرۋ ت.ب. جاڭاشىلدىقتار. وزىق ەلدەردىڭ ىشكى جالپى ءونىمى ءوسىمىنىڭ 90 پايىزىنا دەيىنگى ۇلەسىن يننوۆاتسيالار تولىقتىرادى. بىزدە بۇل كورسەتكىش 5 پايىز توڭىرەگىندە عانا. ەندەشە, ەكونوميكامىزدىڭ دامۋى يننوۆاتسيالىق سيپات الماسا, دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنان كورىنۋىمىز نەعايبىل. عىلىمي زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ ارقىلى يننوۆاتسيانى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت ەكەندىگى ءسوزسىز. جولداۋدا جاڭاشىل يندۋسترياعا كوشۋمەن قاتار, ءداستۇرلى ءوندىرىس سالالارىنىڭ دامۋ جولى دا اتاپ وتىلگەن. بىزدەگى ءداستۇرلى ءوندىرىس سالالارى ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك پەن قويما, قۇرىلىس, ت.ب. بۇل جەردەگى نەگىزگى ماسەلە – ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ. ەڭبەك ونىمدىلىگى بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ىشىندە وندىرىلەتىن ءونىم كولەمىمەن نەمەسە جان باسىنا شاققاندا وندىرىلەتىن ءونىم مولشەرىمەن ولشەنەتىنىن ەسكە سالىپ وتەيىك. دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا, ەلىمىزدە ونەركاسىپتەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2,4 ەسە كەم بولسا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا 12 ەسەگە تومەن. ەڭبەك ونىمدىلىگى ەڭ اۋەلى قولدانىلاتىن قۇرال-جابدىقتار ساپاسىنا, تەحنولوگياعا, جۇمىس كۇشىنىڭ ماماندىق دارەجەسىنە تاۋەلدى ەكەنىن ەسكەرسەك, وندا وندىرىستە وزىق قۇرالدار, اۆتوماتتار, روبوتتار, جاساندى ينتەللەكت قولدانىستا بولسا عانا, قىرۋار ۋاقىت ۇنەمدەلىپ, ۇستەمەلەپ ءۇيىپ-توگىلگەن ءونىم الۋعا بولار ەدى. الايدا, شىنايى ومىردە اۆتوماتتار مەن روبوتتاردى بىلاي قويىپ, قولدانىستاعى تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ ءوزى 75 پايىزعا ەسكىرگەن. مۇنداي قۇرال-سايماندار قولدانىستا ءجيى ىستەن شىعىپ, قول بايلايدى, جوندەۋ جۇمىستارىنا قوسىمشا شىعىنداردى تالاپ ەتەدى. بۇل جەردە قوسارىمىز, وزىق ەلدەردە تەحنيكالىق پارك 3-5 جىل سايىن تولىق جاڭارىپ وتىرادى. ەسكى تەحنيكالىق قۇرالدار مەن ماشينالاردى قولدانىستان شىعارۋ ءۇشىن مەملەكەت تەحنيكالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرادى. ونىڭ ادىستەرى مەن قۇرالدارى تىكەلەي تىيىم سالۋدان باستاپ سالىق, ايىپپۇل ارقىلى جانە ەسكى ماشينالاردى جەڭىلدىكتەر ارقىلى جاڭا تۇرىنە الماستىرۋ تۇرىندە جۇرگىزىلەدى. كەز كەلگەن تەحنيكالىق قۇرال-سايمان, ماشينالار توزادى, توزۋ بارىسىندا ءوز قۇنىن وندىرىلگەن ونىمگە, كورسەتىلگەن قىزمەتكە مىسقالداپ اۋدارادى. وسى توزۋدىڭ قايتارىمىن امورتيزاتسيا دەپ اتايدى. ءار كاسىپورىن قاراماعىنداعى عيمارات, تەحنيكالىق قۇرالدار, ماشينالاردىڭ العاشقى ساتىپ العانداعى قۇنىنا ساي جانە قولدانۋ مەرزىمىنە ساي جىلدىق امورتيزاتسيا نورماسىن تاعايىنداپ, جالپى تۇسىمنەن بانكتەگى ەسەپشوتقا امورتيزاتسيالىق اۋدارىم جاساۋعا ءتيىستى. مىسالى, 2000 دوللار تۇراتىن 10 جىلعا جارامدى ماشينا ءۇشىن جىلىنا 2000 دوللار ەسەپشوتقا سالسا, 10 جىلدا 20 000 دوللار جينالىپ, ول قارجىنى جاڭا ماشينا الۋعا جۇمسار ەدى. ال, جاڭارعان, قولدانىستاعى تەحنيكاعا ۇقساس ماشينا 10 000 دوللار تۇراتىن بولسا, وندا 5 جىلدا-اق جاڭا ماشينا الۋعا ابدەن بولادى. وكىنىشكە قاراي, كاسىپورىندار بۇگىندەرى نەگىزگى كاپيتالىن جاڭعىرتۋعا باعىتتايتىن امورتيزاتسيالىق اۋدارىمدار جاسامايدى, ويتكەنى امورتيزاتسيانى جالپى تابىستان بولمەي تۇتىنۋعا جۇمساپ جىبەرەدى. بۇرىن ارنايى امورتيزاتسيالىق قور جاساۋ ءۇشىن بانك جۇمىس اتقارعان بولاتىن. مەملەكەت كاسىپورىنداردى يەلىگىندەگى نەگىزگى كاپيتال بولىپ تابىلاتىن قۇرال-جابدىقتاردى جاڭالاۋ ءۇشىن امورتيزاتسيالىق قورعا اۋدارىم جاساۋعا, تەحنيكالىق جاڭعىرتۋ ساياساتى اياسىندا مىندەتتەپ, ماجبۇرلەيتىن ەدى. وسى ءىس-شارانى قالپىنا كەلتىرىپ, بارشا تەحنيكالىق پاركتى تىركەپ, تەكسەرىپ, جاڭعىرتۋدى قولعا الاتىن كەز كەلگەن سياقتى. ينۆەستيتسيا, ينۆەستيتسيا دەپ جار سالعاندا, تەك قانا جاڭا كۇردەلى كاپيتال سالىمىن قاراستىرادى, ال امورتيزاتسيالىق اۋدارىمداردىڭ ينۆەستيتسيالىق ماڭىزىنا ءمان بەرىلمەي كەلە جاتقانىن قىنجىلىسپەن ايتۋعا ءماجبۇرمىز. سايىپ كەلگەندە, ءار كاسىپورىنداعى تەحنيكا امورتيزاتسيا ەسەبىنەن دەر كەزىندە جاڭارىپ وتىرسا, ول دا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ءوزىنىڭ تيەسىلى ۇلەسىن قوساتىنىنا كۇمانىمىز جوق.
جانگەلدى شىمشىقوۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
