مۇسەكەڭ قازاقتىڭ اتىن شىعارعان ءىرى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى. ول – ەڭ اۋەلى ادەبيەتشى-عالىم, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ەكى دۇركىن ديرەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلگەن ۇلتجاندى ازامات, «تار جول تايعاق كەشۋدەن» وتكەن قايراتكەر.
حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى ادەبي-رۋحاني سالادا ءمۇسىلىم بازارباەۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالۋى زاڭدى قۇبىلىس. بىراق سولاي بولا تۇرسا دا, ءمۇسىلىم بازارباەۆ ادامداردىڭ بويىنداعى قىزعانىش پەن كورەالماۋشىلىق سىندى قاتەرلەردى باستان وتكەردى. بىراق سىنبادى, تولاعايداي ورگە شىقتى, ارتىنا وشپەس مۇرا قالدىردى.
«زامانىڭ تىم قاتىگەز ەدى, سوندىقتان شىعار, سەن دە قاتال ءپرينتسيپتىڭ ادامى بولدىڭ. تۇعىر-تۇرعىڭنان تايعان جەرىڭ جوق. پەندەگە باس يمەيتىن, كولگىرسۋدى بىلمەيتىن ار ەدىڭ, ەر ەدىڭ. قارا قىلدى قاق جارعان ءادىل ەدىڭ...
...ومىردەگى ءوزىڭدى ەمەس, وزىڭدەگى ونەردى ءسۇيدىڭ... حالقىڭا, حالقىڭنىڭ عىلىمىنا, ادەبيەتىنە, مادەنيەتىنە قىزمەت ەتتىڭ... حالقىڭ سەنى ۇمىتا قويماس».
بۇل سوزدەردى ءمۇسىلىمنىڭ جان دوسى, اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ جانى جىلاپ سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالىپ تۇرعاندا ايتىپ ەدى.
ءمۇسىلىم بازارباەۆ ەجەلدەن سىر سۇلەيلەرى مەكتەبى قالىپتاسقان, قامىسىنا دەيىن ءان سالىپ, تەرمە ايتاتىن قاسيەتتى قىزىلوردا ءوڭىرىنىڭ سىرداريا مەكەنىندە دۇنيەگە كەلدى. بۇگىنگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح-فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ جۋرناليستيكا ءبولىمىن ءبىتىردى. وسىلاي ادەبيەت دەگەن سيقىرلى الەمنىڭ ەسىگىن اشتى. اشتى دا تورىنەن ءبىر-اق شىقتى. بىراق ول جول بىلىمدىلىك پەن بىلىكتىلىكتىڭ, پاراساتتىلىق پەن پايىمدىلىقتىڭ ارقاسىندا عانا ءمۇسىلىم سىندى جاس عالىمنىڭ باعىن اشتى. قوس تىلدە بىردەي سويلەپ, بىردەي جازاتىن ءمۇسىلىم بازارباەۆ ەڭ اۋەلى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلدارى, اكادەميكتەر قانىش ساتباەۆ, مۇحتار اۋەزوۆ جانە اسقار قوناەۆتىڭ كوزىنە ءتۇستى. اكادەميك ءابدۋالي حايداروۆ اعامىز ءمۇسىلىم بازارباەۆتىڭ 8 قىرى تۋرالى تاماشا جازعان عوي:
1. ءتان سۇلۋلىعى; 2. جان سۇلۋلىعى; 3. اقىل-پاراساتى; 4. مىنەز بايلىعى; 5. عۇلاما عالىمدىعى; 6. ۇلاعاتتى ۇستازدىق;
7. ەل باسقارۋ قابىلەتى; 8. مەملەكەت قايراتكەرلىگى.
قۇدايىم-اۋ, وسىنشاما قاسيەتتى ءبىر ادامنىڭ بويىنا بەرە سالعان تاڭىرگە راحمەت! ال مۇنداي قادىر-قاسيەت قايدان كەلدى؟! ونىڭ ءتۇپ-تامىرى قايدا؟!
21 جاسىندا ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ, ادەبيەتتى زەرتتەۋ ىسىنە ارالاسقان كەزدە بۇل ءبىر تولقىن بولىپ كەلگەن جاس عالىمدار شوعىرى ەدى. ءمۇسىلىم بازارباەۆ, زەينوللا قابدولوۆ, سەرىك قيراباەۆ, زاكي احمەتوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, نىعمەت عابدۋللين, شەريازدان ەلەۋكەنوۆ, جۇماعالي ىسماعۇلوۆ, ايقىن نۇرقاتوۆ, قالجان نۇرماحانوۆ, بالامەر ساحاريەۆ, مەدەۋ سارسەكەەۆ, ءانۋار دەربىسالين, مىرزابەك دۇيسەنوۆ, سەيدىلدا ورداليەۆ, ءابدىلحاميت نارىمبەتوۆ سىندى جاس عالىمدار ورتەڭگە شىققان گۇلدەي جارق ەتىپ كورىندى. جانە ولار قازاق ادەبيەتى تاريحىندا ارقايسىسىنىڭ بولەك ورنى بار تۇلعالارعا اينالدى. ومىردەن وتكەن, بۇگىندە قاسىمىزدا جۇرگەن سەراعاڭ مەن شەريازدان اعا ادەبيەت مايدانىنا جارىسا كەلىپ, ارقايسىسى ءوزىنىڭ عىلىمي مەكتەبىن قالىپتاستىردى.
بۇل توپ ءبىرىن-ءبىرى قايرادى, ءبىرىن-ءبىرى جەتىلدىردى. جارىسا جازۋ, ۇلتتىق ماسەلەلەردى كوتەرۋ ولاردىڭ ورتاق مۇراتتارىنا اينالدى.
ءمۇسىلىم بازارباەۆ ماسكەۋدەگى قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىن ءبىتىرىپ, 1955 جىلى عىلىم كانديداتى بولىپ ورالدى. بۇل جاس عالىمنىڭ باعىن اشتى. 1956-1961 جىلدارى ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ءتىل ءبىلىمى جەكە ينستيتۋت بولىپ شىققاننان كەيىن 1961-1970 جىلدارى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ەتتى. بۇل جىلدار ءمۇسىلىم بازارباەۆتىڭ ەسىمىن حالىققا كەڭىنەن تانىتتى. ول ۇلى اباي, عاسىر گومەرى جامبىل, «قاراڭعى قازاق كوگىنە ورمەلەپ شىعىپ كۇن بولعىسى» كەلگەن سۇلتانماحمۇت تۋرالى ويلى ماقالالارىن جاريالادى. قانداي عىلىم بولماسىن ءوز زامانىنىڭ ءسوزىن سويلەۋگە ءتيىس بولدى. سوندىقتان دا, ءمۇسىلىم بازارباەۆتىڭ «قازاق سوۆەت پوەزياسىنداعى ەڭبەك تاقىرىبى» اتتى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسى ءداۋىر تالابىنا سايكەس جازىلدى. كپسس ورتالىق كوميتەتى جانىنداعى قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسى قابىرعاسىندا قورعالعان ديسسەرتاتسيا بولعان سوڭ ول ءبىر جاعىنان كەڭەستىك جۇيەنىڭ يدەولوگيالىق سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس بولاتىن. مۇسەكەڭ ساكەن سەيفۋللين, مۇحتار اۋەزوۆ, ءسابيت مۇقانوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, اسقار توقماعانبەتوۆ, تايىر جاروكوۆ, قاسىم امانجولوۆ, ءابدىلدا تاجىباەۆ, جۇبان مولداعاليەۆ سىندى الىپتاردىڭ شىعارماشىلىعىن تەرەڭ زەرتتەپ, وبرازدار جۇيەسىن سارالاپ, ولاردىڭ كوركەمدىك قۋاتىنا تەوريالىق تۇرعىدا باعا بەردى.
وسى كەزەڭدە ءمۇسىلىم بازارباەۆ ۇدەرە جازدى. ءبىرىنىڭ ارتىنان ءبىرى جالعاسىپ «وبراز چەلوۆەكا ترۋدا ۆ كازاحسكوي پوەزي» (1961), «جيۆىە تراديتسي» (1962), «ادەبيەت جانە ءداۋىر» (1966), «قاھارلى كۇندەر ادەبيەتى» (1968), «ناتسيونالنىە تراديتسي ي نوۆاتورستۆو» (1973), «ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى» (1973), «ەستەتيچەسكوە بوگاتستۆو ناشەي ليتەراتۋرى» (1976), «سوۆەتتىك شىعىس حالىقتارى ادەبيەتىنىڭ شەتەلدىك «ساراپشىلارىنا» سىن» (1984), «ەرلىك پەن ەڭبەك داستانى» ء(ا.نارىمبەتوۆپەن بىرگە, 1984). «كورىكتى ويدان – كوركەم ءسوز» (1994), «كازاحسكايا پوەزيا: حۋدوجەستۆەننىە يسكانيا (ك تراديتسيام ابايا)» (1995), «زامانا تۋدىرعان ادەبيەت» (1997) اتتى زەرتتەۋلەر ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن ءالى دە جويعان جوق. وسىنشاما, قىرۋار ەڭبەك جازعانىمەن ءمۇسىلىم بازارباەۆ ءوزى تىكەلەي عىلىمي مەكەمەنى باسقارىپ جۇرسە دە دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن 16 جىلدان كەيىن قورعاۋىنىڭ سىرى نەدە؟ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن دا مۇسەكەڭ الماتىدا ەمەس, ماسكەۋدە شىعىستانۋ ينستيتۋتىندا «قازاق پوەزياسىنداعى ۇلتتىق ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق» دەگەن تاقىرىپتا قورعادى.
ءمۇسىلىم بازارباەۆ تۇسىندا ىرگەلى زەرتتەۋلەر گالەرەياسى جاسالدى. ولار «قازاق سوۆەت ادەبيەتى تاريحىنىڭ وچەركتەرى» (1950-1960), «قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى» (1960-1970), ماسكەۋدەن شىققان «وچەركي يستوري كازاحسكوي ليتەراتۋرى» (1960) مەن «يستوريا منوگوناتسيونالنوي سوۆەتسكوي ليتەراتۋرى» بولاتىن. ءمۇسىلىم بازارباەۆتىڭ رەداكتورلىعىمەن جانە العى سوزىمەن س.سەيفۋلليننىڭ شىعارمالار جيناعى, م.اۋەزوۆتىڭ 12 تومدىق شىعارمالار جيناعى جارىق كوردى.
1962-1966 جىلدار ارالىعىندا «اقىندار ايتىسى», «قىز جىبەك» جىرىنىڭ قازاق, ورىس تىلىندەگى عىلىمي باسىلىمى, «باتىرلار جىرىنىڭ» ءۇش تومدىق عىلىمي باسىلىمى, «ايتىس» جيناعىنىڭ 1-3 تومدارى, «كورۇعلى», ء «بىرجان – سارا» ايتىسى, ء«سابيت دونەنتاەۆتىڭ شىعارماشىلىق جولى», «حالىق اقىنى س.جانعابىلوۆتىڭ ءبىر تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارى», «قازاقتىڭ 100 شەشەندىك ءسوزى» تۇڭعىش رەت وقىرمانعا جول تارتتى. سونىمەن بىرگە, كسرو جانە قازاق كسر ورتالىق عىلىمي كىتاپحانالارىنان, سونداي-اق موسكۆا, لەنينگراد, قازان قالالارى مۇراعاتتارىنان قازاق ادەبيەتى مەن تاريحىنا قاتىستى 95 سيرەك كىتاپ پەن 40-قا جۋىق ءتۇرلى قولجازبالار الىندى. وسىلايشا كەيىن 100 تومدىق «بابالار ءسوزى» بولىپ شىققان ۇلكەن جوبانىڭ باستاۋى جاسالدى.
ءارى مۇسەكەڭ 1954 جىلدان باستاپ زامانداس دوستارىمەن بىرگە 10-كلاسقا ارنالعان «قازاق سوۆەت ادەبيەتى» وقۋلىعى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى بولدى. تولىقتىرىلىپ, تۇزەتىلگەن وسى وقۋلىق 1989 جىلى 11-كلاسقا ارنالىپ قايتا جازىلدى دا, 1994 جىلدان بەرى بىرنەشە رەت باسىلدى.
اكادەميك سەرىك قيراباەۆتىڭ جازۋىنا قاراعاندا, مۇسەكەڭ 300-دەن استام ماقالا مەن جيىرمادان استام مونوگرافيا جاريالاپتى.
كەسەك تۇلعالى, تەرەڭ ءبىلىمدى ءمۇسىلىم بازارباەۆ قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە دە ءوز حالقىنىڭ ۇلتجاندى ازاماتى رەتىندە ەستە قالدى. ول 1970-1976 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت ءمينيسترى بولىپ قىزمەت اتقاردى, جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولدى. وسىنداي سىندارلى جىلداردا قازاق مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە, وسى سالانىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوستى. ۇكىمەت مۇشەسى رەتىندە ىرگەلى مادەنيەت وشاقتارىنىڭ بوي كوتەرۋىنە ىقپال ەتىپ قانا قويماي, ونى دەر كەزىندە پايدالانىپ قاداعالادى. ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن, بۇگىنگى كۇندە دە ۇلتتىق ماقتانىشىمىزعا اينالىپ وتىرعان الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا عيماراتى, قازاقتىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترى, اكتەرلەر ءۇيى, سۋرەت گالەرەياسى, تەاتر ينستيتۋتىنىڭ كونسەرۆاتوريادان ءبولىنىپ جەكە وتاۋ تىگۋى قازاقتىڭ مادەني رۋحانياتىنداعى قۇبىلىس بولدى. وسى كەزەڭدە قازاق دراماتۋرگياسى ەرەكشە دامىدى. مينيسترلىك جانىنداعى تەاتر ءبولىمى, رەپەرتۋارلىق كوللەگيا جۇمىسى جولعا قويىلدى. قازاقتىڭ بەلگىلى تەاتر سىنشىسى ءمۇسىلىم بازارباەۆ تۇسىندا, 27 جاسىندا تەاتر ءبولىمىن باسقارعان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اشىربەك سىعاي ەستەلىگىنىڭ ءبىر پاراسىن جەتكىزگىم كەلىپ تۇر.
1974 جىلى سۋرەتكەر, ءداۋىر قايراتكەرى ورالحان بوكەيدىڭ اكادەميالىق دراما تەاترىندا «ق ۇلىنىم مەنىڭ» سپەكتاكلى قويىلدى. بىراق وندىرىسكە جىبەرۋ الدىندا ۇلكەن تالاس جۇرەدى. سول سالانىڭ ماماندارى مۇنداي شىعارمانىڭ قوعامعا جات ەكەندىگى جانە ونىڭ ساحنالانۋى جاستاردىڭ وي ەركىندىگىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن دەگەن «ساۋەگەيلىك» جاسادى. ماسەلەنىڭ ۋشىققانى سونداي, ول قازاقستان كومپارتيالى ورتالىق كوميتەتىنە دەيىن جەتەدى. يدەولوگيا حاتشىسى الدىندا پەسا تالقىعا تۇسەدى.
...«سول ەكىتالاي كۇندەردە, مادەنيەت ءمينيسترى ءمۇسىلىم بازارباەۆ پەن ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ميحايل ەسەناليەۆ تەاتر ۇجىمى جاعىنا شىعىپ جاس تۆورچەستۆو يەلەرىن قورعاي, قولپاشتاي وتىرىپ, قايمىقپاي, كىبىرتىكتەمەي وزدەرىنىڭ كەسەكتى سوزدەرىن تۇجىرىمدى شەشىمدەرىن باتىل ءبىلدىردى. سول-اق ەكەن, ۋ-شۋ ساپ تىيىلدى», – دەپ جازىپتى مارقۇم اشىربەك سىعاي. ال مۇسەكەڭنىڭ قولاستىندا, رەپەرتۋارلىق كوللەگيادا ءتورت جىل قىزمەت ىستەگەن, اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين ايتقان مىنا ءبىر پىكىر م.بازارباەۆتىڭ تابيعي تۇلعاسىن تانىتا تۇسەدى عوي دەپ ويلايمىن.
«...رەپەرتۋارلىق كوللەگيا ايتىس-تارتىس, داۋ-داماي, وكپە-رەنىش مۇسەكەڭنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, دراماتۋرگيا ماڭى «درامالار» ءجيى بولاتىن جەر ەدى. پەسالارى وتپەي جاتقان اعايىندار ورتالىق كوميتەتكە, مينيسترگە ارا-تۇرا ارىز ايتىپ, شاعىم ءتۇسىپ جاتاتىن... مۇسەكەڭنىڭ پەسا قابىلداۋ ىسىنە ورىنسىز ارالاسىپ, تىزە باتىرعان بىردە-ءبىر ءساتىن كورگەن ەمەسپىن. ...قارا قىلدى قاق جارعان تورەلىگىن رەپەرتۋارلىق كوللەگيا مەن كوللەگيا جانىنداعى رەپەرتۋارلىق كەڭەس قۇزىرىنا تاپسىرىپ وتىراتىن. اقشالى جەردىڭ «ايقايىن» مۇسەكەڭ وسىلاي باسۋشى ەدى».
1976-1981 جىلدارى ءمۇسىلىم بازارباەۆ قازاق سسر سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ قىزمەت اتقاردى. ارينە, توتاليتارلىق جۇيە تۇسىندا قازاقستان ءوز ەلىنىڭ سىرتقى ساياساتىن جەكە دارا جۇرگىزە الماعانىمەن شەتەلدە قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىن تانىتۋعا ءبىرشاما تالپىنىستار جاسالدى. ءمۇسىلىم بازارباەۆ شۆەتسيا, فرگ, يندونەزيا, چەحيا, دانيا جانە كونگو سياقتى ەلدەردە كەڭەستەر وداعىنىڭ اتىنان ءسوز سويلەدى, قازاق ەلىنىڭ ديپلوماتيالىق مەكتەبىن قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىردى.
ون جىلداي تازا ادەبي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنان شەتتەن قالعان ءمۇسىلىم بازارباەۆ 1981-1986 جىلدار ارالىعىندا مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا قايتا ديرەكتورلىق قىزمەت اتقاردى. جانە بۇل كەزەڭ ۇلتتىڭ ورلەۋ كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ول ىرگەلى عىلىمي جوبالارمەن اينالىستى.
ارينە, ءمۇسىلىم بازارباەۆتىڭ ەركىن كوسىلە جازعان تۇسى بيلىك-مانساپتى تاپسىرىپ, ءبولىمدى باسقارعان 1986 جىلدان باستالدى. بۇل كەزەڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ الدىنداعى ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ۇلكەن ساياساتتىڭ ىشكى ارحيتەكتۋراسىن جەتىك بىلەتىن ءمۇسىلىم بازارباەۆ ۇلتجاندى ازامات رەتىندە تاۋەلسىزدىك العان تۇستا كورەگەندىك پەن ساياسي ۇستانىم جاسادى.
باياعى كەڭەس وكىمەتىنىڭ العاشقى جىلدارىندا ء«بىز قانداي مۇرادان باس تارتامىز» دەگەن ۇران تاستالعانى سياقتى, تاۋەلسىزدىك تۇسىندا دا كەيبىر ادەبي-عىلىمي توپ كەڭەس وداعى تۇسىندا جازىلعان زەرتتەۋلەر مەن شىعارمالاردان باس تارتۋ تۋرالى قوعامدىق پىكىر تۋعىزدى. اكادەميك سەرىك قيراباەۆ, زەينوللا قابدولوۆ, زاكي احمەتوۆ, ءمۇسىلىم بازارباەۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ ءبىر ساياسي ولشەمدى ۇسىندى, ول كەڭەستىك داۋىردەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ تابىستارى مەن كەمشىلىكتەرىن قايتا ساراپتاۋدان وتكىزىپ, ۇلت كادەسىنە جاراتۋ كونتسەپتسياسى ەدى. «ادەبيەتتى قايتا وقۋ» كونتسەپتسياسىن سەرىك قيراباەۆ, ال ءمۇسىلىم بازارباەۆ جەكە تۋىندىلار مەن اۆتورلاردى جاڭا ءداۋىر تۇرعىسىنان باعامداۋ ءپرينتسيپىن ۇستاندى. وسىلاي ۇرانشىلدىقتى, ۇقىپتىلىق پەن ۇلتجاندىلىققا اۋىستىردى.
«...ول داۋىرگە جيىركەنە قاراماۋ كەرەك... ءداۋىر تۋعىزعان قالىپ ءۇشىن كوركەم ءسوز ادامىن كىنالاۋ مۇمكىن ەمەس. تەك سول كەزدىڭ كوركەمدىك تۋىندىلارىن ىجداعاتپەن زەرتتەپ ءتيىستى باعاسىن بەرۋ كەرەك», – دەپ جازدى سول تۇستا ءمۇسىلىم بازارباەۆ. وسىلاي ءمۇسىلىم بازارباەۆ جەتەكشىلىگىمەن «20-30 جىلدارداعى قازاق ادەبيەتى» جانە «40-50 جانە 60-جىلدارداعى قازاق ادەبيەتى» اتتى زەرتتەۋ كىتاپتارى جارىق كوردى. ول الاش ادەبيەتشىلەرىنىڭ جازىقسىز قۇربان بولعان ارىستارىنىڭ شىعارماشىلىعىن اقتاۋ عانا ەمەس, جاريالاۋ مەن زەرتتەۋ تۇرعىسىنان دا جالعاستى. ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ, شاكارىم قۇدايبەرديەۆتىڭ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ, ماعجان جۇماباەۆتىڭ شىعارمالارىن اقتاۋ تۇرعىسىندا ۋاقىتپەن ساناسپاي ەڭبەك ەتتى. ءاليحان بوكەيحانوۆ پەن ماعجان جۇماباەۆ سىندى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ شىعارمالار جيناعىن شىعارۋعا باسشىلىق جاساپ, كىتاپتارىنا زەردەلى دە پايىمدى كىرىسپە ءسوز جازدى.
جاس ىزدەنۋشى سۇلتان-حان اققۇل ۇلىنا عىلىمي جەتەكشى بولىپ, ءاليحان بوكەيحان ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىنان كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاتتى. «قۇدىرەتتى ولەڭ الەمى» اتتى مونوگرافيا جازىپ, ماعجاننىڭ اقىندىعىن ەستەتيكالىق تالعام مەن ءسوز ورنەگى تۇرعىسىنان زەرتتەپ, اقىنعا شىنايى باعا بەردى. سونداي-اق, «شاكارىم اقىن» اتتى مونوگرافياسى اكادەميك سەرىك قيراباەۆتىڭ سوزىمەن ايتساق, «كولەمى مەن مازمۇنى, تالداۋ تەرەڭدىگى جاعىنان مونوگرافيالىق زەرتتەۋدىڭ ۇلگىسى بولىپ تابىلادى».
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلت قايراتكەرى ءمۇسىلىم بازارباەۆ ءومىرى – ونەگەلى ءومىر. ول اۋەزوۆتىڭ ەرەكشە سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن شاكىرتى, اياۋلى ءىنىسى. سوعان قاراماستان ۇلى مۇحتار اۋەزوۆ مۇسەكەڭدى دوس دەپ قۇرمەتتەيدى.
«قىمباتتى دوس ءمۇسىلىم! سەنىڭ حاتىڭدى الىپ, وتە ريزا بولدىم. جىلى سوزدەرىڭ, جاقسى تىلەكتەرىڭ ءۇشىن ساعان كوپ-كوپ راحمەت.
...بۇل حات قازاقستاننىڭ ۇلكەن تويىن تويلاپ جاتقاندا بارار, سەنىڭ كوللەكتيۆىڭنىڭ ۇلكەن-كىشىسىنە دوس-جاراندارعا دوستىق قۇشاعىمدى جايىپ, سالەمىمدى جولدايمىن. جاڭالىقتار كۇتەمىن».
مۇحتار اۋەزوۆ,
17 ماۋسىم, 1961 جىل.
موسكۆا-كۋنتسەۆو
ال وسىنىڭ الدىندا 7 ماۋسىم كۇنى ءمۇسىلىم بازارباەۆ ۇلى مۇحتاردان حات الىپ ەدى.
«قىمباتتى ءمۇسىلىم! كەشەدەن بەرى موسكۆانىڭ سىرتىندا كۋنتسەۆوداعى كرەمل اۋرۋحاناسىندامىن. بۇگىن ەكى دارىگەر قارادى. ەڭ ءتاۋىر مامانداردى شاقىرىپ, جاقسى كونسۋلتاتسيا جاسايمىز دەيدى. ...قالاي بولعاندا دا ەلىمىزدىڭ ەڭ جاقسى اۋرۋحاناسىندامىن عوي, ولار قانداي ۇسىنىس جاساسا دا, مەن كەلىسىمىمدى بەرەمىن».
مۇحتار,
7 ماۋسىم, 1961 ج. موسكۆا
مۇنداي جان سىرىن مۇحتار اۋەزوۆ شاكىرتى, ءىنىسى, جاس بولسا دا دوسقا اينالعان 34 جاسار ءمۇسىلىم بازارباەۆقا جازىپ وتىر. ال ونداي قۇرمەتكە ءمۇسىلىم بازارباەۆ عىلىمداعى, ومىردەگى تازالىعى مەن پاراساتتىلىعى ارقىلى يە بولعانى بەلگىلى. سول اۋرۋحانادان ءومىرى ۇزىلگەن مۇحتار اۋەزوۆ قابىرى باسىندا مۇسەكەڭ:
«...مۇقاڭنىڭ ورنىن ءالى كوپ جوقتارمىز, ول جونىندە تالاي ءسوز ايتىلار. بىراق بۇگىننىڭ وزىندە ونىڭ وراسان الىپتىعى, ءزاۋلىم بيىكتىگى بىردەن كورىنىپ وتىر. ونىڭ ءبىلىمى, سەزىمى, جەكە باسىنىڭ مادەنيەتى, جوعارى پاراساتتىلىعى, ورەسى بيىكتىگى جاڭا ءبىر ەرەن ادامنىڭ تۇلعاسىن بايقاتۋشى ەدى. سول سوم تۇلعا تاريح بەلەسىندە وتكەن مەن بولاشاققا بىردەي كورىنەتىن مۇناراداي بيىكتەپ ەدى. قازىر قىمباتتى مۇحاڭنان ايىرىلعان شاقتا سول مۇنارا ودان ءارى بيىكتەي تۇسپەسە, الاسارمايدى. قازاق حالقىنىڭ ءوزى ءوز بولىپ ءبىر سالعان كوز تارتار كۇمبەزى ەسەبىندە بارشا جاندى باس يدىرەدى, ءسۇيسىندىردى, ويتكەنى ونىڭ اتى – ۇلى مۇقاڭ», – دەپ تەبىرەندى. مىنە, ۇلى ۇستازبەن قوشتاسۋ ءساتى وسىلاي بولىپ ەدى.
ءۋاليحان قاليجانوۆ,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
