باعدارلاما قالا بويىنشا قالاي جۇيەلەنىپ, قالاي ورىندالۋدا؟ – ەلىمىزدىڭ وركەندەۋى ءۇشىن ۇكىمەتتە قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ ءبارى دە ورىندالۋ ءۇشىن جاسالدى. ارينە, “جول كارتاسى” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ءبارىمىز دە بەلسەندى ۇلەس قوسۋدامىز, سوندىقتان تولىق سەنىمدىمىن. بۇگىنگى كۇنى وبلىس ورتالىعىندا وسى باعدارلاماعا وراي 123 نىساندا قۇرىلىس جانە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ قالانىڭ ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, مادەنيەت جانە سپورت نىساندارىن, سونداي-اق, قالا كوشەلەرىن, اۋلاىشىلىك جولداردى جوندەۋدە, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سالا قۇرىلىمدارىن ساقتاپ قالۋعا ۇلكەن كومەگىن تيگىزىپ وتىر. مىسالى, قالانىڭ سۋ-جىلۋ, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جانە كارىز جۇيەلەرىن قايتا جاراقتاندىرۋ جانە لەرمونتوۆ, ديميتروۆ كوشەلەرىندەگى كارىز كوللەكتورى, سونىمەن قاتار, 61 اۋلانى كورىكتەندىرۋ بويىنشا, اۆتوبەكەت اۋماعىن, كونستيتۋتسيا الاڭىن جانە قالانىڭ 4 سكۆەرىن كورىكتەندىرۋ بويىنشا جۇمىستار قازىر اياقتالىپ تا قالدى. جاز بويى جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە وبلىس ورتالىعىنداعى 78 مەكتەپ پەن بالاباقشا, كىتاپحانالار, “كولوس” بالالار مادەني ورتالىعى, “كوسموس” جاستار ءۇيى, “شىمىر”, “تولقىن” باسسەيندەرى, “زەلەنايا روششا” شاڭعى روللەرلى بازاسى, “جۇلدىز” ستاديونى تولىق جوندەۋدەن وتەدى. بۇل نىساندارداعى جۇمىس مەرزىمى مەن قۇرىلىس ساپاسى قاتاڭ باقىلانۋدا. وسى ماقساتتا قالالىق اكىمدىكتە قۇرامىندا قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارلارى, قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى جانە “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ وكىلدەرى بار ارنايى توپتار قۇرىلدى. “جول كارتاسى” باعدارلاماسى ارقاسىندا قالانىڭ تۇرعىندارى ەڭبەككە ارالاسىپ, 6685 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. – وبلىس ورتالىعىنا قاراستى قالا اينالاسىندا تۇرسا دا پروبلەمالارى قوردالانىپ قالعان مويىلدى, جەتىنشى اۋىل, شاۋكەن, كەنجەكول سياقتى اۋىلدار بار. مىسالى, مويىلدى اۋىلىندا 100 ءبۇلدىرشىن بار, ولارعا بالاباقشا كەرەك دەگەندەي... – ارينە, بۇل اۋىلدارعا بىرنەشە رەت باردىم. مويىلدىداعى سۋدى تازارتۋ كەشەندى بلوك-ءمودۋلىن ىسكە قوستىق. قازىر اۋىل تۇرعىندارىن تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلدى. ەندىگى ماسەلە وسى اۋىلداعى كوپ قاباتتى ۇيلەردى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تۇر. قالعان اۋىلدارعا دا, مىسالى, جەرگىلىكتى جۇرت جەتىنشى اۋىل اتاپ كەتكەن قازانعاپ بي بابامىز ءومىر سۇرگەن پاۆلودار-استانا جولى باعىتى بويىنداعى اۋىلعا “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا قاراجات ءبولىنىپ, ونىڭ ىشىندە كۇردەلى جوندەۋگە, كورىكتەندىرۋگە جانە بالاباقشانىڭ اۋماعىن كوگالداندىرۋعا 10,4 ملن. تەڭگە, مەكتەپتەردى جوندەۋگە 10,9 ملن. تەڭگە, سىرتقى جارىقتاندىرۋ ەلەكتر جەلىلەرىن جوندەۋگە 21,9 ملن. تەڭگە ءبولىندى. بۇل اۋىلعا قازىر جاڭادان اكىم تاعايىندالدى. وبلىس ورتالىعىنىڭ اتاۋىمەن اتتاس پاۆلودار دەگەن دە اۋىلىمىز بار. وسى جەردە قاسىم قاجىنىڭ اتىنداعى مەشىت بار, ءارى قاراي جەرگىلىكتى اقساقالدار جىر ەتىپ ايتىپ بەرگەن وتكەن تاريحتىڭ شەجىرەسىندەي بولىپ شاۋكەن باي ءومىر سۇرگەن شاۋكەن قۇمى, شاۋكەن اۋىلى جاتىر. ءبىر جاقسى جاڭالىق — وسى اۋىلدا وتكەن قىركۇيەك ايىندا 420 وقۋشىعا ارنالعان جاڭا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بالاباقشا ۇيىنە كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. اۋىل جولدارى دا رەتكە كەلىپ قالدى, جاڭادان بوي كوتەرگەن تۇرعىن ۇيلەرگە جارىق وتكىزىلۋدە. الداعى ۋاقىتتا جوسپارعا ساي اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ءۇشىن دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ جاڭا عيماراتىن, بالاباقشا سالۋ, اۋىل كلۋبىن جوندەۋ قاجەت ەكەنىن بىلەمىز. ال, بۇعان دەيىن كەنجەكول اۋىلىندا ەلەكتر جارىعىمەن جابدىقتاۋ جانە اۋىز سۋ بويىنشا ماسەلەلەر بار بولاتىن. اۋىلدىق وكرۋگتە جاڭادان سالىنعان تۇرعىن ۇيلەردى ەلەكترمەن جابدىقتاۋدى كەڭەيتۋ بويىنشا ارنايى جوبا ازىرلەپ, اۋىلدى قالانىڭ ورتالىق سۋ جۇيەسىمەن جابدىقتاۋ جۇمىستارىن اياقتاۋعا تاپسىرما بەرىلدى. – قالانىڭ وسى اۋىلدىق اۋماعىنىڭ ءوزى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋعا سۇرانىپ-اق تۇرعانداي... – بۇل جەردە نەگىزىنەن وبلىس ورتالىعىنا جاقىن ورنالاسقان پاۆلودار اۋدانى جانە اقسۋ قالالىق اۋىلدىق اۋماعى كوكونىس وسىرۋمەن شۇعىلدانادى. جىل سايىن كارتوپ, قىرىققابات, قىزىلشا, ءسابىز, باسقا دا كوكونىستەرمەن قالا تۇرعىندارىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرادى. ال, ءبىزدىڭ قالاعا قاراستى اۋىلدارىمىزدا مال جەتەدى, قازىر ءىرى قارا مال باسىنىڭ سانى 9,5 مىڭعا جەتتى, قوي مەن ەشكى 11,2 مىڭ باستى, جىلقى 1,5 مىڭ باستى قۇراپ وتىر. قۇس سانى 35,4 مىڭعا جەتتى. اۋىلدارىمىز جىل سايىن جۇمىرتقا, ءسۇت پەن ەت وندىرۋدە. – بيىل وبلىس ورتالىعى, اكىمدىكتەردىڭ ماڭايى تۇگەلدەي گۇلگە تولدى دەسە دە بولادى. ءتىپتى, قالا تۇرعىندارى “جول كارتاسى” دەگەن گۇل ەگۋ دەپ ۇعىپ قالىپ ءجۇر. – جازدىكۇنى وبلىس ورتالىعىن كوگالداندىرۋ تاجىريبەسىن الماسۋ ماقساتىمەن ءبىزدىڭ قالامىزعا استانادان دەلەگاتسيا كەلىپ كەتتى. ولار جاڭا تەحنولوگيالاردى, قازىرگى زامانعا ساي تەحنيكانى قولدانۋ بويىنشا ءسوز قوزعادى. بۇگىندە “استانازەلەنستروي” اكتسيونەرلىك قوعامى, جەرگىلىكتى ينەۋ جوعارى وقۋ ورنى وقىتۋشىلارىنىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا ءبىزدىڭ قالامىزدى كوگالداندىرۋ ماسەلەسىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى مەن جوباسى ازىرلەنۋدە. جىل سايىن ستۋدەنتتىك ەڭبەك وتريادتارىمەن جانە مەردىگەرلىك ۇيىمدارمەن كوگال الاڭدارىن جاڭارتۋ مەن جوندەۋ ورىندالدى دەپ ەسەپ بەرەدى. ششەدرين, قامزين, كاتاەۆ, شوكين, مارعۇلان, پاحوموۆ, لەنين كوشەلەرى بويىنشا كوگال الاڭدارىن جاڭارتۋ جونىندە جۇمىستار بيىلعى جىلى ورىندالادى. قانىش ساتباەۆ, كۋتۋزوۆ, لەنين, جەڭىس سكۆەرى, تورايعىروۆ كوشەلەرى بويىنشا كوگال الاڭدارى جوندەلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, قالادا قىلقان جاپىراقتى جانە جاپىراق تۇقىمدى اعاشتار, جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا ءىرى تالدار جەر توپىراعىمەن وتىرعىزىلادى. وتكەن جىلى 900-گە جۋىق جەر توپىراعىمەن اعاش وتىرعىزىلدى, ۋسولكا شاعىن اۋدانىندا قورشاۋ رەتىندە بەس مىڭعا جۋىق قاراعاش وتىرعىزىلدى. مەكتەپ, پيك, بالالار جانە ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءوتىنىمى بويىنشا مەكەمە اۋماقتارىنا وتىرعىزۋ ءۇشىن 4677 دانا اعاشتار مەن بۇتالار اكەلىندى. وتكەن جىلى قالا كوشەلەرى مەن سكۆەرلەرىندە 12 700 شارشى مەتر جەرگە اشىق ءتۇستى بىرجىلدىق ويۋلى كومپوزيتسيا تۇرىندەگى گۇلزارلار وتىرعىزىلدى. قالانى كوگالداندىرۋ ءۇشىن بىرجىلدىق گۇلدەر وتىرعىزىلادى. سەبەبى, ولاردىڭ گۇلدەنۋ مەرزىمى ۇزاق. كوپجىلدىق گۇلدەردىڭ كوپشىلىگىندە گۇلدەنۋ مەرزىمى از ۋاقىت, سونداي-اق گۇلزارلار جىلدىڭ سۋىق ۋاقىتىندا تاپتالىپ قالاتىن قوعامدىق جەرلەردە ورنالاسقان, سوندىقتان ولاردى كوپ قولدانا قويمايمىز. – قاپتاعان ءوندىرىس ورىندارى شوعىرلانعان وبلىس ورتالىعىندا داعدارىستى ەڭسەرۋگە وراي قانداي شارالار جاسالۋدا؟ – ەلباسى داعدارىس سالدارىن جەڭۋگە باعىتتالعان جانە ەلىمىزدىڭ وسى سىناقتان امان-ەسەن شىعىپ كەتۋى ءۇشىن, ودان كەيىنگى ەكونوميكالىق ورلەۋ, ءوسۋ بويىنشا بىرنەشە مىندەتتەر جۇكتەگەنى بەلگىلى. ونەركاسىپ ورىندارى 2009 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا 143,4 ملرد.تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. بۇل كۇندەرى وسىعان وراي وبلىس ورتالىعىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باعىتىنداعى 17 يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما ىسكە اسىرىلۋدا. نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالاردىڭ تارتىلۋى 28,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, بۇل – 2008 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 1,2 % ارتىق. بۇل كۇندەرى وبلىس ورتالىعىندا 9 يندۋستريالىق جوبا جۇزەگە استى. “قازاقستاننىڭ 30 كورپوراتيۆتى كوشباسشىسى” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ ەكىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا. ەكىنشى سەرپىندى جوبا – پاۆلودار حيميا زاۋىتى بازاسىنداعى “كاۋستيك” اكتسيونەرلىك قوعامىندا شىعارىلاتىن حلور-ءسىلتى ءوندىرىسى بولىپ تابىلادى. ءىرى جوبالاردان باسقا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. قالانىڭ شاعىن كاسىپكەرلىك سالاسىندا 18,4 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر بار بولسا, مۇندا 35 مىڭ ادام جۇمىس جاسايدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جالعاسۋدا, وتكەن جىلى جالپى اۋدانى 37,3 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ۇيلەر پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىس ورتالىعىنداعى, پاۆلودار اۋىلىنداعى جانە قالاداعى 420 ورىنعا ارنالعان مەكتەپ, كەنجەكول اۋىلىنداعى بالالار اۋىلى قۇرىلىسى اياقتالدى. مەكتەپكە دەيىنگى بالالار ۇيىمدارىنداعى بالا ورنىنىڭ تاپشىلىعىن تومەندەتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى قالادا 6 بالاباقشا قايتا جوندەلىپ, قولدانىسقا بەرىلدى. بۇگىندە جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ مەن ساقتاۋ, تۇرعىنداردىڭ ناقتى كىرىستەرىن ساقتاۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باستى نازاردا. “جول كارتاسى” بويىنشا 6685 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى, ينۆەستيتسيالىق جوبا بويىنشا ونەركاسىپتە 5072 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى بويىنشا قالادا 2048 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, 5 مىڭ ازاماتتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مۇمكىندىگى تۋدى. قالا تۇرعىندارىن ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەلەرى وتكىزىلەدى. 2009 جىلى وسىنداي 29 جارمەڭكە وتكىزىلىپ, شامامەن 200 ملن. تەڭگە سوماسىنا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ساتىلدى. – باقىتجان تولەجان ۇلى, كوشە بويىنا قويىلعان قازاقتىڭ ىرىمىندا جوق ساپ-سارى سيىردىڭ, الا-قۇلا جىلقىنىڭ, قۇمىرا, اربانىڭ, قۇدىقتىڭ قازاقى قاۋىمنىڭ قانشالىقتى رەنىشىن تۋدىرعانىن جاقسى بىلەسىز. كوشەلەردە قازاق تىلىندە جارناما, حابارلاندىرۋلار دەگەن مۇلدە كەزدەسپەيدى. الداعى ۋاقىتتا سولتۇستىك وڭىردەگى وبلىس ورتالىعىن قانشالىقتى قازاقى, ۇلتتىق ناقىشتا ارلەندىرىپ, ءبىرتۋار اعالارىمىزعا ەسكەرتكىشتەر تۇرعىزۋعا ۇلەس قوسا الاسىز؟ – وسى جۋىردا عۇلاما عالىم قانىش ساتباەۆقا ەسكەرتكىش ورناتامىز. الداعى ۋاقىتتا ساپ-سارى سيىردىڭ, الا-قۇلا جىلقى, قۇمىرا, اربالاردىڭ ورنىنا ۇلتتىق ناقىشتاعى اسىق, تۇيە, قوي, جىلقى سياقتى قازاق ۇعىمىندا ساقتالعان ءتول دۇنيەلەرىمىزدى جاساپ ورنالاستىرۋ ءۇشىن قالالىق ساۋلەت بولىمىنە تاپسىرما بەرىلدى. بۇل كۇندەرى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالى دراما تەاترىنىڭ اۋلاسى “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا جوندەلدى. قازاق قاۋىمىنىڭ ەندى وسى جەردەن ايماۋىتوۆتىڭ ەسكەرتكىشى ورىن السا دەگەن تىلەگىن دە ەستىپ ءجۇرمىز. ارينە, وتكەنگە ەسكەرتكىش ورناتۋ ءبىزدىڭ پارىزىم سانالادى عوي. – قىس قاتتى بولىپ تۇر. پروبلەما تۋىنداپ جۇرمەي مە؟ – قالانىڭ تۇرعىن ءۇي قورىندا 1314 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي بار. قىسقى مەرزىمگە تۇرعىن ءۇي قورىن ۋاقىتىلى جانە ساپالى دايىنداۋ ماقساتىندا جاز ايلارىندا-اق قالالىق اكىمدىكتە شتاب قۇرىلدى. اپتا سايىن قالانىڭ بارلىق كوممۋنالدىق قىزمەت سالاسى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىستارى مەن ولاردى جۇرگىزۋگە كەتەتىن شىعىندار, دايىندىق ماسەلەسى مەن پروبلەمالارىن قاراستىراتىن 24 رەت شتاب ماجىلىستەرى وتكىزىلدى. سوندىقتان, قالا قىستى قىسىلماي وتكىزىپ جاتىر دەپ ايتا الامىن. قالالىق جىلۋ جەلىلەرىنە, سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنە, كارىز جەلىلەرىنە كۇردەلى جوندەۋ جاسالىندى. جوندەۋ جۇمىستارىن كەستە بويىنشا “پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرى” اكتسيونەرلىك قوعامى, “پاۆلودار-ۆودوكانال” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى جۇرگىزدى.
اڭگىمەلەسكەن فاريدا بىقاي.
